Шантаракшита: Үнді будда философы және тибет буддизміне әсері

Кіріспе

Үнді буддалық философы (725–788)

Сантараксита (санскрит: शान्तरक्षित; 725–788), оның аты ағылшын тілінен аударғанда «бейбітшілікте тұрғанның қорғауында» делінеді, тибеттік буддизм дәстүрі үшін ерекше маңызды және ықпалды үнді буддалық философ болды. Бұл философиялық көзқарас тибеттік буддизмде Йогакара Мадхьямика немесе Йогакара Сватантрика Мадхьямика деп белгілі. Джеймс Блюменталдың айтуынша, бұл синтез – буддизм Үндістаннан жоғалуынан (шамамен 12–13 ғасырлар) бұрын үнді буддизм философиясындағы соңғы маңызды даму. Көптеген дереккөздерде оның Үндістандағы өмірі туралы ақпарат аз, сондықтан ол Пала империясындағы Муласарвастивада дәстүрінің үнді монахы болғаны белгілі. Тибеттік дереккөздерде ол Джнянагарбхадан оқыған және білімнің барлық салаларын меңгергеннен кейін Наланда университетінің басшысы болғанын айтады. Оны король Трисонг Детсен (шамамен 742–797) буддизмді орнатуға көмектесу үшін Тибетке алғашқы рет шақырды, ал оның Тибетке алғашқы сапары 763 жылға сәйкес келеді. Содан кейін ол Непалда алты жыл өткізіп, Тибетке қайта оралды. Ол он екі үнді монахтарының көмегімен он жеті тибеттік буддалық монахты діни қызметке бекітті (шамамен 779 жыл). Тибеттік дереккөздерде ол және оның шәкірті Камалашила Будда болудың бірте-бірте жолын негізінен үйреткені (Камалашиланың Бхаванакрамасында ең толық сипатталған). Сантараксита Мадхьямика философиясының синкретикалық түсіндірмесімен танымал, ол Йогакара мен Дхармакирти эпистемологиясын да пайдаланады. Оның Мадхьямика көзқарасы «Орта жолдың әшекейі» (Мадхьямакаламкара) және осы мәтінге жазған өзінің түсіндірмесі «Орта жолдың әшекейіне түсініктеме» (Мадхьямакаламкаравртти) ең айқын көрінеді. Басқа үнді Мадхьямика ойшылдары сияқты, Сантараксита да құбылыстардың онтологиялық мәртебесін «екі шындық» ілімін қолдану арқылы түсіндіреді: түпкілікті (парамарта) және шартты (самвритти). Мадхьямика бойынша барлық құбылыстар түпкілікті немесе абсолютті мағынада «бос» (шунья) болғанымен, олардың шартты, номиналды немесе уақытша болмысы бар деп айтуға болады. Блюменталдың сөзіне сүйенсек, Сантаракситаның ой-пікірлері «төменгі» буддистік мектептерді зерттеудің маңыздылығын атап көрсетеді. Бұл көзқарастар «Мадхьямиканың түпкілікті дұрыс көзқарасы деп санайтын нәрсеге көтерілудегі ажырамас баспалдақтар» ретінде қарастырылды. Буддистік философияны ұсыну үшін доксографиялық иерархияны қолданудың бұл тәсілі тибеттік буддизмде әлі де ықпалды болып табылады. Оның аргументіндегі басты идея – кез келген құбылыстың (яғни дхарманың) табиғаты немесе мәні (яғни свабхава) жоқ, себебі мұндай табиғат жеке табиғат (экасвабхава) немесе табиғаттардың көптігі (анекасвабхава) ретінде бар екенін дәлелдеу мүмкін емес. Мадхьямакаламкарада Сантараксита буддалық және буддалық емес мектептер ұсынған барлық құбылыстарды «бір де, көп те емес» схемасы арқылы талдап, олардың жеке нәрсе ретінде немесе көптеген құбылыстардың жиынтығы ретінде бар екенін дәлелдей алмайды. Сантараксита әдетте өзінің сұхбаттасушысы бірегей табиғаты бар деп мәлімдеген кез келген құбылысты қарап, содан кейін оның шын мәнінде бірегей бола алмайтынын көрсетеді. Ол сондай-ақ сананың (виджняна) шын мәнінде бірегей екенін және сонымен бірге әртүрлі объектілерді білетінін ұстаған Саутрантика және Йогакара буддистерін де сынға алады. Сонымен қатар ол үш табиғаттың Йогакара теориясын да сынға алады. Мадхьямакаламкара Йогакара ұстанымын шартты деңгейде қолдап, «себеп пен нәтиже тек сана» деп мәлімдейді. *Аштататхагатастотра (D 1166/ P 2055) – қысқа мақтау. *Шриваджарасангитибхагаватстротратика (D 1163/ P 2052) – қысқа мақтау. Таттвасиддхи (D 39a1/ P 42a8) – тантраны философиялық қорғау, авторлығы күмәнді. Сангваравимшакавртти (D 4082/ P 5583) – бодхисаттваның жаттығулары мен практикасына бағытталған және шын мәнінде Кандрагоминнің Бодхисаттвасавававишакасына түсініктеме болып табылады. Ол сондай-ақ Бодхисаттвабумимен байланысты. Сатьядваявибхангапанджика (D 3883/ P 5283) – Джнянагарбханың Сатьядваявибхангасына арналған кеңінен түсіндірме. Оның авторлығын әртүрлі ғалымдар, соның ішінде Цонкхапа мен Тараната сияқты кейбір тибетшілер күмән келтірді. Парамартавинишчаиа, қазір жоғалған. Ваданияятика випанцитарта (D 4239/ P 5725) – Дхармакиртидің Ваданиясына түсініктеме. Татвасангграха – буддалық және буддалық емес көзқарастарды қамтитын үнді философиясының үлкен даулы жинағы. Бұл мәтінге Камалашиланың түсіндірмесі де бар. Мадхьямакаламкара және оның автотүсіндірмесі Мадхьямакаламкаравртти. Бұл оның синтетикалық Мадхьямика көзқарастарының негізгі баяндамасы. Камалашила да осы мәтінге түсініктеме жазды, ол Мадхьямакаламкарапанджика деп аталады.

Śāntarakṣita (Sanskrit: शान्तरक्षित; , 725–788), whose name translates into English as "protected by the One who is at peace" was an important and influential Indian Buddhist philosopher, particularly for the Tibetan Buddhist tradition. This philosophical approach is known as Yogācāra Mādhyamika or Yogācāra Svatantrika Mādhyamika in Tibetan Buddhism. According to James Blumenthal, this synthesis is the final major development in Indian Buddhist philosophy before the disappearance of Buddhism from India (c. 12 13th centuries). Most sources contain little information about his life in India, as such all that can be known is that he was an Indian monk in the Mulasarvastivada lineage in the Pala Empire. Tibetan sources also state he studied under Jñānagarbha, and eventually became the head of Nalanda University after mastering all branches of learning. He was first invited to Tibet by king Trisong Detsen (c. 742–797) to help establish Buddhism there and his first trip to Tibet can be dated to 763. He then spent six years in Nepal before returning to Tibet. He then ordained the first seven Tibetan Buddhist monastics there with the aid of twelve Indian monks (circa 779). Tibetan sources indicate that he and his student Kamalaśīla mainly taught a gradual path to Buddhahood (most thoroughly outlined in the Bhāvanākrama of Kamalaśīla). Śāntarakṣita is best known for his syncretic interpretation of Madhyamaka philosophy which also makes use of Yogācāra and Dharmakirtian epistemology. His Madhyamaka view is most clearly outlined in his Madhyamakālaṃkāra (The Ornament of the Middle Way) and his own commentary on that text, the Madhyamakālaṃkāravṛtti (The Auto Commentary on The Ornament of the Middle Way). Like other Indian Madhyamaka thinkers, Śāntarakṣita explains the ontological status of phenomena through the use of the doctrine of the "two truths": the ultimate (paramārtha) and the conventional (saṃvṛti). While in an ultimate or absolute sense, all phenomena as seen by Madhyamaka as being "empty" (shunya) of essence or inherent nature (svabhāva), they can be said to have some kind of conventional, nominal or provisional existence. According to Blumenthal, Śāntarakṣita's thought also emphasized the importance of studying the "lower" Buddhist schools. These lesser views were "seen as integral stepping stones on the ascent to his presentation of what he considered to be the ultimately correct view of Madhyamaka". This way of using a doxographic hierarchy to present Buddhist philosophy remains influential in Tibetan Buddhist thought.</blockquote>The main idea in his argument is that any given phenomenon (i. e. dharma), cannot be said to have an inherent nature or essence (i. e. svabhāva), because such a nature cannot be proven to exist either as a singular nature (ekasvabhāva) or as a multiplicity of natures (anekasvabhāva). In the Madhyamakālaṃkāra, Śāntarakṣita analyses all the different phenomena posited by Buddhist and non Buddhist schools through the neither one nor many schema, proving that they cannot be shown to exist as a single thing or as a manifold collection of many phenomena. Śāntarakṣita usually begins by looking at any phenomenon that is asserted by his interlocutor as having a truly singular nature and then showing how it cannot actually be singular. He also critiques the Sautrantika and Yogacara Buddhists who held that consciousness (vijñāna) is truly singular and yet knows a variety of objects. Furthermore, he also critiques the Yogacara theory of the three natures. The Madhyamakālaṃkāra argues in favor of the Yogācāra position on a conventional level and states that "that which is cause and result is mere consciousness only". *Aṣṭatathāgatastotra (D 1166/ P 2055), a short praise. *Śrīva jradharasaṅgītibhagavatstotraṭīkā (D 1163/ P 2052), a short praise. Tattvasiddhi (D 39a1/ P 42a8), a philosophical defense of tantra, the authorship is doubtful. Saṅvaraviṃśakavṛtti (D 4082/ P 5583), focuses on the training and practice of a bodhisattva and is actually a commentary on Candragomin's Bodhisattvasaṃvaraviṃśaka. It is also related to the Bodhisattvabhumi. Satyadvayavibhaṅgapañjikā (D 3883/ P 5283), an extensive commentary on Jñānagarbha's Satyadvayavibhaṅga. The authorship has been questioned by various scholars, including some Tibetans like Tsongkhapa and Taranatha. Paramārthaviniścaya, now lost. Vādanyāyaṭīkā vipañcitārthā (D 4239/ P 5725), a commentary on Dharmakīrti's Vādanyāya. Tattvasaṅgraha, a massive polemical compendium of Indian philosophy covering Buddhist and non Buddhist views. There is also a commentary on this text by Kamalaśīla. Madhyamakālaṅkāra and its autocommentary, the Madhyamakālaṅkāravṛtti. This is his main exposition of his synthetic Madhyamaka views. Kamalaśīla also composed a commentary to this text, the Madhyamakālaṅkārapañjikā.

Таттвасанграха

Сантаракшитаның Таттвасаңграхасы (Реальность/Шындық туралы жинақ) – сол кездегі маңызды үнді философиялық көзқарастарының кең және энциклопедиялық қарастырылуы (3600-ден астам шумақ 26 тарауға бөлінген). Бұл мәтінде автор өзінің заманындағы будда емес көптеген үнді дәстүрлерінің көзқарастарын баяндайды. Бұл мәтінде Сантаракита көптеген будда емес көзқарастарды жүйелі түрде түсіндіріп, содан кейін оларды жоққа шығарады, оның ішінде Санкхияның бастапқы материясы, Ньяяның жаратушы құдайы (Ишвара) және өзіндік (атман) туралы алты түрлі теория бар. Сонымен қатар, Дэвид Сейфорт Руэггтің сөзіне сәйкес, Видьякарапрабха (шамамен 800 ж.), Нандасри, Буддаджанапада, Джитари және Камбалапада сияқты басқа да кейінгі үнді ғалымдары да осы Йогакара-Мадхьямака дәстүріне жатады. Джу Мифхам бұл дәстүрді Нгок Лоцва, Чаба Чокьи Сенге және Ронгтон Чодже сияқты тибет ғалымдары жалғастырғанын айтады. Же Цонкхапаның (1357-1419) Прасангика Мадхьямакаға берген түсіндірмесі және оның жаңа мектебі – Гелуг, Сантаракитаның ұстанымына қатысты маңызды және ықпалды сын-ескертпелер білдірді. Оның күш-жігерінің нәтижесінде Прасангика Мадхьямака Тибет буддизмінде Мадхьямаканың басым түсіндірмесі ретінде Сантаракитаның Мадхьямакасын ығыстырды. Осы қозғалыстың бір бөлігі ретінде 19 ғасырдың Ньингма ғалымы Жамгон Джу Мифхам Гьяцзо Сантаракитаның Мадхьямакалаңкарасы туралы шамамен 400 жылдан бері жазылған алғашқы түсіндірмені жазды. Оның шәкірті Кунзанг Палденнің айтуынша, Мифхамнан оның ұстазы Жамянг Кхенце Вангпо Ньингма монастырь колледждерінде пайдалану үшін барлық маңызды Махаяна философиялық шастралардың шолуын жазуды сұраған. Мифамның түсіндірмелері қазір Ньингма монастырының оқу бағдарламасының тірегін құрайды. 19 ғасырда ұмытылып кеткен Мадхьямакалаңкараны қазір барлық Ньингма шедра студенттері оқиды.