Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құстар туысы
Genus of birds
Седловолосықтар немесе tīeke (маори тілінде) – Callaeidae тұқымдасына жататын Жаңа Зеландияның екі түрі. Екеуі де жылтыр қара түсті, ал арқасы – қызыл қоңыр. Олардың таксономиялық тұқымдасы (Жаңа Зеландия) "уаттлбёрдтары" деп те аталады және екі түрлі кокако мен жойылған хуиа құстарын қамтиды. Callaeidae тұқымдасының барлық өкілдерінің мүсік басында, екі жағында түсті, ет тәрізді жапырақшалары болады; седловолосықтардың жапырақшалары ашық қызыл түсті.
The saddlebacks or tīeke (Māori) are two species of New Zealand birds of the family Callaeidae. Both are glossy black with a chestnut saddle. Their taxonomic family is also known as that of the (New Zealand) "wattlebirds" and includes the two species of kōkako, and the extinct huia. All members of the family Callaeidae have coloured fleshy wattles on either side of the beak; the saddlebacks' are a vivid red.
Мінез-құлық
Жаңа Зеландия ормандарындағы басқа ағаш үстінде тіршілік ететін жәндік жейтін құстардан ірілеу. Олардың ұзындығы 25 см (10 дюйм) дейін жетеді және салмағы 75 граммға дейін болады (жалпы қара құстан сәл ірі). Олар ағаш қабығын жыртып, астындағы жәндіктерді іздейді, содан кейін оларды қысқа, күшті және ерекше қатайған тұмсықтарымен өлтіріп жейді. Олар жапырақ арасында жерде де қоректенеді. Дегенмен, олардың тамақтануы қатаң түрде жәндік жеумен ғана шектелмейді: олар жеміс жеп, нектар ішетіні де байқалған. Жақын туысы кокако сияқты, седелкалар (saddlebacks) нашар ұшады және көбінесе бір бұтақтан екінші бұтаққа секіріп өтеді, бірақ қысқа қашықтыққа ұша алады. Аумақтық құстар болғандықтан, седелкалар қарсыластық мінез-құлықты үш деңгейде көрсетеді: таңертең аумағын белгілеу үшін ән салады, бас қимылдатып, құйрығын жайып, дірілдеп (соққылау) қауіпті сигналдар жасайды (осы кезде құлақтары кеңейеді). Егер құстың аумағына тікелей шабуыл жасалса, төбелес болуы мүмкін, онда қарсыластар бір-бірінің құлақтарын ұстап алуға тырысады. Седелкалар өте батыл және шулы болып табылады және 19 ғасырдағы еуропалық табиғат зерттеушілерін өз мінез-құлқымен әсерлі қалдырған. Олар ағаштардың үстіндегі эпифиттерде, құрма ағаштарының басында және ағаш діңінің ойықтарында ұя салады. Олар көбінесе жерге жақын ұялайды, ал олардың балалары ұядан шығып, қанаттарын нығайту үшін әдетте шумен секіріп ойнайды.
Saddlebacks are larger than other arboreal insectivorous birds in New Zealand forests. They measure as much as 25 cm (10 in) in length and can weigh up to 75 grams (somewhat larger than a common blackbird). They will tear pieces of bark from tree trunks to find insects beneath, which are then dispatched and consumed with their short, robust, and unusually strong beaks. They will also feed on the ground in leaf litter. However, their diet is not strictly insectivorous: they have been observed eating fruit and drinking nectar. Like their close relative the kōkako, saddlebacks are poor fliers and mostly bound from branch to branch, but can fly short distances. Territorial birds, the saddlebacks display antagonistic behaviour in this regard on three levels of intensity, singing out at dawn to mark their territory, making threat displays, which can include head bobbing, tail fanning, and warbling (during which the wattles dilate). When a direct challenge is made to a bird's territory, fights can occur in which combatants attempt to grapple with the wattles of their foe. Saddlebacks are notoriously fearless and noisy, and frequently enchanted 19th century European naturalists with their behaviour. Saddlebacks nest in epiphytes, in tree fern crowns, and in holes in tree trunks. They have a tendency to nest near the ground, and their fledglings will leave the nest to hop around in a typically noisy fashion while they build wing strength.
Маори мәдениетіндегі орны
Салт бойынша, маорилердің сенімдер жүйесінде садилбактардың ерекше орны болды: олардың дауысы оң жақтан естілсе жақсы белгі, сол жақтан естілсе жаман белгі деп есептелді. Олардың ойнақы мінезі маори аңызында көрінеді, онда құстардың ерекше қоңыр түсті арқасын қалай алғандығы айтылады. Күнді тұтқынға алу үшін болған шайқасынан кейін, шөлдеген Мауи (маори халық әңгімелеріндегі жартылай құдай) tīeke-ден су әкелуді сұрады. Құс оның сұранышын естімегендей істеді, сонда Мауи ашуланып, әлі де ыстық қолымен оны ұстады, нәтижесінде арқасында қоңыр күйген із қалды.
Saddlebacks traditionally held a strong place in Māori belief systems: their cries were viewed as good omens when they came from the right, and bad omens if from the left. Their cheeky nature is reflected in the Māori legend that tells of how the birds acquired its distinctive chestnut coloured saddle. Fresh from his battle to ensnare the sun, a thirsty Māui (a virtual demi god in Māori folklore) asked the tīeke to bring him some water. The bird rudely pretended not to hear his request, at which Māui, becoming angry, seized it with his still fiery hand, leaving a brown scorch mark across its back.
Соғылу, қазіргі заманғы сақтау және қалпына келтіру
Олардың көбейту мінез-құлқы (жерге жақын ұя салу және жас құстардың жерде дауыстап секіріп жүруі) оларды әкелінген сүтқоректілердің, оның ішінде мысықтардың, қоңыр және кеме тышқандарының шабуылына ерекше осал етеді. Осының салдарынан екі түр де Жаңа Зеландияның құрлық бөлігінен жылдам жоғалып кетті. 20-шы ғасырдың басында екі түр де тиісті аралдармен шектелді: Солтүстікте, Нортленд жағалауынан алыс орналасқан Хен аралы, ал Оңтүстікте, Стюарт аралы / Ракиурадан алыс Таукихепа / Үлкен Оңтүстік Кейп аралы. 1963 жылы Үлкен Оңтүстік Кейп аралына тышқандар келді, олар балық аулаушылардың қайықтарынан қашып шығып, кездейсоқ әкелінді. Жаңа Зеландияның Жабайы табиғат қызметінің (қазіргі Табиғатты қорғау департаменті) жедел құтқару операциясы түрді жойылудан қиындықпен сақтап қалды, ал тышқандардың шабуылы көп ұзамай Оңтүстік аралдың жергілікті популяциясын – құрлыққа шомылушы, ормандық торғай және үлкен қысқа құйрықты жарысқа құрып кетуге ұшыратты. Сол кезде саддлбак Жаңа Зеландиядағы аралдық табиғат қорықтарына, сондай-ақ құрлықтағы қоршалған қасиетті орындарға көшірілді. 2015 жылдан бері Polhill қорығында, Zealandia жабайы табиғат қорығының жанында, сирек кездесетін байқаулар мен көбеюдің белгілері расталды. Бұл құс 1910 жылы құрлықта жойылып кеткені жарияланғалы бері Жаңа Зеландияның қоршалмаған құрлығында алғаш рет байқалды. Көптеген адамдар саддлбак құтқаруды Жаңа Зеландияның табиғатты қорғау саласындағы ең үлкен жетістіктерінің бірі деп санайды.
Their breeding behaviour (nesting near the ground and fledglings hopping noisily around on the ground) make them especially vulnerable to predation from introduced mammals, including mustelids, brown rats and ship rats. This resulted in both species swiftly disappearing from the New Zealand mainland. By the beginning of the 20th century, both species were confined to a respective island; in the far north, Hen Island off Northland, and in the far south, Taukihepa / Big South Cape Island off Stewart Island / Rakiura. Rats arrived on Big South Cape Island in 1963, accidentally introduced as they escaped from the boats of visiting muttonbirders. A swift rescue operation by the New Zealand Wildlife Service (now the Department of Conservation) barely saved the species from extinction, while the rats' predation soon condemned to extinction the local populations of the South Island snipe, bush wren and greater short tailed bat. Saddleback have since been relocated to island nature reserves around New Zealand, and also to mainland fenced sanctuaries. Since roughly 2015, sporadic sightings and evidence of breeding has been confirmed in Polhill Reserve, which neighbours the fenced Zealandia wildlife sanctuary. These have been the first sightings on New Zealand's un fenced mainland since the bird was declared extinct on the mainland in 1910. The recovery of the saddleback is considered by many to be one of New Zealand's greatest conservation success stories.