Кіріспе

1963 жылы түсірілген британдық фильм, Фредди Фрэнсистің туындысы.

"Paranoiac" – 1963 жылы түсірілген британдық психологиялық триллер, режиссері Фредди Фрэнсис, басты рөлдерде Жанет Скотт, Оливер Рид, Шила Баррелл және Александр Дэвион. Джимми Сангстер жазған сценарий Джозефин Тейдің 1949 жылғы "Брат Фаррар" криминалды романының сюжетіне негізделген.

Қысқаша мазмұны

Бай ерлі-зайыптылар ұшақ апатынан қайтыс болғаннан кейін, олардың үш баласы Харриет әпкесінің қамқорлығына қалдырылды. Үш жылдан кейін үлкен ұлы Тони 15 жасында суицид хат қалдырып, теңізге секіріп түседі, бірақ оның денесі табылмайды. Сегіз жылдан кейін кіші ұлы Саймон - қатыгез, ысырапшыл алкоголик, ол жалғыз мұрагер болу үшін, әпкесі Элеонорды ақылсыздық үшін ұстауға тырысады. Ол мұрагерлікке үш апта қалғанда, Тониге ұқсайтын адам пайда болады. Бастапқыда оны тек Элеонора көреді, ол өлген ағасы оны қабірден шақырып жатыр деп санайды. Ол өзін-өзі өлтіруге тырысқан кезде оны құтқарады. Ол Тони екендігін және қашып кеткенін айтады. Элеонора оған сенеді, бірақ Харриет оны алдап жүр деп атайды. Шын мәнінде, ол - бұл алдап алушы, оны отбасылық адвокаттың ұлы Кит Коссетт (Бонни) жалдаған, бұл Коссеттке мүлкіне ұрлық жасауға мүмкіндік берді. "Тони" түнде отбасылық шіркеуден музыка естиді. Тергеу барысында оған ілмек ұстаған бетперделі адам шабуыл жасайды. Элеонора музыканы естіген еді, бірақ бөлмеден шығуға қорықты. Шимон Исаға деген көзқарасын ашық білдірсе де, оған шын мәнінде сенбейді. Мұрадан айырылып қалудан қорқа отырып, Саймон "Тони" мен Элеонора көлікпен саяхатқа шыққанда, көлікті саботаж етеді, ал Элеонора қаза табады. Сол түні музыка қайтадан басталады. Элеонора мен "Тони" тергеп, Саймонның маскалы әншімен орган ойнағанын көреді, бірақ ән салу жазба болып шығады. Элеонораны маскалы адам байқайды, ол ілмекпен шығады, бірақ "Тони" тоқтатады. Маскалы адам Харриет әпкесі екені анықталады, ол Саймонды Тонидің өліміне байланысты кінәсін сезінуден ақылдан адасып жатқанын түсіндіреді. Бұл рәсім Симонды бауыры тірі екен деп ойлауға мүмкіндік береді. Ол Тонидің әнін жаздырып, Саймон орган ойнайды, ал Харриет - маскалы "күйші" және Тонидің рөлін ойнайды. Элеонора "Тониге" ғашық болады және оның инцесттік ойларымен келіспейді. Ол өзін-өзі өлтіру алдында тұр, бірақ ол оны тоқтатып, өзінің оның ағасы емес екенін мойындайды. Осы арада Саймон Элеонораның медбикесімен қарым-қатынаста болады, ол Саймонның өлтіруге тырысқанын түсінеді және кетуге тырысады. Ол оны тоқтатқанда, ол оны ашумен қорқытады, бұл оны бақшадағы тоғанға батырып жібереді. Саймон Элеонорға медбике кеткенін айтады. Жалған Тони шіркеуді зерттейді және Харриеттің оны тоқтатуға тырысқанына қарамастан, шынайы Тонидің мумияланған денесін табады, күрес жасырын қабырғаны ашқаннан кейін. Ол кетуге дайындалып жатыр, бірақ оны Саймон тоқтатады, ол шынайы Тониді өзін-өзі өлтіру хаттарын жазуға алдап, оны өлтіргенін және көлікті саботаждағанын мойындайды. Симон оны ұрып-соғып, байлап қояды. Жалған Тони есін жиғанда, Саймон шынайы Тонидің денесін орындыққа отырғызып, орган ойнайды. Саймон қалжыңшыға Тонимен сөйлескенін және қалжыңшыны Тониге "қосылуға" шешім қабылдағанын айтады. Гарриет пайда болады және Саймонды жағдайды өзі шешіп, кетуге көндіреді. Ол өлген қыздың денесін көргенде, қатты таңғалмайды, сондықтан ол шындықты білген. Ол Симонды қорғау үшін шаммен шіркеуді өртеп жібереді, содан кейін кетеді. Элеонора өрттен қорқып, пайда болады. Ол Тонидің шынайы денесін көріп, жалған Тониді байлап қояды. Олар шіркеуден қашады, ал ол жанып жатқандықтан және Тонидің денесі іште болғандықтан, Саймонның ақылсыздығы оны басып алады. Ол Тониді "құтқару" үшін шіркеуге барады, бірақ отқа тұтқынға түсіп, Тонидің сүйек қалдықтарын ұстап алады.

Шығару

Паранояк алғаш рет АҚШ-та көрсетілді, 15 мамыр 1963 жылы Калифорния штатының Сан-Франциско қаласында кеңейтілген көрсетіммен басталып кетті. The Radio Times Guide to Films фильміне 3/5 жұлдыз берді, былай деп жазды: "Бұл 1960-шы жылдары Hammer студиясы түсірген психологиялық қорқыныш фильмдерінің ең жақсыларының бірі". Лесли Холливелл: "Бұл Психо (1960) және "Қорқыныштың дәмі" (1961) фильмдерінен алынған күрделі маскарады, жаңылысқан сәйкестіктерді, отбасылық қарғыстарды және ағаш қорасында жағымсыз нәрсенің ашылуын қамтитын бір түйін. Өзіндік құндылығымен жақсы емес, бірақ алған нәрселерімен қызықты". AllMovie фильмді "Англияның Hammer Studios студиясы 60-шы жылдардың басында және ортасында шығарған Психо фильмінен шабыттанған триллерлер толқынындағы берік, бірақ толыққанды қанағаттандырмайтын туынды" деп сипаттады. Сюжет және қолданылған тәсілдер (түн ортасында ойнатылатын орган, машина тежегіштеріне қол сұғылған) қазір өте ескірген болып көрінеді. Бірақ бұл бүлікшіл жасөспірімдердің арасында өте танымал болды, ал аяқталуы әлі де болса болжау қиын".

Үй медиасы

2010 жылдың 26 шілдесінде Blu-ray және DVD Ұлыбританияда жарық көрді және Ұлыбританияда тұңғыш рет үй видеосы үшін қолжетімді болды. Blu-ray дискісінде қалпына келтірілген Cinemascope форматындағы жоғары сапалы көшірме, қосымша музыка және дыбыс эффекттері трегі, ұзақ уақыттан бері көрінбеген түпнұсқа трейлері, сондай-ақ сирек кездесетін материалдардың жоғары сапалы суреттер галереясы (тек Blu-ray нұсқасына ғана арналған) бар. Солтүстік Америкада бұл фильм 2005 жылдың 6 қыркүйегінде тағы жеті Hammer хоррор фильмімен бірге 4 DVD жинағында – The Hammer Horror Series (ASIN: B0009X770O) атты жинақта шығарылды, ол MCA Universal’s Franchise Collection жинағының бір бөлігі болып табылады. Бұл жинақ 2016 жылдың 13 қыркүйегінде Blu-ray форматында қайта шығарылды. 2022 жылдың 8 ақпанында Scream Factory компаниясы фильмнің коллекциялық Blu-ray нұсқасын жарыққа шығарды.