Кіріспе

Ұлыбритания Парламентінің Өкілдер палатасының процедуралар жиынтығы

Ағылшын заңдары үшін ағылшын дауыстары (EVEL) – Ұлыбритания Парламентінің Өкілдер палатасының процедуралар жиынтығы болды, онда тек Англияға қатысты заңнамалар ағылшын сайлау округтерін ұсынушы депутаттардың көпшілігінің қолдауын қажет етті. Бұл процедуралар 2015 және 2021 жылдар аралығында қолданыста болды. Олар Ұлыбританиядағы деволюция нәтижесінде туған Батыс Лотиан мәселесінен кейін әзірленді, бұл мәселе Солтүстік Ирландия, Шотландия және Уэльс депутаттарының теңсіздікке ұшырауына қатысты болды – олар Өкілдер палатасында тек Англияға қатысты мәселелер бойынша дауыс бере алатын, ал Англиядан келген депутаттар Солтүстік Ирландия Ассамблеясына, Шотландия Парламентіне және Уэльс Парламентіне (Senedd) берілген мәселелер бойынша дауыс бере алмайтын. 2000-ші жылдарда Ұлыбритания Парламенті тек Англияға немесе басым бөлігіне қатысты бірнеше заңдарды қабылдады, бірақ депутаттардың дауыс беруі осындай болғандықтан, егер тек ағылшын сайлау округтерін ұсынушы депутаттардың дауысы есепке алынғанда, бұл заңдар қабылданбаған болар еді. 2008 жылы оппозициядағы Консервативтік партия «Деволюция, Батыс Лотиан мәселесі және Одақтың болашағы» атты есепті жариялады, онда тек Англияға қатысты заң жобаларын қарау кезінде ағылшын емес сайлау округтерін ұсынушы депутаттардың қатысуын шектейтін процедуралық өзгерістер ұсынылды. Консерваторлар 2010-2015 жылдар аралығында Либерал-демократтармен коалиция құрып үкімет құрған кезде, олар осы мәселені зерттеу үшін Маккей комиссиясын құрды. Комиссия Өкілдер палатасындағы Англияға ғана немесе әртүрлі әсер ететін заң жобаларына ағылшын сайлау округтерін ұсынушы депутаттардың көпшілік дауысын қажет етуді ұсынды. 2015 жылғы жалпы сайлауға арналған консервативтік манифестке Англияға ғана қатысты заңдар үшін үшінші оқылымнан бұрын Заң шығару жөніндегі Ұлы комитеттің мақұлдауын алу қажеттігі туралы ұсыныс енгізілді. Бұл сайлауда көпшілік дауысқа ие болған консервативтік үкімет 2015 жылдың қазан айында тұрақты ережелерге өзгеріс енгізу арқылы ағылшын сайлау округтерін ұсынушы депутаттарға тек Англияға қатысты заңдарға «вето» құқығын берді. EVEL 2020 жылдың сәуір айында тоқтатылды.

Өмірбаян

Шотландия парламенті 1999 жылы құрылғаннан кейін консервативті депутаттар шотланд депутаттарына Шотландияға қатысы жоқ мәселелер бойынша дауыс беруге тыйым салуды ұсынды. 1999 жылдың шілдесінде Консервативтік партияның жетекшісі Уильям Хейг: «Англиялық депутаттар ағылшын заңдарына қатысты шешім қабылдауы керек. Адамдар Англиядағы шешімдерге басқа елдерден келген адамдардың қатысуына наразы болады, өйткені бұл мәселелер бойынша олардың пікірі ескерілмейді. Менің ойымша, елде наразылықты қалыптастыру қауіпті. Ережелерді әділ етуіміз керек» деді. Англияда негізгі ауруханалар құру және студенттердің оқу ақысын арттыру кезінде шотландтық депутаттардың дауысы шешуші болды. 2003 жылдың қараша айында негізгі ауруханаларға қатысты дауыс беру Англияға ғана қатысты. Егер дауыс беру құқығы ағылшын депутаттарына ғана берілгенде, үкімет жеңіліп қалған болар еді. 2004 жылдың қаңтарында оқу ақысы бойынша дауыс беруге ағылшын депутаттары ғана қатысса, үкімет өздерінің партиясынан қарсылық көріп жеңіліп қалған болар еді. Англиядағы университет студенттері қосымша оқу ақысын төлеуге міндетті, ал Шотландиядағы университеттерге түскен шотланд студенттері төлемейді. Англияда студенттерге қосымша оқу ақысын қадағалауды көздейтін заң 316 дауысқа қарсы 311 дауыспен қабылданды. Сол кезде білім беру жөніндегі оппозициялық хатшысы Тим Йё шотландтық депутаттардың шотланд студенттеріне Шотландияда оқуға түспейтін оқу ақысын енгізуге дауыс бергендігіне байланысты бұл аз көпшілік заңның қабылдануын «толыққанда дұрыс емес» деп мәлімдеді. Заң жобасының бір бөлігі Шотландияға тікелей қатысты. 2005 жылы Консервативтік партияның басшысы болып сайланған Дэвид Кэмерон Кеннет Кларк төрағалық ететін «Демократия жұмыс тобын» құрды. Жұмыс тобының «Деволюция, Батыс Лотиан мәселесі және Одақтың болашағы» атты соңғы есебі Батыс Лотиан мәселесіне мүмкін болатын шешім ұсынды. Ұсыныстарда Англияға ғана қатысты заң жобаларын қабылдау үшін Төменгі палатаның процедураларын өзгерту қажеттігі көрсетілді. Жаңа процедура бойынша барлық депутаттар заң жобаларының бірінші және екінші оқылысына қатысады, бірақ заң жобасын комитетте қарау кезінде тек ағылшын депутаттары ғана қатысады. Барлық депутаттар заң жобасының есеп беру кезеңінде дауыс береді. Малкольм Рифкинд ұсынған түзетуге сәйкес, заң жобаларының екінші оқылысы мен есеп беру кезеңдері үшін бүкіл палатаның да, ағылшын депутаттарының да «екі есе көпшілігі» қажет. Лейборист саясаткері Джек Стро: «Егер консервативтер механикалық тәсілге, «ағылшын заңдары үшін ағылшын дауысы» деп аталатын тәсілге көшсе, онда олар Одақты бұзады» деп мәлімдеді.

Маккей комиссиясы

2010 жылғы мамырдағы Консервативтік партия мен Либерал-демократтар арасындағы коалициялық келісімде Батыс Лотиан мәселесін қарастыру үшін комиссия құрылуы көзделген. 2011 жылдың қыркүйегінде Үкімет комиссияның жақын арада құрылатынын және оның құрамында "тәуелсіз, партиялық емес сарапшылар" болатынын мәлімдеді. Жаңа комиссия, Парламенттің және оның ішіндегі Төменгі палатаның, тек Англияға қатысты мәселелерді, ал Шотландия, Уэльс және Солтүстік Ирландияда өкілеттік беру арқылы шешілетін мәселелерді қалай қарастыратынын зерттейтін болды. Комиссия басқа үш елдің депутаттарының санын азайтуды немесе децентрализацияланған институттардың қаржыландыруын қарастырмады. Маккей комиссиясы 2013 жылғы 25 наурызда есеп берді. Ол, қазіргі өкілеттік беру жүйесінде Англияның мүддесіне зиян келтіріліп отыр деген қабылданысқа байланысты өзгерістер қажет екенін тұжырымдады және Англия үшін "ерекше және айрықша әсері бар" Төменгі палатаның шешімдері "әдетте Англиядағы сайлау округтері үшін отырған депутаттардың көпшілігінің келісімімен ғана қабылдануы керек" деп ұсынды. Бұл принцип Төменгі палатаның қаулысымен бекітілуі тиіс. Комиссия сонымен қатар процедураны өзгертуді, оның ішінде Англияға қатысты ұсыныстарды қарау үшін парламент уақытының бөлігін арнауды ұсынды. Үкімет бұл есепті "мұқият қарастыратынын" айтты. Лейборист партиясы бұл мәселе бойынша көп партиялық талқылауларға қатысудан бас тартты.