Кіріспе

Мотоспорт жарысының бір түрі – трактор тарту, сондай-ақ қуат тарту деп те аталады. Бұл жарыс түрінде ескі немесе модификацияланған тракторлар 35 фут (11 м) және 330 фут (101 м) болатын трасса бойынша ауыр шанақты тартады. Жеңімпаз – шанақты ең алыс тартқан трактор. Трактор тарту АҚШ, Мексика, Канада, Еуропа (әсіресе Ұлыбритания, Грекия, Швейцария, Швеция, Нидерланды, Бельгия, Италия, Дания және Германия), Австралия, Бразилия, Оңтүстік Африка, Вьетнам, Үндістан және Жаңа Зеландияның белгілі бір аймақтарында танымал. Көп қозғалтқышты модификацияланған тракторлардың қатысуына байланысты бұл спорт түрі әлемдегі ең қуатты автоспорт ретінде белгілі. Барлық тракторлар өз кластары бойынша белгіленген салмақты тартады. Трактор 100 метрлік трассаның соңына жеткенде, бұл "толық тарту" деп аталады. Егер бірнеше трактор трассаны аяқтаса, шанақтың салмағы артырылады, ал 91 метрден асып өткен тракторлар арасында қосымша жарыс өтеді, онда шанақты ең алыс тартқан трактор жеңіске ие болады. Шанақ – салмақ ауыстыру шанағы деп аталады. Бұл дегеніміз, трасса бойымен тарту кезінде салмақ артқы осьтерден алға қарай жылжып, шанақтың дөңгелектерімен байланысты болады. Артқы дөңгелектердің алдында, әдеттегі алдыңғы дөңгелектердің орнына "тақта" орналасқан. Бұл металл пластина болып табылады, ал салмақ оған қарай жылғанда, тақта мен жер арасындағы қарсылық күшейеді. Трактор шанақты қаншалықты алыс тартса, соншалықты қиын болады. Трактор тартудың тамыры индустриялық дәуірге дейінгі жылқы тарту жарыстарынан бастау алады, онда фермерлердің жылқылары ауыр жүкті ең ұзақ қашықтыққа тарта білуі үшін жарысқан. Моторлы тракторларды пайдалану бойынша алғашқы жарыстар 1929 жылы Миссури және Кентукки штаттарында өткізілді. Трактор тарту 1950 және 1960 жылдары АҚШ-тың орталық және оңтүстік аймақтарында кең таралды. Содан кейін ол Канадаға, Еуропаға, Австралия мен Жаңа Зеландияға тарады.

АҚШ тарихы

Трактор ойлап табылғанға дейін, шаруашылық құралдарын жылқылар тартқан кезде, шаруалар өздерінің командаларының күшімен мақтанатын, бір-бірімен салыстырып, кімнің ең күшті жануарлары бар екенін анықтау үшін жарысқа түсетін. Кейде олар үлкен жүктерді, мысалы, толы арбаларды алысқа тарту арқылы аттардың күшін сынаған. Басқа жағдайларда, жалпақ тақтаға немесе сырғанаққа ат немесе аттар тобы қосылып, салмақ қосылатын. Салмақ әдетте тастардан тұратын, ал жүргізуші аттарын жүкті тартуға итермелейтін, бәсекелестер іріктелгенде салмақ үстемеленетін. Ең көп салмақты тартқан немесе ең ұзақ қашықтыққа жеткен жануарлар ең күшті деп танылатын. Осы жарыстар аттарды тарту спортының қалыптасуына әкелді, ол бүгінге дейін ауыр жүктерді тартуға арналған, ерекше күшке ие болу үшін селекцияланған аттармен жүргізілуде. Бүгінде жүктерді белгілі бір қашықтыққа сүйреп, кезең-кезеңмен салмақ қосылады. Жылқы күші термині осы жарыстардан туындаған деген болжам бар, бірақ бұл ұғым Джеймс Уатт пен Мейсон Уорреллдің жасаған тәжірибелері мен өлшемдерінен бұрын пайда болған. 1929 жылға дейін моторы бар көліктер алғаш рет Боулинг-Грин (Миссури) және Вогансвилл (Огайо) штаттарында өткен жарыстарда қолданылмады. Спорт сол кезде мойындалса да, 1950-1960 жылдарға дейін кең танылмады. Сондай-ақ, сол кезде бірыңғай ережелердің болмауы анықталды. Ережелер штаттан штатка, округтен округке өзгеше болды және бәсекелестер қандай стандарттарды сақтау керектігін білмейтін. Бұл спортқа жаңа кіргендер үшін қиындық тудырды. 1969 жылы сегіз штаттың өкілдері спортқа қажетті құрылымды беру үшін бірыңғай ережелер жинағын жасау үшін бас қосты және Ұлттық трактор тартушылар қауымдастығын (NTPA) құрды. NTPA-ның алғашқы жылдары стандартты шаруашылық көліктерін пайдаланған іс-шаралармен өтті, ал ұраны "Жексенбіде тарт, дүйсенбіде егіс шаруашылығы жаса" болды. 1970 жылдарға дейін тарту өзінің негізгі сипатын сақтап келді, тек стандартты және модификацияланған тракторлармен. Стандартты тракторлар – өндірушілер шығарған коммерциялық тракторлар, ал модификацияланған тракторлар – трактор емес қозғалтқыш орнатылған негізгі трактор шассиі. Карл және Пол Босс атты екі Огайо ағайыны кроссбоксты енгізгенге дейін тракторлар бір қозғалтқышты болды, ол бір жетек білігіне бірнеше қозғалтқыштарды қосуға мүмкіндік берді. Осы кезеңдегі басқа да инноваторларға Брюс Хатчерсон, оның үш Rodeck қозғалтқышымен "Makin Bacon Special", Дейв пен Ральф Бантер және олардың Chevrolet қозғалтқышы бар тракторлары, сондай-ақ Тим Энглердің "Mission Impossible" тракторлары кірді, онда бір кезде жеті спирттік қозғалтқыш болған. Кейіннен төрт қозғалтқышты модификацияланған тракторлар кең таралды, ал стандартты тракторлар бірнеше үлкен турбокомпрессорларды және интеркулерлерді қосу арқылы олармен теңдесуге тырысты, бірақ екеуі де трактордың сыртқы түрін сақтады. Көп ұзамай тракторлар шаруашылықта қолданылмаған, бір реттік машиналарға айналды, сондықтан "Жексенбіде тарт, дүйсенбіде егіс шаруашылығы жаса" деген ұран ескірді. 1970-1980 жылдары модификацияланған дивизия көбірек қозғалтқыштарды қосып, көрермендерді қуандыра берді, көп ұзамай тракторлар трактор сипатын жоғалтып, жоғары техникалық жарақталған драгстерлерге айналды. 1988 жылы жеті қозғалтқышты трактор жасалып, шекті көрсеткішке жетті. Поршенді қозғалтқыштармен қатар, 1974 жылы турбиналық қозғалтқыштар (жиі қате түрде "реактивтік қозғалтқыштар" деп аталады) пайда болды, ал 1989 жылы Гарднер Стоунның "General" тракторы төрт турбошақты агрегаты ілгекке тиді. Спорттың танымалдылығының артуы 1976 жылы жаңа төрт дөңгелекті дивизияның құрылуына әкелді, ол көптеген жанкүйерлерді қамтыды. Бұл көліктердің қозғалтқыштары үнемі үлкейіп, 1989 жылдан бастап NTPA оларды табиғи дем алу және соққысыз қозғалтқыштармен шектегенге дейін өсе берді. Бүгінде 4 дөңгелекті дивизия Holman Brothers "4 Play" Chevy және Bob Boden's "Studley Studebaker" сияқты жүк көліктерінің табысымен ең танымал болып табылады.

Екі дөңгелекті (2WD) жүк машинасы класы

Екі дөңгелекті (2WD) дивизион 1983 жылы енгізілді. Бұл дивизион әрбір қатысушы жүк көлігі үшін салмақ шегін, максималды енін 8 фут (2 м) және артқы осьтің орта сызығынан көліктің алғы бөлігіне дейінгі максималды қашықтықты 15 фут (5 м) (салмақ тіректері мен буксирлеу ілмегін қоса алғанда) белгілейді. (Дегенмен, ұзындық шегі косметикалық шыны талшықпен жабдықтауға рұқсат береді.) Алкоголь-метан қозғалтқыштарына сегіз цилиндрға дейін рұқсат етіледі, бірақ дизельді қозғалтқыштарға рұқсат жоқ. Кез келген доңғалақ базасы рұқсат етіледі. Ұлттық трактор тартушылар қауымдастығы қозғалтқыштарды цилиндрде екі клапанмен шектейді. Олар құбырлы болаттан жасалған рамаларға рұқсат береді. 2WD класы үшін максималды дөңгелек өлшемі , ал дөңгелек орнатылғанда және белгілі бір қысыммен толтырылғанда максималды шеңбері , ал бастапқы протектор бойынша жерге тиетін беті аспауы тиіс.

Супер-сток, про-сток және мини-модификацияланған

Super Stock тракторының Ашық класы негізінен метанол отынын пайдаланады (кейбіреулері дизельдік нұсқалар). Super Stock Open машиналары билеттік немесе қайта құйылған қозғалтқыш блоктарымен 100 м/с астам айналым моментін өндіре алады. Super Stock Open және Super Stock Diesel тракторлары үш сатылы төрт турбокомпрессорды пайдалануы мүмкін. Дизельдік Super Stock тракторлары шамамен және айналым моментін тудырады және Ашық класта бәсекелесуге рұқсат етіледі, бірақ бұл қазір сирек кездеседі. Дегенмен, шынайы Ашық (метанол отыны) тракторына Дизель класында қатысуға рұқсат жоқ. Жеңіл Super Stock класы бар, ал ауыр Super Stock класы да бар. Diesel Pro Stock тракторлары бір турбокомпрессормен шектеледі және дизель отыны – бастапқы тракторлардың «рухына» сәйкес, қуаттың жалғыз рұқсат етілген көзі. Қозғалтқыштың максималды көлемі . Бұл қозғалтқыштар шамамен және айналым моментіне жете алады. Соңғы жылдары, әртүрлі тартыс күшіне ие болу үшін жаңа кластар құрылды. Қазір Limited Pro Stock деп аталатын, қозғалтқыш пен турбокомпрессормен шектелген класс бар. Бұл класс әдетте және жылдамдықпен тартылады және Pro Stock класына қарағанда сәл шектеулі, ол қозғалтқышқа дейін және шексіз көлемдегі турбокомпрессорға, сондай-ақ интеркулерлерге дейін жете алады. Pro Stock класына соңғы қосылған Light Pro Stock класы, орналасқан жеріне байланысты әдетте тартылады. Бұл тракторлар қозғалтқыштарымен шектеледі, бірақ кез келген көлемдегі турбокомпрессорды пайдалана алады. Оларға интеркулерлерді пайдалануға рұқсат етілмейді, бірақ бұл тракторлар орташа салмақты құрайды. Жеңіл жалпы салмағы осы класты жүргізушілер класына айналдырады, өйткені тракторды жолға қою үшін едәуір шеберлік қажет. Mini Modified класы – бұл жоғары мамандандырылған және арнайы құрастырылған трактор, ол кемінде табиғи аспирациялық қозғалтқышпен жабдықталуы керек. NTPA Minis (әрқашан aftermarket V8 қозғалтқыш блогы) және 14:71 hi helix суперкомпрессорды пайдаланады. Жүргізушімен бірге олардың салмағы бар болғаны . Бүгінгі қозғалтқыш метанол немесе этанол отынымен кемінде айналым моментін тудыра алады. Олардың беделі – тартыс күшіндегі ең қауіпті жүріс ретінде танымал, себебі бұл салмаққа шаққандағы қуаты өте жоғары. Ал олардың үлкен аналогтары, Modified тракторлары, салмағы , Mini тракторының қозғалтқышын пайдаланады, бірақ, әрбір арнайы құрастырылған шассиде бірнеше қозғалтқыш орнатылған. Әдетте, ең көп дегенде бес қозғалтқыш салмақ шегіне жетеді. Нитрометан мен тотықтырғыштар 1976 жылы қолданылудан тыйым салынды.

Антик трактор тарту

Антик трактор тарту – трактор тартудың бастауы (сол кездегі тракторлар заманауи тракторлар болғанмен). 1929 жылдан бастап шаруалар өз тракторларын тіркемеге байлап, кім оны ең алыс сүйреп әкеле алатынын анықтау үшін далаға тарта бастады. Тіркеме құрылғысы дөңгелек (төртбұрышты) немесе дөңгелек (төртбұрышты) болуы керек, ал тесіктің диаметрі – диаметрден кем болмауы тиіс. Бұрын қолданылған, бірақ қазір жойылған тағы бір ереже – жоғары жылдамдықтан болатын жарақаттардың алдын алу үшін жылдамдық шегі сақталуы керек еді. Бүгінгі тракторлар теориялық түрде жылдамдыққа жете алады. Қазіргі тіркемелер салмақты арттыру үшін күрделі беріліс жүйесін пайдаланады. Трактор старт алғанда, барлық салмақ тіркеменің артқы осінің үстінде болады, бұл тіркеме салмағын арттырады. Трактор жолмен жүргенде, салмақтар тіркеменің осінен алға жылжып, тіркеменің алғы бөлігін жерге батырады, салмақты синтетикалық түрде арттырады, трактор үйкеліс күшін жеңе алмай қалағанша.

Қозғалтқыштар

Модификацияланған стандартты дизельді тракторлардан басқа, 1970 жылдардың соңында басталган трактор тартуда әр түрлі жоғары қуатты қозғалтқыштар қолданылады. Бастапқы жылдары көбінесе АҚШ-та жасалған бір, екі немесе бірнеше үлкен блокты дрэгстер қозғалтқыштары пайдаланылды, бірақ қазіргі кезде тасталған әскери техниканың көптеген бөліктері қолданылады, мысалы, ресейлік тікұшақтардың Klimov TV3-117 (Isotov) турбошахталары, советтік Zvezda M503 торпедалық қайық қозғалтқыштары, Continental AV1790 танк қозғалтқыштары немесе V12 пішіндес (мысалы, Rolls Royce Griffon) немесе радиалды қозғалтқыштар (мысалы, Curtiss Wright R-3350). Ескі әскери ұшақтардың қозғалтқыштарының саны шектеулі болғандықтан, Флоридадағы "Fantasy of Flight" мұражайы сияқты оларды сақтайтын кейбір ұйымдар, трактор тарту үшін пайдалануға ниеттенген клиенттерге өз коллекцияларынан қозғалтқыштар сатудан бас тартады. Соңғы жылдары бірқатар ауыл шаруашылығы қозғалтқыштары метанолмен жұмыс істеуге және көп сатылы турбожүктеуге өзгертілді.