Калифорниядағы Уайот халқының қырғыны

Кіріспе

Калифорнияның түпкілікті халықтары

Қазалау

26 ақпан 1860 жылы виоттар халқына қатты нұқсан келтірген және олардың мәдени мұрасы мен ұлттық санасының бір бөлігі болып қала берген қырғын орын алды. Қырғынға үш күн бұрын, Вашингтонның туған күнінде, Германиядан келген инженер Роберт Гунтер «Үнді аралында» жер сатып алды. Қырғыннан бір күн бұрын, 25 ақпанда, Weekly Humboldt Times газеті былай деп жазды: «Үндістер осы маңдағы елді мекендердің мал-жанын өлтіруді тоқтатпайынша, оларды осы аймақтан қуғанға дейін немесе жойғанға дейін олар осылай жалғастыра береді»; осы арада, көрнекті жергілікті тұрғындар мәселені шешу үшін өздігінен қорғану комитетін құрып, құрамын ешқашан жарияламауға ант берді. Оқиға Эврикадан шамалы бір шақырымдай қашықтықтағы Гумбольдт шығанағындағы Үнді аралында болды. Салтанатты шараларға 250-ге жуық виот қатысты. Гунтер Гумбольдт шығанағының ар жағындағы құрлықта ұйықтап жатқан еді. Ол айқай естігендей оянды, бірақ қайтадан ұйықтап кетті. Келесі күні таңертең оны бейбіт судья оятты, ол Гунтермен бірге аралда болған оқиғаны тексеруге барды, себебі үндістер өлтірілгені туралы хабар келіп түскен. Ол көргендеріне қатты таңырды, «көз алдымызға қандай бір көрініс ашылды» деп еске алды. Айналасы өліктерге толы, тек екі баладан басқа барлығы әйелдер мен балалар еді. Көптегендерінің бас сүйектері жарылған. Жүз жылға жуық шамадағы бір қарттың да бас сүйегі жарылған, әлі де дікілдеп отырды. Гунтер бастапқыда кінәлілерді жазалауды қалаған, бірақ «жақсы аузымызды жапқан жөн» екенін білді. Форт-Гумбольдттың командирі майор Габриэль Дж. Рейнс жоғары лауазымды тұлғаларға былай деп хабарлады: «Капитан Райттың [өздігінен қорғану тобы] Ил өзенінде кездесіп, әрбір бейбіт үндіні – еркек, әйел және баланы өлтіруге келісім берді». Осы топ «Гумбольдт еріктілері, екінші бригада» деп те аталды және Хайдсвиллде ұйымдасқан деген хабар бар (майор Рейнс «Ил өзені» деп атаған қала қазір Рохнервилл деп аталады). Гейнс бес адамнан тұратын еріктілер тобының аралдағы ұйықтап жатқан әйелдер мен балаларды өлтіру үшін жасақ құрғанын хабарлады. Армиялық есептерінде ол осы қырғындарға және жергілікті ақ тұрғындардың виоттарды өлтіру мақсатына қатты наразылық білдірді. Ол Үнді аралында 55 адам, Оңтүстік Ил өзенінде 40 адам және Игл Прериде 35 адам қаза тапқанын мәлімдеді. Оңтүстік Ил өзені Рохнервиллге айналды және кейін Фортунаға қосылды; Игл Прериде қазір Рио Делл қаласы орналасқан. Осы арада «Гумбольдт Таймс» газеті былай деп жазды: «Соңғы төрт жылда біз елімізді үндістерден тазартудың екі және жалғыз екі жолын жақтадық: оларды қандай да бір резервацияға көшіру немесе оларды өлтіру. Индейлердің соңғы он жылдағы өмірін жоғалтуы және мүлкін қиратуы әрбір сезімтал адамды екі нәсілдің бірге өмір сүре алмайтынына көндірді, ал Үнді аралында және басқа жерлерде болған соңғы төтенше және қанды оқиғалар ақ жүзділер немесе жабайылар жерді босату керек деген уақыт келді дегенді көрсетеді». «Таймс» газеті сол кездегі басым пікірді білдірген сияқты. Тергеу барысында ешбір қылмыскер анықталмады, бірақ оны жасағандардың жақсы таныс екені айтылды. Сотқа шақырылған куәгерлерді тыңдағанмен, ешкімге айып тақпады. Тірі қалғандар негізінен Калифорниядағы үнді резервациясы ретінде құрылған Раунд-Вэллиге жиналды, бірақ олар қашып, туған жерлеріне оралып жүрді.

On February 26, 1860, the Wiyot experienced a massacre which devastated their numbers and has remained a pervasive part of their cultural heritage and identity. Three days before the massacre, on Washington's birthday, a logging mill engineer from Germany named Robert Gunther bought property on "Indian Island". The day before the massacre, 25 February, the Weekly Humboldt Times editorialized: "The Indians are still killing stock of the settlers in the back country and will continue to do so until they are driven from that section, or exterminated"; meanwhile prominent local residents had already formed a vigilante committee to deal with the problem, and were sworn to never reveal their membership. on Indian Island less than a mile offshore from Eureka in Humboldt Bay. Up to 250 Wiyot participated in the ceremonies. Gunther had been asleep on the mainland across Humboldt Bay from the Island and had awakened to what he thought were screams, but went back to sleep. The next morning he was awakened by the Justice of the Peace who went with Gunther to inspect the Island following reports that Indians had been killed. He was appalled by what he saw, recalling " what a sight presented itself to our eyes. Corpses lying all around, and all women and children, but two. Most of them had their skulls split. One old Indian, who looked to be a hundred years old, had his skull split, and still he sat there shivering". Gunther initially desired to bring the guilty to justice, but learned "We soon found that we had better keep our mouths shut." Major Gabriel J. Rains (sometimes spelled "Raines"), commander of Fort Humboldt, reported on the massacre to his superiors that "Captain Wright's Company [of vigilantes] held a meeting at Eel River and resolved to kill every peaceable Indian – man, woman, and child." The vigilantes were also known as the "Humboldt Volunteers, Second Brigade," reported to have organized at Hydesville (the town called "Eel River" by Major Rains is now named Rohnerville). Gaines reported that around five men had formed a volunteer squad to murder the sleeping women and children on the island. In his army reports, appalled at the massacres and at the openly discussed aims of the local white settlers to kill the Wiyot, he stated there were 55 killed at Indian Island, 40 on South Fork Eel River, and 35 at Eagle Prairie. South Fork Eel River became Rohnerville and was later annexed by Fortuna; Eagle Prairie is now the site of the town of Rio Dell. Meanwhile, The Humboldt Times newspaper editorialized, "For the past four years we have advocated two—and only two—alternatives for ridding our country of Indians: either remove them to some reservation or kill them. The loss of life and destruction of property by the Indians for ten years past has not failed to convince every sensitive man that the two races cannot live together, and the recent desperate and bloody demonstrations on Indian Island and elsewhere is proof that the time has arrived that either the pale face or the savage must yield the ground." The Times apparently represented the mainstream opinion in the area at the time. An investigation failed to identify a single perpetrator, although those who did the killing were rumored to be well known. Although a grand jury summoned witnesses and held hearings, no one was indicted. Survivors were herded mostly to Round Valley, established as an Indian reservation within California, but they kept escaping and returning to their homeland.

Халық санының азаюы

1850 жылға қарай бұл аймақта шамамен 2000 виот және карок халқы тұрды. 1860 жылдан кейін, шамамен 200 адам қалды деп есептеледі. 1910 жылға таман, ата-бабалық жерлерінде 100-ден аз толыққанды виот халқы өмір сүрді. Халықтың осылай күрт азаюының себептері – аурулар, құлдыққа сату, оқ ату таяқшасы ретінде пайдалану, «қорғау», бір жерден екінші жерге күштеп көшіру (аман қалғандардың ұрпақтары осыны «өлім шерулері» деп сипаттайды) және жаппай қырғындар болды. 1992 жылдан бері Тулуват ауылында, қазіргі Тулуват аралында жыл сайын естелік шаралары өткізіліп келеді, және онда маңызды мәдени және экологиялық қалпына келтіру жобасы жүріп жатыр. Қазіргі ресми атауы – «Табл-Блаф резервациясы – Виот тайпасы».

Мәдениет және дін

Виот тілінде соңғы рет сөйлейтін адам 1962 жылы қайтыс болды. Виот тайпасының үкіметі осы тілді қайта жаңғырту үстінде. Халық көбінесе моллюскілер мен емен жемісімен қоректенді, сондай-ақ ұзын, ою-өрнектелген ағаш қайықтар жасады. Дәрігерлер мен салтанатты рәсімдерді өткізушілер көбінесе әйелдер болды, олар түнде тау шаңырағында өздерінің күштерін алды. Виот діні көршілес юроктардың дінімен көптеген ортақ белгілерге ие, бірақ арасында айырмашылықтар бар. Виот халқының рухани өміріндегі маңызды оқиға – Тюлуват ауылында жыл сайын өткізілетін Әлемдік жаңару рәсімі. Бұрын Дулуват аралы деп аталған Индия аралы – виоттардың әлемінің орталығы болды және қазір де солай болып табылады. Шербёрн Ф. Кук бастапқыда 1500 адам десті, бірақ кейіннен осы санды 3300-ге дейін өсірді. Кройбер 1910 жылы виоттардың саны 100 адамды құрады деп хабарлады. 2006 жылдың 18 мамырында кеңес аралдың солтүстік-шығыс жағына көшті. 2022 жылы Эврикада Виот тарихи мәдениет орталығы ашылды.