Кіріспе

Ла Пенка бомбалауы – 1984 жылдың 30 мамырында Сан-Хуан өзенінің жағасында, Коста-Рикамен шекараның Никарагуа тарапындағы Ла Пенканың шалғайдағы бекетінде жасалған бомбалық шабуыл. Бұл оқиға Никарагуадағы Сандинисттік үкіметке қарсы күресіп жатқан «Контра» партизандық тобының жетекшісі Эден Пастора ұйымдастырған және өткізген баспасөз конференциясы кезінде болды. Шабуылдың басты нысаны саналған Пастора бомбалаудан аман қалды, бірақ тағы жеті адам қаза тапты, оның ішінде үш журналист бар еді, ал бірнеше адам ауыр жарақат алды. Бұл шабуылды жаңалықтар фотографы кейпінде келген жеделқызметкер жасады. Бұл қарулы қақтығыс кезінде журналистік бейтараптықтың қатысты болып саналады, мысалы, 2001 жылы «Әл-Қаида» агенттері халықаралық журналистер ретінде танысып, Ауғанстан жетекшісі Ахмад Шах Масудты өлтіргені сияқты. Оқиғадан кейінгі жылдары бірқатар журналистер мен белсенділер, сондай-ақ Коста-Риканың сот жүйесі, Никарагуадағы солшыл Сандинисттік үкіметке қарсы «Контра» көтерілісін бақылауға тырысқан АҚШ Үкіметінің Орталық барлау агенттігін (ЦРУ) шабуылға жауапты деп айыптады. Алайда, 1993 жылы бомбаны орнатқан және баспасөз конференциясына Даниялық фотограф Пер Анкер Хансен деген жалған есіммен келген адам аргентиналық солшыл екені анықталды. Оның нағыз аты Виталь Роберто Гагуин еді және ол 1989 жылы Аргентинадағы әскери базаға жасалған партизандық шабуыл кезінде қаза тапты. 2009 жылы швед журналисі және кинорежиссері Питер Торбиорнсон, Сандинистің Ішкі істер министрлігімен жұмыс істейтін Кубаның әскери қарсы барлау офицері Ренан Монтеродан Хансен кейпіндегі адаммен Коста-Рикада кездесуді және оны Ла Пенкадағы баспасөз конференциясына сүйемелдеуді сұрағанын мәлімдеді. Содан кейін Торбиорнсон Никарагуада Ренан Монтеро, Ленин Серна және Томас Боргеге (бомбалау кезінде Сандинисттік Ішкі істер министрі) қарсы адам өлтіру және адамзатқа қарсы қылмыс жасады деген айыппен қудалау ісін бастауға тырысты. 2011 жылы Торбиорнсон «Соңғы тарау, Никарагуаға сау бол» атты деректі фильмін шығарды, онда Боргемен бомбалаудағы рөлі туралы жеке сұхбаттасу кадрлары бар.

Шабуыл

Ла Пенка партизандық бекінісінде Эден Пастора баспасөз конференциясын ұйымдастырды, ол бұрынғы сандинистік әскери қолбасшы, кейін Контраларға өткен болатын. Баспасөз конференциясы Коста-Рика мен Никарагуаны бөліп тұратын Сан-Хуан өзенінің солтүстік жағалауындағы, қашаға тірелген үй ішінде өтті. Бұл шараны Коста-Рика астанасы Сан-Хоседегі Контра шенеуніктері ұйымдастырды. Журналистер күні бойы құрлықпен және Сан-Хоседен каноэмен келіп, түнге жуық Ла Пенкаға жетті. Кеш болғандықтан Пастора бастапқыда баспасөз конференциясын ертеңгі таңда бастауды ұсынды, бірақ журналистер партизан көшбасшысын сұрақтарға толытып бастағанда, жедел баспасөз мәжілісі басталды және журналистер мен телеарналардың түсірілім тобы Пасторамен бірге үйдің бас бөлмесіндегі кеуде биіктігіндегі үстелдің айналасына жиналды. Бомба алюминий камера қорабына жасырылған деп болжануда, оны "Пер Анкер Хансен" есімді ұрланған даниялық паспортты ұстаған адам орнатқан. Кейіннен аман қалғандар "Хансеннің" ауыр алюминий қорапты пластикке орап, "камералық жабдығын" осылай қорғағанын ерекше деп атады. "Хансеннің" бомбасы бар камера қорабын үстелдің астына қойған деп күдіктелді. Жаңалықтардағы бейнежазбаларда күдікті бомбалаушы өзінің камерасына ишара жасап, жабдықта ақау бар екенін көрсететіндей, бөлмеден шығып кеткені көрінді. Бомбалаушы оны уоки-токи арқылы қашықтан жарылтуға мүмкіншілігі болған. "Хансен" бөлмеден кеткеннен кейін бірнеше секундтан соң жарылыс болды, нәтижесінде жарақат алғандар мен өліп бара жатқандар ауырсынудан айқайлап, қараңғыда көмек сұрады. Жарылыстан қаза тапқандар: американдық журналист Линда Фрейзер, коста-рикалық оператор Хорхе Кирос, оның ассистенті Эвелио Секера және Пастораның төрт адамы. Пастора екі аяғынан да ауыр жарақат алды. Тағы онға жуық адам ауыр жарақат алды. Бомбалаудан зардап шекпеген "Хансен" басқа құрбандармен бірге Сан-Хосеге жеткізілді және көп ұзамай із суы жоғалды.

Тергеулер

Бомбалау оқиғасынан кейін, бомбалауда жарақат алған американдық журналист Тони Авирган мен оның әйелі Марта Хони тергеу жүргізді. Екеуі де ЦРУ кінәлі екеніне келді. 1986 жылы Кристик институты Оливер Нортпен байланысы бар бірнеше адамға қарсы 24 миллион АҚШ долларын талап етті, соның ішінде Роб Оуэн, Джон Халл, Ричард Секорд, Альберт Хаким және Томас Клайнс. 1990 жылы Коста-Риканың тергеу судьясы ЦРУ-ны екі делдал арқылы бомбалауды ұйымдастырды деп айыптады. Кубалық-американдық ЦРУ қызметкері Фелипе Видаль мен сол кезде Коста-Рикада тұрған американдық фермер Джон Халлқа қастандық жасады деген айып тағылды. Көп жылдар өткен соң, 2009 жылы Торбиорнсон, әлгі уақытта бейтарап халықаралық журналист ретінде жұмыс істегеніне қарамастан, Ла Пенкадағы оқиға кезінде Сандинистердің мүддесін қатты қолдағанын ашық мойындады. Сандинистердің қарсы барлау басшысы, кубалық әскери офицер Ренан Монтеро Торбиорнссонды Манагуада "Хансенмен" таныстырды. Монтероның өтініші бойынша Торбиорнсон "Хансенді" қанатына алды және екеуі Пастораның баспасөз мәслихатына қатысу үшін Солтүстік Коста-Рикаға сапарлағанда журналистік жамылғы жасады. Торбиорнсон сол кезде серігінің Сандинистердің тыңшысы екенін білгенін, бірақ ол кісі өлтіруші екенін күдіктенбегенін түсіндірді. Террористік шабуылға білмейтін серіктес ретінде пайдаланылғаны туралы оймен мазаланған және Сандинистерге көңілі қалған Торбиорнсон 2009 жылдың қаңтарында Манагуаға барып, Никарагуа полициясына мәлімдеме берді, онда Монтероны, Сандинистердің бұрынғы Ішкі істер министрі Команданте Томас Борге мен Никарагуаның бұрынғы мемлекеттік қауіпсіздік басшысы Ленин Сернаны бомбалаудың бас ұйымдастырушылары деп көрсетті. Торбиорнсон сондай-ақ "Соңғы тарау, Никарагуаға қош сау бол" деген деректі фильмін жасады, ол 2011 жылы DocsBarcelona халықаралық кинофестивалінде көрсетілді, онда ол Сандинистердің басшылары Борге, Серна және Монтеро бомбалауды жоспарлап, тапсырыс бергені туралы айыптауын қайталады. Фильмде Боргенің Никарагуа Ішкі істер министрлігіндегі орынбасары болған Луис Каррионмен сұхбат бар, онда Каррион Ла Пенка оқиғасынан кейін бомбалауды осы министрліктің барлау басқармасы жүзеге асырғанын мәлімдеді. Торбиорнсон сондай-ақ Никарагуа президенті Даниэль Ортега шабуылдан бес жыл өткен соң бомбалауды оның үкіметі ұйымдастырғанын мойындағанын, бірақ Ортега кейін оны жасырып, Пастораның үнсіздігі мен ынтымақтастығын Пастораға екінші Сандинистер әкімшілігінде лауазым беріп қамтамасыз еткенін мәлімдеді.