Кіріспе

Британдық "Коронация көшесі" телесериалының ойдан шығарылған кейіпкері Марта Лонгхерст (сондай-ақ Хартли) – британдық "Коронация көшесі" операсының ойдан шығарылған кейіпкері. Оны 1960 жылы телесериалдың бастапқы эпизодтарының екіншісінен бастап, 1964 жылы кейіпкер қаза болғанға дейін Линн Кэрол сомдады.

Жасау

Марта кейіпкері бастапқыда-ақ ойластырылған, Тони Уоррен өзі жасаған Эна Шарплс (Вайолет Карсон) кейіпкеріне ішімдік ішетін серіктес қажет екенін түсінген. Оның нақты өмірдегі Эна сияқты әйелдер мен олардың жақтастары туралы тәжірибесі кейіпкерді қалыптастыруға зор ықпал етті; Уоррен бұл туралы: "Ена сияқты қатал, ескі әйелдердің әрқашанда ізбасарлары болатын. Көбінесе, олардың бірімен дауыстасып сөйлесе алатын, ал екіншісі үндемей, бас издеп, бірақ іштей қарсы болатын" деді. Алғашқы кейіпкерлік сурет Марта Лонгхерстке, ал кейінгісі Минни Колдуэллге (Марго Брайант) айналды.

Кастинг

Марта 1960 жылы қарашада өткізілген екі репетицияның екіншісінде қатысты, онда оны сонымен қатар Уэльсте туған актриса Дорис Хейр сомдады. Шоудың түпкілікті кастингі кезінде кастинг директоры Маргарет Моррис Хейрге Эна Шарплз рөлін ұсынды, бірақ танымал театр актрисасы Хейр Royal Shakespeare Company-мен алдын ала келісімдерге ие болғандықтан, рөлден бас тартуға мәжбүр болды. Линн Кэрол үш жасынан бастап сахнада өнер көрсетіп, театр, радио және теледидарда ұзақ мансапқа ие болды. Марта бағдарламадағы екінші ең үлкен жастағы кейіпкер болғанымен, 46 жастағы Кэрол 64 жастағы Марта рөліне бекітілді. Оның әріптестерімен салыстырғандағы жастығы кейіпкердің киім-кешегі арқылы жасырылды, Марта көбінесе шаш тор, берет, көзілдірік және ескі плащ киеді, олардың барлығын Кэрол қолдан жедел жәрдем сатудан сатып алған.

Даму

Марта мен Минни бастапқыда қосымша кейіпкерлер болды, олардың оқиғалары Эна Шарплз айналасында өрілді. Уақыт өте келе, олар өздерінің жеке басының оқиғаларына ие болды, әсіресе Мартаның бұрынғы мектептес досы Тед Эшлимен (Джерольд Уэллс) қарым-қатынас құруға жасаған тырақтары ерекше көзге түсті. Үшеуі көбінесе "Роверс" клубының жабық бөлмесінде отырып, өткен шақтарды еске алып, соңғы қыбыр-жырларды айтысатын. Осы көріністердің көпшілігі басты сюжеттік желімен байланысты болмаса да, көрермендердің арасында өте танымал болды. Кэрол бір сұхбатта: "Сценарийшілер осылай дейтін. "Сіздер үшін сахналар ойлап табудың қажеті жоқ, сіздер үшеуіңіз, біз кез келген нәрсені айта аламыз, олар үстелдің айналасындағы үш орындықты көргенде, сонда бәрі орнына келеді, және сіздер қарапайым ғана болып, тіпті ойламастан да күлкілі жағдайлар тудыра аласыз." деді. Мартаның айрықша танымалдығы туралы Кэрол бірде Weekend журналына: "Дүниеде Марта сияқты адамдар өте көп. Кейбір көрермендер маған өз ісіңмен айналыс деп айтқан, бірақ көпшілігі Мартаның шын мәнінде өкінішті қарт әйел екенін түсінді." деп айтты.

Сюжеттік желілер

1960 жылдары Марта зейнеткерлікке шығып, зейнетақысын ала бастады. Ақшасы тар болғанмен, ол жұмыс істемей-ақ, оны үнемді жұмсады. Желтоқсан айында Эна Шарплс (Вайолет Карсон) стрестен құлап, ауруханаға түскенде Леонард Суиндли (Артур Лоу) Мартадан Энаның Glad Tidings Mission Hall-дағы күтуші міндетін уақытша орындауын сұрады. Марта келісті, бірақ Енаның күдікпен қарауынан ол ауруханадан шығып, өзінің бөлмесіне, тіпті денсаулығы нашарлап қалған күйінде де қайтып оралды. Ена Мартаны жұмыстан босатып, оның қауырсынмен шаң тозаңды сүртіп жүргенін көріп, оның нәрселерін тыңшылықтап жүр деп айыптады. Марта өзінің кінәсіз екенін жеткізді, және екеуі кешіріп, ұмытуға келіскенше бірнеше апта бойы тілдеспеді. 1963 жылдың наурыз айында Мартаны Джек (Артур Лесли) және Энни Уокер (Дорис Спид) жаңа Rovers Return тавернасын тазалауға алды, ал келесі жылы ол Лори Фрейзердің (Стенли Медоуз) Viaduct Sporting Club-ында да сондай жұмыс істеді. Марта өзін шаршатып жұмыс істесе де, ақша жинап ала алғанын қуанышпен қабылдады. 1963 жылдың жазында Марта дәрігерге барып, күніне үш рет ішетін дәрілерді алды – бұл туралы ол тіпті отбасы мен достарынан да жасырды. Денсаулығымен айналысып, ақша жинаған Марта күнделікті тірліктерінен жаңаруға ниеттенді. Бұл өзгерістің себебі – Бесси-стриттегі бұрынғы сыныптасы Тед Эшлидің (Джерольд Уэллс) оралуы болды. Тед Австралияға эмиграциялап, фермер және дүкен иесі болып жақсы өмір сүрген еді. Тед Уэзерфилдке бұрынғы достарын көру және Мартаның көршісі, сонымен қатар туысы Клараны аралау үшін келді. Марта енді жесір қалған Тедтің назарына түсуге тырысып, Кларадан оны шайға шақыруын өтінді. Енаның күдігі оянды, Марта бұрыштағы дүкеннен ең жақсы лосось консервісін сатып алып, оны және Минни Колдуэллді (Марго Брайант) шайға шақырғанда, тіпті ол күнделікті болмаса да. Тед келді, бірақ ол мектеп шағындағы қыздарды мүлдем есіне алмай, естеліктерін шатастырды. Марта Тедпен бірге болды, ал ол оны жалықтырмауға тырысты. Марта Ланкаширден ешқашан шықпағанын естіген Тед оған солтүстікке барғысы келсе, Лондонға әпкесі Элиспен бірге тұруды ұсынды. Марта бұл ұсынысты Тед Уэзерфилдтен кеткенде онымен бірге жүруге шақыру деп қабылдап, бірден саяхатқа дайындық жасады – бұл Тедті таң қалдырды, өйткені ол Мартаға романдық сезімде емес еді. Марта Тедтен үйлену ұсынысын күтіп Лондонға барды, бірақ ол келмеді, оның орнына ол уақытын жеке өзі көрікті жерлерді аралап өткізді. Уэзерфилдке оралған Марта қорланған күйде достарынан жасырынды, бірақ Фрэнк Барлоу (Фрэнк Пембертон) оның үйіне кіргенін көріп, бәріне оның оралғанын хабарлады. Ена мен Минни онымен бетпе-бет кездесіп, ол Тедтің өзіне ешқандай қызығушылық танытпағанын мойындады.

Өлім

Марта Лондон өзін ұнатты және экскурсия саяхатқа оның аппетитін оятып еді. Қызын Лили Хэддон (Стефани Бидмид) және отбасымен бірге Испанияға демалуға шақырылғанда, Марта өзінің алғашқы паспортын сатып алып, оны аздап қызығушылық танытқан кез келген адамға мақтан тұтады. Бұл Фрэнк Барлоудың "Роверс" қонақ үйінде өз дүкенін сатуды тойлау үшін ұйымдастырған кешінде Марта ауырып, әдеттегі креслосына бос орындыққа отырды. Мартаның жүрегі кенеттен соққыға ұшырап, бірден өліп қалды. Ақырында оны Мира Бут (Сьюзан Джеймсон) байқады, ол ұйықтап қалған деп ойлады. Джек Уокер оны қайта тірілте алмағаннан кейін, ол Энни мен Лен Фейрклоуды (Питер Адамсон) ескертті. Джек дәрігерді шақырғанда, тойға келгендер ән айтуды тоқтатып, бірінен соң бірі ыстыққа қарай қарады. Ена, пабтың пианиносында, соңғы болып байқады. Лен Мартаның пульсін таба алмай, Мартаны өлі деп жариялады. Марта күйеуі Персимен бірге отбасылық жер теліміне жерленер алдында, киелі бөлмеде жатқан. Оның сақтандыру полистері 22 фунт, 4 с және 9 денттен ғана болды; жерлеуге жеткіліксіз, сондықтан Лили мен оның күйеуі Уилф (Генри Ливингс) қалған бөлігін төлеуге мәжбүр болды. Лилиге үйді жинауға көмектесіп жатқанда, Ена мен Минни Марта мен аты-жөнін атамаған адамның 1934 жылы Блэкпулда жазған жазбасына тап болды. Олар жазбадағы адамды анықтай алмағанымен, Мартаның онымен қарым-қатынас жасағанын түсінді және олардың досының өзінің қатыгез күйеуіне қайтып оралғанға дейін өмірінде бір рет көңіл көтеруін білгеніне қуанышты болды.

Мұра

1964 жылғы оның өлімі Марта Лонгхерсттің «Коронация көшесі» сюжетіне соңғы рет енбеген. Өлгеннен кейін он жылдан астам өткен соң Бетти Турпин (Бетти Драйвер) Мартаның дауысына ұқсас дауыс естігенін айтты. Ена да бірнеше рет Мартаның көрінісін көргенін мәлімдеді. Кейіннен тұрғындар Мартаны қабірден шақыру үшін рухтармен сөйлейтін тақтаны (ouija board) пайдаланды; оқиға Мартаның көзілдірігінің, жүрек талмасы кезінде оның бетінен түскендей, дәл сол күйде үйден табылуымен аяқталды. Мартаға тағы да шамамен қырық жыл өткен соң, 2011 жылдың 2 қыркүйегінде Дэннис Таннер (Филип Лоури) Рой Кроппердің (Дэвид Нилсон) еститін құпия дауыстың «Марта Лонгхерсттің әруағы» екенін әзілдеп айтты.