Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1993 жылдың қаңтар айында хорват армиясының шабуылы басталды.
Croatian Army offensive launched in January 1993
Шығу тегі
1991 жылдың қыркүйек айының басында Хорватия Тәуелсіздік соғысының бастапқы кезеңінде, сербтер басымдығы бар Югослав Халық Армиясының (ЮНА) Книн корпусының бөлімдері полковник Ратко Младичтің басшылығымен және этникалық серб Крайина жасақтарының қолдауымен Солтүстік-Батыс Далмациядағы Хорватия үкіметі бақылауындағы аудандарға қарсы шабуылдық операциялар жүргізді. Қарсылық көрсетілгеніне қарамастан, Хорватия армиясының жаңа ғана құрылған, тәжірибесіз және нашар қаруланған бөлімдері, полиция және жергілікті жасақтары басым күшке ұшырап, өздерінің позицияларынан, соның ішінде стратегиялық маңызды Масленица аймағынан бас сатуға мәжбүр болды. Алдағы айларда шайқастар жалғасты, оның барысында ЮНА және Крайина сербтері өз бақылауындағы аумақтарды біртіндеп кеңейтіп, тіпті Задар қаласының маңызды қалалық орталығына да қауіп төндірді. Масленица көпірі қараша айында серб күштерімен жарылған. 1992 жылдың қаңтар айында Сараево келісімі мен UNPROFOR-дың келуі Хорватия үкіметі мен өзін-өзі жариялаған РСК (Серб Крайина Республикасы) арасындағы шекараны бекітті. Бұл Хорватия бақылауындағы Далмация азаматтарына бірнеше айға салыстырмалы бейбітшілік сыйласа да, аймақ елдің қалған бөлігінен оқшауланып, ұзақ мерзімде тұрақсыз жағдайға әкелді, бірақ номиналды түрде құрлық байланысы сақталды. Босния, Лика және Далмация арқылы өтетін дәстүрлі құрлық жолдары Хорватия мен Босния және Герцеговинадағы сербтердің бақылауында болды. Бұл көлік және сауданы Паг аралын Далмациямен байланыстыратын паромдық қызметтер мен Паг көпірін пайдалануға мәжбүр етті, олар жиі нашар ауа-райының әсеріне ұшырады. 1991 жылы ЮНА әуе күштері Паг көпіріне нұқсан келтірді, бұл оның ұзақ мерзімді пайдалануына күмән тудырды. Сонымен қатар, серб армиясы Синж қаласының жанындағы Перуча гидроэлектр стансасын бақылап, оны жою қаупін тудырды, бұл Четина аңғарын су басуы мүмкін еді, соның салдарынан Далмация электр қуатысыз қалуы мүмкін болды. Далмацияның Хорватияның қалған бөлігінен оқшаулануы Хорватияның ішкі саясатына әсер етті. Сараево келісімінен кейін Франьо Туджманның үкіметі елдің қалған бөлігін азат ету үшін тікелей әскери әрекеттердің орнына тиімсіз дипломатияны қолданғаны үшін үнемі сыналып келді. Хорватия округтері палатасына және әртүрлі жергілікті және аймақтық жиналыстарға сайлау 7 ақпанға жоспарланған, көптеген сарапшылар оңшыл оппозициялық партиялардың бұл мәселені Туджманның оңшыл ХДЗ партиясына қарсы пайдаланып, үстемдікке ие болатынын күтті.
In early September, 1991, during the opening stages of the Croatian War of Independence, Serb dominated units of the Knin Corps of the Yugoslav People's Army (JNA), under the command of Colonel Ratko Mladić and supported by the ethnic Serb Krajina militia, conducted offensive operations against areas under the Croatian government's control in Northwestern Dalmatia. Despite vigorous resistance, nascent, inexperienced and poorly armed units of the Croatian Army, police and local militias succumbed to superior force and had to abandon their positions, including the strategically important Maslenica area, the site of a key bridge connecting Dalmatia with the rest of Croatia. Fighting continued in subsequent months, during which the JNA and Krajina Serbs managed to gradually expand territories under their control and even threaten the major urban centre of Zadar. The Maslenica bridge was blown up in November by the Serb forces. In January, 1992, the Sarajevo armistice and the arrival of UNPROFOR solidified battle lines into the boundary between Croatian government control and the self proclaimed RSK (Republic of Serb Krajina). Although this provided months of relative peace to citizens of Croatian controlled Dalmatia, the situation proved to be untenable in the long term, because the region was severed from the rest of the country, despite nominally having a land link. The usual land routes through Bosnia, Lika and Dalmatia were controlled by the Serbs both in Croatia and Bosnia Herzegovina. This forced traffic and commerce to use ferryboat services and the Pag Bridge connecting Pag island and mainland Dalmatia, which were often affected by bad weather. The Pag Bridge was also damaged by the JNA air force in 1991, causing doubts about its long term use. Furthermore, the Serb army also controlled the Peruća hydroelectric dam near Sinj and threatened its destruction, which could have flooded the Cetina valley, leaving Dalmatia without power. The fact that Dalmatia was severed from the rest of Croatia had an effect on Croatian internal politics. Since the Sarajevo armistice, the government of Franjo Tuđman was constantly criticised for using apparently ineffective diplomacy instead of direct military action to liberate the rest of the country. The Elections for the Croatian Chamber of Counties and various local and regional assemblies were scheduled for February 7, and many expected far right opposition parties to use the issue to make gains against Tuđman's centre right HDZ party.
Қарсылас күштер
Сараево қарулы келісімінен бері өткен бір жылда хорват әскері құнды тәжірибе жинап қана қоймай, көршілес Босния және Герцеговинадағы сәтті шабуылдық операциялар арқылы моральдық рухын көтерді, сонымен қатар Хорватия аумағында ірі әскери операциялардың болмауына байланысты жабдықтарын, ұйымдастырылуын, жеке құрамын және тактикасын жақсартуға мүмкіндік алды. Хорват әскерінің ядросы кәсіби гвардиялық бригадалар болды, олардың үшеуі кейінгі шайқаста қатысты. Серб Кражина Республикасы, керісінше, Хорватияның дипломатиялық мойындауынан кейін Югославия Халық Армиясының (JNA) шегінуінен және көршілес Боснияда соғыстың басталуынан әлсіреп қалды. Бұл Сербияның әскери, экономикалық және басқа да ресурстарының көп бөлігін жұтып қойды, ал Серб Кражина Республикасы (RSK) күштері көбінесе өз күштерімен қалды. Олардың күштері босниялық серб күштерін қолдауға мәжбүр болғандықтан одан әрі әлсіреді, әсіресе 1992 жылы RSK элиталық "Книнжа" бөлімшесі ауыр шығынға ұшыраған Босанска Посавинада. 1992 жылдың маусым айында хорват әскері Мильевци үстіртінде шағын шабуыл жасағанына қарамастан, Серб Кражина Республикасының басшылары хорват әскерінің әрекеттері жақын арада күтілмейтініне сенді. БҰҰ-ның UNPROFOR миссиясының болуы және Хорватияның Босния соғысына қатысуы, онда босниялық сербтермен болған дау босниялық хорваттар мен Босния үкіметі арасындағы қақтығысқа қарағанда маңыздылығын жоғалта бастады.
In the year since the Sarajevo armistice, the Croatian military not only gained valuable experience and boosted their morale through successful offensive operations in neighboring Bosnia Herzegovina, but also used the lack of major military operations on Croatian soil to improve its equipment, organisation, personnel and tactics. The core of the Croatian military were professional Guards brigades three of which would ultimately see action in the subsequent battle. The Republic of Serbian Krajina was, on the other hand, much weakened by the retreat of the JNA following the Croatian diplomatic recognition and the eruption of war in neighbouring Bosnia, which gobbled up much of the military, economic and other resources of Serbia proper and left the RSK forces more or less on their own. Their forces were additionally weakened by having to support Serb forces in Bosnia, especially Bosanska Posavina where the RSK elite Knindža unit suffered heavy casualties in 1992. Despite Croatian forces conducting a minor offensive in the area of the Miljevci Plateau in June 1992, RSK leaders didn't believe Croatian military action to be imminent. The UNPROFOR presence and Croatia being involved in the Bosnian War, where the dispute with Bosnian Serbs had begun to lose importance compared with the emerging conflict between Bosnian Croats and the Bosnian government.
Уақыт шкаласы
Хорват армиясы мен арнайы полиция бөлімдері 22 қаңтарда Масленица және Задар аймағында шабуылға кірісті. РСК күштері толығымен дағдарып, бастапқыда тиімді қарсылық көрсете алмады. Хорватияның алғашқы табысының бір себебі – Хорватия теңіз және әуе күштерін беспрецеденттік деңгейде пайдалануы болды, бұл хорваттың құрлық, теңіз және әуе күштерінің бірлесіп әрекет еткен жалғыз ірі операциясы еді. Нәтижесінде Масленица және Задар маңындағы аймақтар босатылды, ал Хорват армиясы Солтүстік Далмацияның ішкі аймақтарына қарай жылжуын жалғастырды. Операцияны басқарған Хорват армиясының генералы Янко Бобетько ұлттық батыр атанды, ал Задар қаласында халықтық тойлар өтті. Алты күннен кейін, РСК күштерінің жеңіліске ұшырағанын көрген Синж маңындағы Хорват армиясының 126-шы үй күзет полкі Перуча бөгетіне қарсы өз шабуылдық операциясын жүргізді. Бөгет басып алынды, бірақ РСК күштері оны зақымдаған жарылғыш заттарды жарытқанға дейін емес. Бөгет ірі су тасқынының алдын алуға жеткілікті болды, бірақ келесі жылдың көп бөлігінде Далмация аймағын қамқорлықсыз қалған гидроэлектр қуатының үлкен жоғалуынан сақтай алмады. 200 фут (шамамен 60 метр) биіктігіндегі бөгет 17 миллиард куб метрге жуық суды 12 мильге созылған тар көлде сақтап тұрды. Егер бөгет құлап кетсе, су Цетина өзенінің арнасымен ағып, 50 000 адамға әсер ететін еді. Серб деректері көбінесе 491 адамды көрсетеді және келіседі. Олардың 326-сы жасақ шепшілер, 160-сы азаматтар еді, ал Смокович, Кашич және Ислам Гречки ауылдары Хорват күштері тарапынан өртеп жіберілді, көптеген азаматтар қашуға мәжбүр болды. Хорват шенеуніктері бастапқыда Масленица операциясында Хорваттың 50 қаза тапқанын мәлімдеді. Бірақ көп ұзамай тәуелсіз және бейтарап көздермен анықталған және тексерілген нақты сандар одан әлдеқайда жоғары екені анықталды, бұл Хорватиядағы дау-дамағлға себеп болды.
The Croatian Army and Special Police units started the offensive in the Maslenica and Zadar area on January 22. RSK forces were completely taken by surprise and initially failed to offer any meaningful resistance. One of the reasons for the initial Croatian success was the unprecedented use of Croatian naval and air forces which was the only instance of Croatian ground, naval and air forces acting together in a single major operation. As a result, Maslenica and areas around Zadar were liberated, and the Croatian Army continued to push into the hinterland of Northern Dalmatia. Janko Bobetko, the Croatian Army general in charge of the operation, was hailed as a national hero and the city of Zadar saw public celebrations. Six days later, seeing RSK forces being overwhelmed, the 126th Home Guard Regiment of the Croatian Army near Sinj conducted its own offensive operation against the Peruča dam. The dam was taken, but not before RSK forces detonated explosives that left it damaged. The dam held long enough to prevent massive flooding, but not long enough to prevent a major loss of hydroelectric power that would plague Dalmatia for much of the next year. The 200 foot high dam held back an estimated 17 billion cubic feet of water in a narrow lake that stretched for 12 miles. The collapse would have unleashed the water down the Cetina River valley, affecting 50,000 people. Serbian sources mostly agree, citing a figure of 491. Allegedly 326 of them were militiamen and 160 were civilians and the villages Smoković, Kašić and Islam Grčki were burnt down by Croatian forces, and forced many of the civilians to flee. The Croatian officials initially publicly claimed that the number of Croatian fatalities in the Operation Maslenica was 50. It was soon revealed that the correct numbers, found and verified by independent and unbiased sources, were much higher, which sparked a controversy in Croatia.
Салдары
Хорватиялық ақпарат көздері "Масленика" операциясын үлкен жетістік деп бағалайды. Олардың пікірінше, шабуылдың басты мақсаттары алғашқы күндердің өзінде орындалды. Хорват әскері Масленица, Ислам Грек, Земуник әуежайы және Задардың артқы аймағын басып алды. Сонымен қатар, Велика және Мала Бобижа, Тулове Греде және Мали Алан (Велебитте) жерлерін, стратегиялық маңызға ие аймақты қорғады, бұл Бенковац, Обровац және Грачацтағы серб күштерін тежеуге мүмкіндік берді. Халықаралық қысым нәтижесінде 25 қаңтарда әрі қарай жылжу тоқтатылды. Хорват әскері Кражинаға ауыр соққы беріп, Хорватия аумағының біршама үлкен бөлігін қайтарып алды, бірақ Далмация қалаларына қатысты қауіп толығымен жойылған жоқ. Далмацияны Хорватияның қалған бөлігімен қауіпсіз байланыстыру мақсаты да орындалмады. Бұл сол жылы Масленицадағы понтондық көпірдің ашылуымен анық болды. Көпір РСК артиллериясының жетегінде болды, осылайша РСК басшысы Милан Мартич оны қалауынша батырып жіберуге немесе көлік қозғалысын тоқтатуға батыл түрде мақтанды. Көпірдегі қозғалыс БҰҰ демеушілігімен өткен келіссөздерден кейін ғана қалыпқа келді. Хорват армиясының шабуылдың алғашқы табысын тиімді пайдалана алмауының себебі, көбінесе операцияның соңғы кезеңдеріндегі тактикалық қателіктерге және жеткілікті артиллерияның болмауына байланысты, бұл мәселе 1994 және 1995 жылдары шешілді. Осы кемшіліктерді көрсету арқылы "Масленика" операциясы хорват әскери штабына оларды түзетуге және "Флэш" және "Шторм" сияқты мақсатты және сәтті шабуылдарды жоспарлауға мүмкіндік берді. Ескі көпірдің орнынан сәл басқа жерде жаңа Масленица көпірі 1997-1998 жылдары салынды. Ал ескі көпірдің жөндеу жұмыстары 2006 жылдың басында аяқталды. Операциядан 12 жыл өткен соң, 2005 жылғы Хорватиядағы жергілікті сайлау кампаниясы кезінде бұл оқиғалар тағы да жанжал тудырды. 2005 жылдың 1 мамырында, "Флэш" операциясының 10 жылдығына орай, Хорватия премьер-министрі Иво Санадер мерекелік шараларды өз партиясы HDZ үшін үгіт-насихат жүргізу үшін пайдаланды. Хорватия президенті Стипе Месич хорват әскери операцияларын партиялық саясатқа пайдалануға наразылық білдіріп, "Масленика" операциясының тек сайлау алдындағы Туджманның әрекеті болғанын және хорваттардың өмірін қажетсіз құрбандыққа шақырғанын мәлімдеді. Бұл мәлімдемеге хорват соғыс ардагерлерінің ұйымдары дереу қарсы шықты.
Operation Maslenica is hailed as a major success by Croatian sources. These claim that the main objectives of the offensive were achieved on the first days. The Croatian army took over Maslenica, Islam Grčki, Zemunik airport and Zadar´s hinterland. They also secured Velika and Mala Bobija, Tulove Grede and Mali Alan in Velebit, a strategic area that allowed them to check Serbian forces in Benkovac, Obrovac and Gračac. Further advances were halted on 25 January under international pressure. While the Croatian military inflicted a heavy blow on Krajina and retook a relatively large section of Croatian territory, it didn't remove the threat towards the Dalmatian cities completely. Even the stated aim of securely connecting Dalmatia to the rest of Croatia was not achieved. This became apparent with the opening of a pontoon bridge at Maslenica later in the year. The bridge was in range of RSK artillery, thus allowing RSK leader Milan Martić to publicly brag about his ability to sink it or close it to traffic at his leisure. Traffic over the bridge normalised only after UN sponsored negotiations. The Croatian Army's failure to properly exploit the initial success of the offensive is usually attributed to tactical mistakes in the latter stages of the operation and its lack of superior artillery an issue that would be addressed in 1994 and 1995. By exposing these weaknesses, Operation Maslenica allowed Croatian military staff to remedy them and plan more ambitious and ultimately more successful offensives like Operation Flash and Operation Storm. A new Maslenica Bridge was built in 1997 1998, on a slightly different location from the old bridge that had been destroyed. The renovation of the latter was completed in early 2006. Twelve years after the operation, during the 2005 campaign for local elections in Croatia, these events sparked another controversy. On May 1, 2005, the 10th anniversary of Operation Flash, the Croatian prime minister Ivo Sanader used the celebrations to campaign for his HDZ party. The Croatian president, Stipe Mesić, reacted by expressing outrage over the use of Croatian military operations for party politics and claimed that Operation Maslenica had been executed solely as a Tuđman pre election stunt, and had resulted in the needless waste of Croatian lives. This statement was almost immediately attacked by Croatian war veterans' organizations.