Кіріспе

Американдық діни қызметкер (1854–1897)

Джон Август Толтон (1 сәуір, 1854 – 9 шілде, 1897), Аугустин Толтон деп крещение алған, Хилли ағайындарынан басқа, өзін ақ деп таныған алғашқы африкалық-американдық католик діни қызметкері. Миссуриде құлдықта туған Толтон отбасы 1863 жылы қашып, Иллинойс штатының Куинси қаласына қоныстанды. Ол өте білімді, көп тілді болған және жергілікті ирланд және неміс-американдық діни қызметкерлері мен епископ Питер Джозеф Балтес толық қолдау көрсеткеніне қарамастан, олардың барлығы оның діни шақыруына сенгенімен, Толтонға ол өтініш білдірген Солтүстік Американың барлық ірі семинариялары, сондай-ақ Лондонның Милл-Хилл миссионерлері бас тартысқан. Бұл оны ойын келтірмеді, епископ Римдегі Паптық қалалық университетіне қабылдануына көмектесті, онда Толтон 1886 жылы дін қызметкеріне ие болды. Бастапқыда Африкада миссионер болып қызмет етуді күткен дінбасы, кардинал Джованни Симеони оны Америка Құрама Штаттарына өз этностық африкалық-американдықтарға миссионерлік қызмет ету үшін қайтаруға тағайындады. Кейіннен алғашқы Түсті католиктер конгресін ұйымдастырған католик белсендісі Дэниел Радд 1888 жылғы 8 қарашадағы «Ирландиялық канадалық» газетінде былай деді: «Біраз уақыт бойы негрлер алтардың алдына қабылданбайды деген пікір қалыптасқан, сондықтан, сөзсіз, бүгінде алтарда қызмет ететін болған жас түсті жігіттердің жүздегені басқа салаға бет бұрды. Енді бұл қате пікір толыққанды негр діни қызметкерінің, яғни Август Толтонның келуімен жойылды, осы елдегі және Еуропадағы семинарияларға көптеген адамдар түсті». Толтон Иллинойс штатының Алтон епархиясына тағайындалды және Куинсидегі үй шіркеуінде қызмет етті, бірақ неміс-американдық деканы мен жергілікті африкалық-американдық протестант пасторларының айтарлықтай қарсылығына тап болды. Өзінің тілегі бойынша Чикагоның Рим-католик архиепархиясына қайта тағайындалған Толтон африкалық-американдық римдік католицизмі үшін маңызды қадам ретінде Чикагоның оңтүстік жағында африкалық-американдық «ұлттық приход» ретінде Сент-Моника шіркеуінің дамуы мен құрылысын жетекшілік етті. 1893 жылғы «Льюистон Дейли Сан» газетінде жарияланған мақалада былай делінген: «Әке Толтон сөйлеуге шебер, әдемі сөйлейді және өте әдемі әнге ие, ол жоғары миссаның әндерінде жақсы көрінеді. Оның қауымында көптеген ақ адамдарды көрудің қамы жоқ». 2019 жылдың маусым айында Папа Франциск Толтонды құрметті деп жариялады.

Ата-анасы мен туған күні

Толтонның анасы Марта Джейн Чизли – Август пен Матильда (құрмет аты Хард) Чизлидің қызы (1836 жылы қайтыс болды) және Кентукки штатының Мид округінде Джон Генри Мэннингтің құлы болып өсті. Марта Джейн Чизли де Роделиядағы Киелі Тереза католик шіркеуіне барып өскен католик еді. 1835 жылы Мэннинг қайтыс болғаннан кейін Чизли балалары ата-аналарынан күшпен бөлініп, оның түрлі мұрагерлеріне таратылды. Марта Джейн Чизлиді оның иесінің қызы, Энн немесе Сюзан (Мэннингтың қызы) Эллиотт, үйлену тойына берілген қалың малдың бір бөлігі ретінде мұра етті. Толтон 1854 жылдың 1 сәуірінде Миссури штатының Роллс округінде немесе 1854 жылдың 29 мамырында Миссури штатының Ханнибал қаласына жақын Ренсселэрдегі Санкт-Петер католик шіркеуінде, Браш-Крикте құлдықта дүниеге келді. Джойс Дюриганың сөзінше, "1859 жылы, Август туылғаннан кейін бес жыл өткен соң, олардың иелері Марта Джейн мен Питер Пол есімді бір ер адамға үйленуге рұқсат берді. Питер Пол – Ажар плантациясындағы арақ зауытында жұмыс істеген құл. Августтың тууы мен үйленуі арасындағы уақытты ескерсек, Питер Августтың биологиялық әкесі болмаса керек, бірақ ол оның жалғыз әкесі болған. Кейіннен Август Питер Полды әкесі деп ешқашан атаған емес."

Еркіндік

Толтон отбасының қалай азаттыққа қол жеткізгені әлі де даулы мәселе болып қалуда. Эллиотт отбасының ұрпақтарының айтуынша, Стивен Эллиотт Америка Азамат соғысы басталғанда барлық құлдарын босатып, оларға Солтүстікке көшуге рұқсат берген. Толтонның әкесі Питер Пол Хагар құлдықтан бірінші болып қашып шықты. АҚШ әскери деректеріне сәйкес, ол 1863 жылдың 20 қыркүйегінде Миссури штатының Ханнибал қаласындағы Түсті әскерлердің 3-ші Арканзас жаяу әскер полкіне "Питер Пол Лефевр" деген атпен тіркелді – бұл оны шомылдыру рәсімінен өткізген діни қызметкердің тегінен алынған кодовое имя. Ол Америка Азамат соғысы кезінде Одақ армиясында соғысуға ниеттенген, бірақ Питер 1864 жылдың 12 қаңтарында Арканзас штатының Хелена қаласындағы әскери госпитальде дизентериядан қайтыс болды. Сондықтан Марта мен оның балалары Ханнибалға жаяу келгеннен кейін жергілікті Одақ армиясының гарнизоны оларды тұтқындау әрекеттерінен қорғады. Ганнибалдағы Одақ сарбаздары Марта мен оның балаларына жергілікті Конфедерация жақтастарынан тартып алынған қайық берді, содан кейін ол отбасын Миссисипи өзенінен бір шақырымдай қашықтықтағы Иллинойс штатының еркін штатына жүзіп жеткізді. Марта, Огастус және Чарли Харрис темекі компаниясында жұмыс істей бастады, онда олар сигара жасады. Католик мектебіне, қала орталығындағы Сент-Бонифасқа түсуге жасаған алғашқы әрекеті нәсілшілдік қарсылыққа ұшырады, сондықтан ол бір айдан кейін мектептен шықты. Огастус Толтон 1872 жылы Сент-Питер мектебін бітірді. Бірінші жылы жеті оқушы католик шіркеуінде шомылдырылғаннан кейін Африкалық американдық баптист және методист пасторлары наразылық білдірді және 1880 жылға қарай епархияны мектепті жабуға мәжбүр етті. Бірақ Толтон өміріндегі осы кезеңді әрдайым жылы есінде сақтап, кейін былай деп жазды: «Мен кедей құл бала едім, бірақ шіркеудің діни қызметкерлері мені жек көрмеді. Мен бүгін сіздің алдарыңызда тұрғаным – олардың арқасы. Менің оқуымды Нотр-Дам қарындасы Герлинда бағыттап, онда мен алғаш рет ақиқаттың жарқыраған нұрын және шіркеудің ұлылығын көрдім». 1875 жылы Толтон туған Миссуриге қысқа уақытқа оралды, содан кейін Азамат соғысынан кейін құлдықтан азат болды. Католик мектебінде африкалық американдықтарға сабақ беріп жүргенде Толтон 1878 жылдан 1880 жылға дейін оқыған Сент-Франциск-Солан колледжіне (қазіргі Куинси университеті) қабылданды. Оның оқу ақысын төлеуі талап етілгеніне ешқандай дәлел жоқ. Алғашында Миссуриден келген ақ студенттер Толтон қалатын болса колледжден кетуге қауіптенді, бірақ францискандықтар ордені шіркеу терісінің түсіне қарай кемсітпейтінін және ақ студенттер қаласа еркін кетуге болатынын жауап берді. 1880 жылы Толтон сыныптың үздік бітірушісі болып аталды. Чикаго тарих журналына сәйкес, епископ Балтес Питер МакГиррге: «Негр кандидатын қабылдайтын семинарияны табыңыз. Бұл шығындарды епархия өз мойнына алады» деп нұсқау берген. Семинарияларға жазған хаттарында епископ Балтес Толтонды «әдеттегіден артық» деп мақтады. Епископ пен МакГиррдің бар күш-жігеріне қарамастан, Огастус Толтон Солтүстік Американың барлық семинарияларынан бас тартты. Милл-Хилл миссионерлеріне, кардинал Герберт Воганның Британ империясының қара нәсілді халқына қызмет ету үшін Солтүстік Лондондағы Милл-Хиллдегі штаб-пәтерінен құрған діни орденіне, Куинсидегі Сент-Бонифас шіркеуінің көмекші пасторы Теодор Вегман былай деп жазды: «Мен сізге африкалық нәсілдің жас жігіті атынан өтініш етуге батылы жетеді, ол өз нәсіліне миссионер болуды қалайды, мен оған бір жарым жылдан бері нұсқау беріп келемін, оның пасторы, осы қаланың Сент-Питер шіркеуінің преподобны Питер МакГирр сұраған. Бұл жас жігіт шамамен 20 жаста, мінезі жақсы, таланты да бар. Бір жылдан астам уақыт бойы латын тілін оқып, Непос пен Цезарьді оқыды. Бірнеше апта бұрын мен онымен грек тілін үйрендім. Егер мен оның мақсатына жетуіне мүмкіндік көрсем, яғни қасиетті діни қызметкерлікке, егер мен оны кейін қабылдауға дайын колледжді білсем, оның оқуын біраз уақыт жүргізуге дайынмын». Милл-Хилл миссионерлері, олардың америкалық бөлімшесі кейін Жозефиттер деп аталды, Вегманның өтінішіне қарсылық білдірді және Огастус Толтонды қабылдамады. Джойс Дюрига сол діни орденнің АҚШ-тағы еркін негрлер арасында миссионерлік қызметі туралы пікір білдіріп, Толтонның семинарияға түсу туралы өтініші он жыл бұрын келгенін айтты. Францискандар берілмеді, сондықтан олар Толтонның Римдегі Рим папасының қалалық университетінде оқуына жағдай жасады. 1880 жылдың 21 ақпанында Толтон «Der Westlicher» кемесіне отырып, Нью-Джерсидің Хобокен қаласынан үшінші Француз республикасындағы Ле-Хавр қаласына жөнелді. 1880 жылдың 10 наурызында Римге келді және Римдегі Римдік университетке баяндады, онда ол итальян тілін де, латын, неміс және грек тілдеріндей еркін меңгерді.

Діни қызмет

Толтон 1886 жылғы 24 сәуірде Римде 31 жасында дін қызметкеріне бекітілді. Оның алғашқы көпшілік алдындағы миссасы 1886 жылғы Пасха күні Әулие Петр базиликасында өтті. Сондықтан, жаңа бекітілген Толтонды Америка Құрама Штаттарына қайтаруға және қара қоғамға католик миссионері ретінде қызмет етуге жібергенде, кардинал Симеони Ватикан мұрағатында әлі де сақталған құжатта бұйрық беріп, әзілдеп: «Америка ең ағартылған ел деп есептеледі. Оның осы құрметке лайық екенін көреміз. Егер Америкада бұрын қара нәсілді дін қызметкері болмаса, енді болады» деді. Толтон 1886 жылғы 7 шілдеде Нью-Джерси штатының Хобокен қаласындағы Сент-Мэри ауруханасында американдық топырақта алғашқы миссасын өткізді. Содан кейін 1886 жылғы 11 шілдеде Нью-Йорк қаласының Манхэттен ауданындағы Хеллз Китчендегі Сент-Бенедикт Мур католик шіркеуінде салтанатты мисса өткізді. Оның Куинсидегі алғашқы миссасы 1886 жылғы 18 шілдеде Сент-Бонифациде болды. Ол онда шіркеу құруға тырысты, бірақ жылдар бойы ақ нәсілді католиктер (олардың көпшілігі неміс-американдықтар) қарсылық көрсетті, тіпті африкалық-американдық протестант пасторлары өз қауымдарының мүшелері римдік католицизміне ауысып кетеді деп қорқыды. Шіркеу қайырымдылықпен көмектескен Анна О'Нилл және Катарине Дрекселдің қаржатымен салынды. Жаңа шіркеу ғимаратының салынуымен Сент-Моника шіркеуінің саны 30 адамнан 600-ге дейін өсті. Толтонның қара католиктерге қызмет етудегі жетістігі оған католик иерархиясының ішінде ұлттық назар аударуға мүмкіндік берді. Оны көптеген адамдар «Жақсы әке Гас» деп білді. 1894 жылы «True Witness and Catholic Chronicle» газетінде ол жаңа шіркеуді құруға «шаршамас» еңбек еткен деп сипатталды. 1889 жылы алғашқы түсті католиктер конгресін ұйымдастырған Дэниел Раддтың сөздері 1888 жылғы 8 қарашада жарық көрген «The Irish Canadian» журналында келтірілген: «Ұзақ уақыт бойы негр алтардың алдында қажет емес деген пікір басым болды, және осы себепті, осыдан кейін алтардың алдында қызмет ететін жүздеген жас түсті адамдар басқа салаларға өтті. Енді бұл қате пікір толыққанды қара дін қызметкері, әйгілі Август Толтонның келуімен жойылды, көптеген адамдар осы елдегі және Еуропадағы семинарияларға түсті». Толтон конгресте мисса өткізді, ол Вашингтон, округ Колумбияда өтті.

Тағы бір көрсеткіш, американдық католик иерархиясының бір бөлігі Толтонға берген мән, ол Америка Құрама Штаттарындағы алғашқы католик епархиясының жүз жылдығын тойлауға арналған халықаралық мерекеде бірнеше айдан кейін алтарьда қатысқандығы болды. Бұл туралы «New York Times» газетінің 1889 жылғы 11 қарашадағы санында тілші былай деп жазды: «Кардинал Гиббонс өзінің орындығына [миссадағы алтарьда] отырғанда, баспаға арналған импровизациялық галереядағы тілшілер алғаш рет, одан алты фут қашықтықта, шіркеудің аббаттары мен басқа да ерекше беделді адамдардың арасында Чикаголық Отче Толтонның қара бетін, Америкада бекітілген алғашқы афроамерикандық католик дін қызметкерін байқады».

Өлім

Толтон 1893 жылы "сырқатты ұстамалармен" мазалануын бастады. Ол 1897 жылы Чикагодағы ыстық толқыны салдарынан Мерси ауруханасында құлап, келесі күні қайтыс болды. 1990 жылы Джейми Т. Фелпс, О. П., Адриан Доминикандық сестрин және Католиктік теологиялық одақтағы Теология кафедрасының оқытушысы, Чикаго архиепископтығының қара нәсілді католик миряндарының миссионерлік қызметке дайындалуы, білім алуы және қалыптасуы үшін CTU президенті Дон Сениормен, теология факультетімен және Чикаго архиепископтығының өкілдерімен кеңесе отырып, Август Толтон пастырлық қызмет бағдарламасын іске қосты. 2011 жылы Миссури штатының Колумбия қаласында Әке Толтон аймақтық католик жоғары мектебі ашылды. 2015 жылдың күзінде Чикаго қаласында Август Толтон католик академиясы ашылды. Толтон академиясы Чикаго архиепископтығының алғашқы STREAM мектебі. Ғылым, технология, дін, инженерия, өнер және математикаға баса назар аудару оны Чикагодағы ең үздік бастауыш мектеп ретінде ерекшелендіреді. Толтон академиясы Сент-Клумбан шіркеуінің жанында орналасқан.

Қасиетті деп жариялау және қасиетті деп жариялау себептері

2010 жылдың 1 наурызында Чикаголық кардинал Фрэнсис Джордж Толтонның өмірі мен ізгі қасиеттерін зерттеу үшін ресми тергеу басталғанын жариялады, мақсаты – оны қасиеттілікке қабыл ету ісін ашу. Бұл қасиеттілікке қабыл ету ісін Иллинойс штатының Спрингфилд епархиясы, Толтон діни қызметкер ретінде алғашқы қызметін атқарған жер, сондай-ақ Толтонның отбасы құлдыққа түскен Джефферсон Сити епархиясы да қолдап отыр. 2011 жылдың 24 ақпанында шіркеу ресми түрде Толтонның қасиеттілікке қабыл ету ісін бастады, Толтон «Құдайдың қызметшісі» атағын алды, ол оның ісін рухани және қаржылық жолмен ілгерілетуге жауапты. Кардинал Джордж Чикагоның көмекші епископы Джозеф Перриді Толтонның қасиеттілікке қабыл ету ісі бойынша епархиялық позитулятор болып тағайындады. 2014 жылдың 29 қыркүйегінде кардинал Джордж Толтонның өмірі мен ізгі қасиеттерін зерттеу бойынша тергеуді ресми түрде аяқтады. Толтонның өмірін зерттеуге қатысты материалдар Ватиканға жіберілді, онда оның ісін қолдау үшін жиналған құжаттар талданып, «позицио» деп аталатын кітапқа немесе ресми құжаттамаға біріктірілді, теологтар бағалады, содан кейін Папаға жіберілді. Келесі кезең – Толтонды «Құрметті» деп жариялау болар еді, егер оның өмірі батырлыққа толы болса. 2016 жылдың 10 желтоқсанында Толтонның денесі қазбаланып, қасиеттілікке қабыл ету процесінің бір бөлігі ретінде сақталғаны расталды. 2018 жылдың 8 наурызында Қасиеттілер ісі жөніндегі Конгрегациямен кеңескен тарихшылар, оларға ұсынылған позицияны алғаннан кейін және оны жақсы бағалағаннан кейін, Толтонның ісіне бірауыздан келісім берді. 2019 жылдың 12 маусымында Папа Франциск «Батырлық ізгілік туралы» жарлықты жариялауға рұқсат берді, осылайша Толтонның ісін ілгерілетуге мүмкіндік берді. Батырлық ізгілік туралы жарлық жарияланғаннан кейін Толтонға «Құрметті» атағы берілді. Егер іс алға жылжуда болса, келесі кезең – бейіштікке жол беру, содан кейін қасиеттілікке қабыл ету болады.