Кіріспе

К класы – Goodyear Aircraft Company компаниясы АҚШ Әскери-теңіз күштері үшін салған қатты емес дирижабльдер класы (1938-1959).

К класы дирижабльдері – Goodyear Aircraft Company компаниясы Огайо штатының Акрон қаласында АҚШ Әскери-теңіз күштері үшін салған қатты емес дирижабльдер класы. Бұл дирижабльдер екі Pratt & Whitney Wasp тоғыз цилиндрлі, радиалды, ауамен салқындатылатын қозғалтқышпен жабдықталған. Әр қозғалтқыш екі тіреуге орнатылған, олар конверттің астына ілінген басқару кабинасының екі жағына бекітілген. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін және оның барысында 134 К класы дирижабльдері патрульдеу және суастына қарсы күрес операциялары үшін салынды және жабдықталды. Олар Атлант және Тынық мұхиты аймақтарында Әскери-теңіз күштерінің суастына қарсы күш-жігерінде кеңінен қолданылды.

Даму

1937 жылы K 2 Goodyear компаниясынан L 1 (Goodyear компаниясының стандартты жарнамалық және жолаушылар дирижаблі) сатып алу шартының бөлігі ретінде тапсырыс берілді. K 2 болашақ K класты дирижабльдер үшін өндіріс прототипі болды. K 2 алғаш рет 1938 жылғы 6 желтоқсанда Огайо штатының Акрон қаласында ұшырылып, 16 желтоқсанда Нью-Джерси штатының Лейкхерст қаласындағы Әскери-теңіз күштеріне жеткізілді. K 2-нің сыйымдылығы – 404 000 куб. фут (11 440 м³) – сол кезге дейін АҚШ Әскери-теңіз күштерінің кез келген дирижаблінен ең үлкені болды. K 2 прототип ретінде кеңінен сыналып, жаңа жабдықтарды, техникаларды сынау және Екінші дүниежүзілік соғыста жауынгерлік патрульдерді қоса алғанда, қажетті барлық тапсырмаларды орындауды жалғастырды. 1940 жылғы 24 қазанда Әскери-теңіз күштері Goodyear компаниясына алты дирижабль (K 3-тен K 8-ге дейін) сатып алуға келісімшарт жасады. Бұл дирижабльдер патрульдік және сүйемелдеу міндеттері үшін арналған және 1941 жылдың соңы мен 1942 жылдың басында Әскери-теңіз күштеріне жеткізілді. K 3-тен K 8-ге дейінгі дирижабльдер K 2 конструкциясына ұсақ өзгерістер енгізілді, жалғыз маңызды өзгеріс – қозғалтқыштар Pratt & Whitney R 1340 16s-тен Wright R 975 28s-ке ауыстырылды. Wright қозғалтқышы мен винт комбинациясы тым шулы болды және кейінірек K дирижабльдерінде сәл өңделген Pratt & Whitney қозғалтқыштарымен ауыстырылды. K 3-тің құны 325 000 долларға бағаланды. Содан кейін K класты дирижабльдерге қосымша тапсырыстар жасалды. 1942 жылғы 14 қазанда тағы 21 дирижабль (K 9-ден K 30-ға дейін) тапсырылды. 1943 жылғы 9 қаңтарда тағы 21 дирижабль (K 31-ден K 50-ге дейін) тапсырылды. K 9-ден K 13-ке дейінгі дирижабльдердің сыйымдылығы 416 000 куб. фут (11 780 м³) дейін ұлғайтылды, ал одан кейін жеткізілгендер 425 000 куб. фут (12 035 м³) сыйымдылығы бар дирижабльдерді пайдаланды. K класты дирижабльдерге соңғы тапсырыс 1943 жылдың ортасында 89 дирижабльге жасалды. Бұл тапсырыстағы төрт дирижабль кейіннен тоқтатылды. Қалған жеткізілімдерге K 51-ден K 136-ға дейін нөмірлер берілді. Бірақ K 136 нөмірі нақты дирижабльге тағайындалмады, өйткені K 136 үшін тағайындалған басқару пульті K 113 дирижаблінің пультін ауыстыру үшін пайдаланылды. K 113 дирижаблінің бастапқы пульті өртте жойылды. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің тропикалық аймақтардағы K дирижабльдерін сынау нәтижесінде, жоғары температура салдарынан көтеру қабілетін жоғалтуды өтеу үшін K класынан гөрі үлкен көлемді дирижабль қажет екені анықталды. Goodyear бұл мәселені M класты дирижабльдің жаңа дизайнымен шешті, ол K класынан 50% үлкен болды.

Пайдалану тарихы

K кемелері Атлант және Тынық мұхиттарында, сондай-ақ Жерорта теңізінде су астына қарсы күрес (ASW) міндеттерін орындау үшін қолданылды. Барлық жабдық 12 метрлік басқару вагонында тасымалданды. Орнатылған байланыс және құрал-жабдықтар түнгі ұшуға мүмкіндік берді. Блимперлер 90 миль (145 км) анықтау қашықтығына ие ASG радарымен, сонобуйлермен және магниттік аномалияны анықтау (MAD) жабдықтарымен жабдықталған. K кемелері төрт тереңдік бомбасын тасыды, екеуі бомба бөлімінде, екеуі сыртқы жағында, ал басқару вагонының алдыңғы бөлігінде пулемет орнатылған. K кемелерін әдетте 10 адамнан тұратын экипаж басқарды: командир-ұшқыш, екі орынбасар ұшқыш, навигатор/ұшқыш, дирижабль құрастырушысы, қару-жарақ шебері, екі механик және екі радист. 1944 жылдың 1 маусымында АҚШ Әскери-теңіз күштерінің 14-ші (ZP 14) әуе кемелері патрульдік эскадрильясының екі K класты дирижаблі тұңғыш рет қатаң емес әуе кемелерімен Атлант мұхитын кесіп өтті. K 123 және K 130 1944 жылдың 28 мамырында Массачусетс штатының Оңтүстік Веймут қаласынан шығып, Ньюфаундленд штатының Аргентия әскери-теңіз базасына шамамен 16 сағатта жетті. Аргентиядан дирижабльдер Азор аралдарындағы Терсейра аралындағы Лажес әуежайына шамамен 22 сағат ұшты. Бірінші Атланттық өткелдің соңғы бөлігі Азор аралдарынан Француз Мароккосының Порт-Ляуте (Кенитра) қаласындағы Кроу-Филдке дейін 20 сағаттық ұшу болды. K кемелерінің алғашқы екеуіне K 109 және K 134, содан кейін K 112 және K 101 қосылды, олар 1944 жылдың 11 және 27 маусымында Оңтүстік Веймуттан ұшып кетті. Бұл алты дирижабль бастапқыда FAW 15 ұшақтарымен (PBY және B 24) күндізгі миссияларды толықтыру үшін түнгі уақытта су астына қарсы операциялар жүргізді, Гибралтар бұғазының салыстырмалы түрде ағыс суларында U қайықтарын табу үшін магниттік аномалияны анықтауды пайдаланды. Кейіннен ZP 14 K кемелері Жерорта теңізінің маңызды порттарында миналарды іздеу және жою операцияларын, сондай-ақ 1945 жылдың басында Франклин Рузвельт пен Уинстон Черчилльді Ялта конференциясына жеткізген конвойды сүйемелдеу сияқты эскорт міндеттерін орындады. 1945 жылдың сәуір айының соңында K 89 және K 114 Солтүстік Каролинадағы Вексвилл NAS-тен шығып, Оңтүстік Атланттық маршрутпен NAS Бермудаға, Азор аралдарына және Порт Ляутеге ұшты, олар 1945 жылдың 1 мамырында Blimp Squadron ZP 14-тің орнына келді. K кемелерінің төмен биіктікте және баяу жылдамдықпен жұмыс істеу қабілеті көптеген жау субмариналарын анықтауға және іздеу-құтқару операцияларына көмектесуге мүмкіндік берді. K кемелерінің 24 сағаттан астам ұшуға қабілеті ASW тактикасын қолдануда маңызды фактор болды. K кемесі үшін сүйрейтін жүйе 42 фут (13 м) биіктіктегі үшбұрышты сүйрейтін мачта болды, оны трактор сүйрейтін. Мачтаны жылжыту қажет болмаған алдыңғы базаларда әдеттегі тік мачта қолданылды. Дирижабльдерді қондыру және мачтаға бекіту үшін үлкен жер экипажы қажет болды. Соғыс кезінде бір K кемесі – K 74 – 1943 жылдың 18 шілдесінде Флорида бұғазында U 134 кемесінен атылып түсірілді. Экипаж сегіз сағаттан кейін құтқарылды, бірақ бір адам акула шауып, құтқарудан бірнеше минут бұрын суға батып кетті. Бес аптадан кейін U 134 британ фрегатымен Бискай шығанағында Германияға қайтып бара жатқанда батып кетті. 1947 жылы Goodyear бұрынғы Navy K 28 сатып алып, оны коммерциялық жарнамалық дирижабль паркінің бір бөлігі ретінде пайдаланды. K кемесі "Пуритан" деп аталды және ол Goodyear дирижаблінің ең үлкені болды. Дирижабль конвертке бекітілген Trans Lux жарықтандырылған жарнамалық тақталарымен тәжірибе жүргізу үшін Әскери-теңіз күштерінен сатып алынды. Қымбатқа түсетін операциялар мен күтімге байланысты "Пуритан" 1948 жылдың сәуір айында, бір жыл жұмыс істегеннен кейін Goodyear паркінен шығарылды. Дирижабль ауасы шығарылып, Огайо штатының Суффилд қаласындағы Уингфут көліндегі Goodyear базасында сақтауға қойылды, кейін Әскери-теңіз күштеріне қайта сатылды. 1959 жылдың наурыз айында соңғы операциялық Navy "K Ship" – K 43 қызметтен шығарылды.

Ядролық қарудың әсерін тексеру

Невада сынақ полигонында (NTS) 1957 жылы «Пламббоб» операциясы барысында ядролық қарудың әсерін зерттеу үшін бірнеше К кластың дирижабльдері пайдаланылды. K 40, K 46, K 77 және K 92, 5.2 жобасының аясында, «Франклин» (Fissile) және «Стоукс» (19 кт, XW 30 құрылғысы) оқиғаларында жойылды. Сынақтардың мақсаты – «дирижабль арнайы суға қарсы қару-жарақ жеткізгеннен кейін қауіпсіз қашықтықты анықтау үшін, ядролық жарылысқа ұшыраған кезде ZSG 3 үлгісіндегі әуе кемесінің реакциялық қасиеттерін анықтау» болды. Әскери-теңіз күштерінің мәлімдемесіне сәйкес, «дирижабльдермен жүргізілген операциялар өте қиындықтармен толы болды». Әскери-теңіз күштері дирижабльдің жоспарланған Lulu (W 34) ядролық тереңдік бомбасын жеткізуге қабілетті ұшақтардың қатарында болатынын анықтауға тырысты.

Әуе кемелерінің атаулары

K класты дирижабльдің қызмет ету кезеңінде АҚШ Әскери-теңіз күштері үш түрлі белгілеу жүйесін қолданды. 1922 жылдан Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Әскери-теңіз күштері төрт таңбалы белгілеуді пайдаланды. K класты дирижабльдер ZNP K деп белгіленді, мұнда "Z" ауадан жеңіл екенін; "N" – қатаң емес екенін; "P" – патрульдік міндеттерді; ал "K" – дирижабльдің түрін немесе класын білдірді. 1947 жылғы сәуірде АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Бас кеңесі дирижабльдерді белгілеу жүйесін өзгертті. Кеңес қатаң дирижабльдерге арналған кодты алып тастағандықтан, белгінің екінші таңбасы жойылды, сондықтан "N" (қатаң емес) енді қажет болмады. K класты дирижабльдердің белгісі ZPK болып өзгерді. 1954 жылғы сәуірде ауадан жеңіл әуе кемелерін белгілеу жүйесі тағы да өзгертілді, осылайша ол ауадан ауыр ұшақтарды белгілеу жүйесімен үйлесімді болды. Осы кезде ZPK дирижабльдері қызметтен шығарылған еді және тек K класының кейінгі нұсқалары ғана қолданыста болды. 1954 жылғы жүйе бойынша ZP2K дирижаблі ZSG 2, ZP3K – ZSG 3, ZP4K – ZSG 4, ал ZP5K – ZS2G 1 болып өзгерді. Жаңа белгілеу жүйесінде "Z" ауадан жеңіл екенін; "S" – суастына қарсы күрес міндеттерін білдіретін типті; сан (мысалы, "2") – модельді; ал "G" – Goodyear компаниясын, Әскери-теңіз күштерінің белгілеу жүйесіндегі өндірушінің әрпін білдірді. Соңғы сан түпкілікті үлгідегі серияны білдірді. АҚШ Әскери-теңіз күштері 1951 жылы Корея соғысы үшін жаңа типтегі дирижабль тапсырыс берді. Жаңа әуе кемесі ZP4K (кейін ZSG 4 деп аталды) деп белгіленді, ол Екінші дүниежүзілік соғыстың K типінен өзгеше дизайнға ие болды. Бірінші ZP4K 1954 жылғы маусымда жеткізілді. Барлығы 15 дана салынды. 1955 жылы ZP5K (кейін ZS2G 1 деп аталды) деп аталатын жаңартылған нұсқасы жеткізілді, барлығы 15 дана салынды. ZP5K дирижаблінің құйрығы кері Y пішіндес.

Тірі қалған әуе кемелері

K 27 және бірнеше басқа K класты дирижабльдер Metro Goldwyn Mayer фильміндегі This Man's Navy (1945) фильмінде көрінді, бұл АҚШ Әскери-теңіз күштерінің дирижабль операцияларын бейнелейтін сирек фильмдердің бірі. K 28 Goodyear Puritan – Коннектикут штатының Виндзор-Локстағы Жаңа Англия әуе мұражайында статикалық экспонат ретінде бақылау кабинасы. K 47 – Флорида штатының Пенсакола қаласындағы Ұлттық Әскери-теңіз авиация мұражайында статикалық экспонат ретінде бақылау кабинасы. K 47 1956 жылы қызметтен шығарылғанға дейін ZP3K конфигурациясына жаңартылды.