Кіріспе

Дастгаһ (دستگاه) – парсы музыкасының мақамдық жүйесінен ауысу нәтижесінде 19 ғасырда қалыптасқан парсы өнер музыкасының стандартты музыкалық жүйесі. Ол музыкалық мелодиялар жиынтығынан тұрады. Музыкант белгілі бір дастгаһта орындалатын әнді кіріспе бөлігімен бастайды, содан кейін түрлі көңіл-күйлерді тудыратын әртүрлі үлгілермен жалғастырады. Әдетте, берілген дастгаһтағы көптеген үлгілер батыс музыкасындағы сәйкес музыкалық режимдермен байланысты. Мысалы, Дастгаһ е Махурдағы көптеген үлгілер мажорлық гаммадағы иониялық режимге, ал Дастгаһ е Шурдағы көптеген үлгілер фригиялық режимге сәйкес келеді. Қазіргі уақытта 50-ден астам дастгаһ болғанымен, ең көп орындалатыны 12-сі, ал Дастгаһ е Шур мен Дастгаһ е Махур – барлық дастгаһтардың анасы деп есептеледі.

Қорытынды

Әрқайсысы жеті негізгі нотадан тұрады, сонымен қатар безендіру және модуляция үшін қолданылатын бірнеше өзгермелі ноталар бар. Әрқайсысы – белгілі бір модальдық түр, ол алдын ала белгіленген реттіліктер тізбегімен анықталатын даму бағытына бағынады және музыканттар тәжірибе мен сіңіру арқылы танитын s деп аталатын 365 орталық әуенді қамтиды (осы әуендердің әрқайсысы a болып табылады). Бұл центтонды құру процесі жекелей болып табылады және өте нәзік және терең дәстүрді құрайды. Барлық s-тің толық жиынтығы радиф деп аталады. Біріккен Ұлттар Ұйымының материалдық емес мұраны сақтау жөніндегі үкіметаралық комитетінің 2009 жылғы 28 қыркүйек – 2 қазан аралығында Абу-Дабиде өткен мәжілісінде радифтер ЮНЕСКО-ның Адамзаттың материалдық емес мәдени мұрасының тізіміне ресми түрде енгізілді. Он екі s және s жүйесі 19 ғасырдың музыка шеберлері, әсіресе Мирза Абдулла Фараханидің (1843–1918) жасаған кодификациясымен салыстырғанда, дерлік өзгермеген. Осы кодификациядан бері жаңа немесе үлкен s жасалмаған. Егер қазіргі заманда s немесе s дамытылса, ол көбінесе қарыз алу арқылы, жаңадан ойлап табу арқылы емес, қазiргi s және s-тен алынған. Осы айқын тұрақтылықтан, жүйенің Иранда «канондық» мәртебеге ие болғанын қорытуға болады.

Терминология

Бұл термин көбінесе батыс музыка ғылымында музыкалық ладпен салыстырылады, бірақ бұл дәл емес. Әдетте, A – бұл музыка қайта оралатын туындының бастапқы ладының атауы, сонымен қатар, A дәстүрге сәйкес топталған ладтар тобын анықтайды. Қысқасы, A – бұл ладтар тобының ұжымдық атауы және әр топтың бастапқы лады. Музыканттардың өзінің айтуынша, бұл терминнің этимологиясы «қолдың [аспап мойнындағы] орналасуымен» байланысты. Парсы терминін «жүйе» деп аударуға болады, ал A – «бірінші кезекте, өзара байланысты және әртүрлі элементтердің жиынтығы, ол толыққанды үйлесімді, бірақ соған қарамастан икемді». Парсы музыкасының дәстүрлі жіктелімінде Әбу Ата, Дашти, Афшари және Баят-и Торк – Шурдың кіші топтары болып саналады. Сол сияқты, Баят-и Исфахан – Хомайюнның кіші тобы, бұл негізгілердің санын жетіге дейін азайтады. Дәстүрлі жүйедегі кіші топты « ».

Белгілі орындар

А ноталар жиынтығынан артық, және әрбір құрамына кіретін қосымша құрылымның бір бөлігі – әртүрлі музыкалық функциялар үшін бөлініп шығарылған дыбықтар. Мысалдар: Финалис, өйткені ол әдетте мелодиялық каденциялардың аяқталу сезімін беретін мақсатты немесе соңғы дыбық ретінде қызмет етеді. Бұл кейде "тоника" деп те аталады, бірақ кейбір авторлар бұл терминді қолданудан қашып, себебі "тоника" батыс тоналдылығымен байланысты. Дәстүрлі парсы өнер музыкасын жетіге бөлетіндер көбінесе осы жетіліктермен бірге жеті ән (آواز, яғни әндер) тізімдейді. Төменде жеті жетілік пен жеті әннің тізімі келтірілген: