Кіріспе

Ванина Ванини – Стендалдың (нағыз аты Мари Анри Бейль, 1783–1842) 1829 жылы жариялаған әңгімесі. Оқиға 1820-жылдарда, Италия Австрияның үстемдігінде болған, Италия жаңаруының (Рисорджименто) басында өрбуімен байланысты. Әңгіме жас римдік ханшайым мен революционер-карбонаро арасындағы махаббат туралы.

Қысқаша мазмұны

Рим аристократының он тоғыз жасар қызы Ванина Ванини Римнің барлық жас ханзадалары іздеген, бірақ олардың бәрін "Сулланың отставкаға кетуіне әкелген себеппен: римдіктерді жек көру" үшін бас тартады. Ол әдеттегі қамқор әкесінің сарайдағы бір бөлмені құлыптауға тырысқанын және әдетте жабық бөлменің терезесі ашық екенін байқағанда, ол тергеуді бастайды. Ванина сол террасаға шығатын басқа терезеден табылып, құпия бөлмеге қарайды. Сол жерде ол жараланған әйелдің төсекте жатқандығын, сондай-ақ оның қанды киімінің бірнеше рет пышақпен тесіп кеткенін көреді. Ол әкесі бөлмеге кіріп, әйелмен сөйлесіп жатқанын көреді, бірақ екеуінің не айтып тұрғанын естімейді. Ванина құпия әйелге қызығады, ал бір күні кешке әйел Ванинаның тыңдап жүргенін көргенде, Ванина тізе бүгіп, әйелге өзін жақсы көретінін және оған адал екенін айтады. Өзінің есімін Клементина деп атаған әйел Ванинадан күн сайын келіп тұруын, бірақ бұл сапарларды әкесінен жасыруын сұрайды. Ванина әйелдің неге жарақаттанып, жасырынып тұрғанына таңғалады; мүмкін ол қуатты адамды қабылдамаған шығар, немесе өзінің сүйіктісін өлтірген шығар. Клементина хирургтың көмегін қаламайды, өйткені хирургтар өздері емдейтін жарақаттарды полицияға хабарлауға міндетті, бірақ Ванина оған отбасына адал хирург әкелуді ұсынады. Кейін әйел өзінің шынымен ер адам екенін айтады, Пьетро Миссирили, карбонаро және Сант-Анжело-ин-Вадо хирургының он тоғыз жасар ұлы. Миссириллидің тобы тұтқынға алынып, ол Римге шынжырмен ұсталды, бірақ он үш айдан кейін әйелге ұқсап қашып құтылуға көмектесті. Алайда ол түрмеден шыққан кезде, ақымақтық сәтінде карбонарилерді қарғаған күзетшіні ұрып өлтірді, оны Рим арқылы қуып, жарақат алды. Ол Дон Асдрубаледің әпкесі графиня Вителлескидің бақшасында болған соң, оны соңғысының күймесіне мінгізіп алып кетеді. Осылайша Дон Асдрубале оның өмірін сақтап қалды, бірақ ол жарақаттан қайтыс болып жатыр. Сол түні хирург жалғыз келеді: Миссириллидің мойындауынан Ванинаның мақтанышы жараланды, ал ол онымен көргісі келмейді. Ол сүйіспеншілік пен мақтаныш арасында күрес жасап, қайшылықта болады, бірақ ақыр соңында қайтып келеді және өзінің сүйіспеншілігін мойындайды; көп ұзамай "одан бас тарта алатын ештеңе қалмады". Төрт айдан кейін Миссирили табылды, ал Ванина онымен бірге қалуға қуанышты болады деп санайды, бірақ ол кек алып, Италияны азат етуді қалайды. Бірнеше рет ол кетуге ниеттенген, бірақ ол оны қалуға көндіреді; ол оған үйленуді ұсынады, бірақ ол Италияның азаттық мүддесін ескере отырып, одан бас тартады, ал оның асылшылығы оны одан да жақсы көреді. Миссирили Романьядағы Форлиге барады, онда ол карбонари тобының жетекшісі болады. Ол жерде Ванина оған қосылады, оның тобына көп ақша және қару береді; ол өзінің жоспарлары мен патриотизмімен толық қамтылған. Ол оны сүйіспеншілігін көрсетуге мәжбүрлемейді, бірақ оны тастап кету үшін тым мақтанады, сондықтан бұрынғы қызметші қыз арқылы Миссирилидің карбонари тобының барлық мүшелерін, Миссирилидің өзін ғана сақтай отырып, билік органдарына айыптайды, бұл оның жоспарларын аяқтап, онымен қайта қосылады деп үміттенеді. Оның орнына Миссирилли өзін ұстап береді. Ол өз отандастарының ол тұтқынға алынбаған жалғыз адам болғандықтан, сатқын деп ойлауларын қаламайды. Ол Ванинадан оларды сатқан адамнан кек алуын сұрайды, "бірақ ол менің әкем болса да". Ванина Миссириллидің бостандығын алуға тырысады: ол өзінің талапкерін Рим губернаторының немере інісі Ливио Савеллиге ақпарат әкелуге және губернатордың үйінде және Сант-Анжело қасаратында өзінің екі қызметшісіне орын алуға мүмкіндік береді. Басқа карбонарилердің жазаларын Рим папасы бірнеше жылға түрмеге кескен, бірақ Миссирили өлім жазасына кесілген. Ванина Рим губернаторы Монсеньор Катанзараның үйіне кіреді, еркек кейпіне еніп, үйге оралғанға дейін өзінің пішкінін босатып, оған пішкінмен қорқытады. Ол жағдайды әзілге айналдырады, болашақ ағасына әйелдің сапары. Ол оны жазаны жеңілдетуге тырысуға мәжбүр етеді; оның сендіруінен басқа, ол әлі жас екендігі және өлім жазасы оның мінезіне кір келтіретін күнді көруі мүмкін деген ой да ынталандырады. М.М. Катанзара Рим папасынан кешірім алады. Миссирилли мен басқа карбонарилер жаңа түрмеге ауыстырылған кезде, Ванина оны түн ортасында шіркеуде кездестіруге келіседі, онда ол шынжырмен бұғатталады және түрме бастығы көреді, бірақ олардың әңгімесі естілмейді. Ванина оның әлі де өзін жақсы көретінін,...

Бейімделулер

1922 жылы Артур фон Герлах осы әңгімені Аста Нильсен, Пол Вегенер және Пол Хартманның қатысуымен "Ванина" деген фильмге бейімдеді. Роберто Росселлини (1906–1977) 1961 жылы Сандра Мило (Ванина) мен Лоран Терзиевтің (Пиетро) ойнауымен осы аттас фильмге бейімдеді. 1963 жылы Шығыс Германия теледидары роман негізінде фильм көрсетті, онда басты рөлді Аннекатрина Бюгер, Асдрубал рөлін Питер Штурм, ал Савелли рөлін Альфред Струве ойнады.