Кіріспе
Диза – швед аңыз сағасының басты кейіпкері, оның туралы 1555 жылы Олаус Магнус жазған. Бұл сағаның орта ғасырлардан қалғандығы айтылады, бірақ онда ежелгі скандинавиялық тақырыптар да бар. Йоханнес Мессеньус осы сағаны «Диза» драмасында кеңейтіп берген, бұл швед тіліндегі алғашқы тарихи пьеса болып есептеледі және 1611 жылғы Дистингте қойылды. Олаус Рудбек өзінің «Атлантика» (1685–89) еңбегінде оны асыра баяндалған түрінде де ұсынған.
the legendary heroine
Disa is the heroine of a Swedish legendary saga, which was documented by Olaus Magnus, in 1555. It is believed to be from the Middle Ages, but includes Old Norse themes. It was elaborated by Johannes Messenius in his drama Disa, which was the first historic play in the Swedish language, and was played at the Disting of 1611. It was also presented in an exaggerated version by Olaus Rudbeck in his Atlantica (1685–89)
Қысқаша мазмұны
Швецияда Фрейр (немесе патша Зигтруд) құдай-патша билік құрған шақта ашаршылық болды. Фрейрдің билігіндегі ұзақ бейбітшілік Швеция халқының санын арттырып, жер енді оларды жеткілікті түрде асырауға шамасы келмеді. Патша мен басшылар халықты қарттарды, ауруларды және кемтарларды өлтіру арқылы, сондай-ақ оларды Одинге құрбан ету арқылы азайту қажет деп шешті. Алайда, Уппландтағы Венгарн әміршісі Зигстеннің қызы Диза бұл қатал шешімге наразы болды. Ол патша мен басшылардың даналығын әжуалай сөздермен сынап, өзінде одан да ақылды кеңестер бар екенін мәлімдеді. Оның есін сынау үшін Фрейр оны өзіне келуге шақырды, бірақ ол жаяу, атпен, арбамен немесе қайықпен бара алмады. Ол киінген күйі де, жалаңаш күйі де бара алмады. Уақыт бір жылдың ішінде де, бір айдың ішінде де болмауы керек, сондай-ақ күндіз де, түнде де, ай толу кезінде де, ай кеміген кезінде де болмауы керек. (Бұл оқиғаны болашақ күйеуінің сынағына ұқсас Краканың оқиғасымен салыстырыңыз.) Ол екі жас жігітті шанаға жегіп, сынақтан өтті. Шананың ішінде бір теке болды, ол бір аяғын текенің үстіне, екінші аяғын шанаға қойды. Киім ретінде ол торды пайдаланды және толық ай кезінде, күн батқанда, Йол мерекесінен кейінгі үшінші күні патшаға келді, барлық айлар 30 күндік болды және соңғы ай аяқталуға жақын еді, сонымен қатар жыл да аяқталуға жақын еді. Халықты қырып-жою тоқтатылды, ал жаңа патшайым Дисаның бұйрығымен халықтың бір бөлігі Швециядан (содан кейін Свеландпен шектелген) кейін Норрланд деп аталған солтүстік аймақтарға көшіп, жерді қоныстандырып, өңдеуге тиіс болды. Дисаның даналығы соншалықты жоғары бағаланды, көптеген даулар Уппсаладағы ғибадатханадағы қысқы тойда (Midwinter blót) оған жүктелді, осыдан бастап бұл той Disablot және Disting деп аталды.
Диза - илхам көзі
Сага Йохан Цельсийдің «Диза» (1687) прозалық драмасында зерттелген, ол Мессеньдің өлеңмен жазылған пьесасының бейімделуі болды. Кейін Йохан Габриэль Оксенстиерна оны «Диза» (1795) поэзиялық хатында және «Скёрдарне» (1796) поэмасының төртінші әнінде бейімдеді. Венгарн қамалының екінші қабатындағы «Дисасалда» Диса сағасынан көріністерді бейнелейтін сегіз үлкен картина бар. Бұрын олар Дэвид Клокер Эренстралдың туындылары деп есептелген, бірақ Август Хардың сөзіне сүйенсек, олар Эренстралдың композицияларының көшірмелеріне негізделген шеберлердің жұмыстары ғана, және олар гравюра түрінде жарияланған. Осы гравюралардың бірі Стокгольм сарайы мен Ульриксдаль сарайында жартылай сақталған гобелендердегі бейнелердің негізі болды. Әр картинаның астында латын және швед тілдерінде түсіндірмелер берілген. Владимир Набоковтың «Pale Fire» романында соңғы Земблан патшасының әйелі Диса деп аталады және Пейн герцогинясы титулы беріледі.
Диза тұқымдасының орхидеясының атауы
Ботаник Карл Питер Тунберг Диса туралы аңызға негізделген орхидеялардың Диса туысын атады. Кейбір Диса орхидеяларының жоғары жапырақшалары Диса патша Фрейрдің алдына балық ауымен келгенін еске түсіретін, тор сияқты көрінеді.