Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Этностық топ
Ethnic group
этностық топ туралы ақпарат
| топ = Ашаньинка
| жергілікті аты = Ашеньика
| сурет =
| халық = 99,122 (2014)
| халық саны = ( ) 97,477 (2007)
| халық2 = 1,645 (2014), бірақ басқа деректерде 88,000-нан 100,000-ға дейін көрсетілген. Олардың мыңнан астам адамдары Бразилия шекарасының жақын жерлерінде тұрады. Ашаньинка қауымдастықтары Перудің орталық тропикалық ормандарында, Юнин, Паско, Хуануко провинцияларында, Укаялидің бір бөлігінде және Бразилияның Акре штатында орналасқан.
infobox ethnic group
| group = Asháninka
| native name = Ashenika
| image =
| population = 99,122 (2014)
| popplace = ( ) 97,477 (2007)
| pop2 = 1,645 (2014) although others give 88,000 to almost 100,000. Only little more than a thousand of them live on the Brazilian side of the border. The Ashaninka communities are scattered throughout the central rainforests of Peru in the provinces of Junin, Pasco, Huanuco, a part of Ucayali, and the Brazilian state of Acre.
Тіршілік ету
Ашаньинкалар көбінесе өзіне-өзі қамтамасыз етуге негіделген шаруашылыққа тәуелді. Олар жерді дайындау үшін және биологиялық әртүрлілікті сақтайтын тәсілдермен юка түйнектерін, тәтті картопты, жүгеріні, банандарды, күрішті, кофе, какао және қант қамысын егу үшін кесіп-жағу әдісін қолданады. Олар аң аулау және балық аулау арқылы, негізінен садақ-жебемен немесе найзамен, сондай-ақ джунглиден жеміс-жидектер мен көкөністер жинау арқылы күнекөршілік етеді.
The Asháninka are mostly dependent on subsistence agriculture. They use the slash and burn method to clear lands and to plant yucca roots, sweet potato, corn, bananas, rice, coffee, cacao and sugar cane in biodiversity friendly techniques. They live from hunting and fishing, primarily using bows and arrows or spears, as well as from collecting fruit and vegetables in the jungle.
Тарих
Ашаньинка тайпасын инкалар Анти немесе Кампа деп білген. Антистер, олардың аты Инка провинциясы Антисуйуге берілген, қатал тәуелсіздіктерімен әйгілі болған.
The Asháninka were known by the Incas as Anti or Campa. The Antis, who gave their name to the Inca province of Antisuyu, were notorious for their fierce independence,
Бразилияда
Бразилия аумағындағы ашанинка халқының саны 1000-нан астам адамды құрайды. Бразилияда кампас, ал Перуде кампас (қарсылағыш термин) деп белгілі, олар Акре штатындағы Энвира және Юруа өзендерінің салалары – Бреу, Амония және Арара өзендері бойындағы шағын елді мекендерде орналасқан. 1991 жылғы CEDI деректері бойынша олардың саны 689 адам деп есептелген. Бразилияда ашанинканың пайда болуы, Гран-Пахоналдан көшіруге мәжбүрлеген кеншілердің әрекетімен байланысты болуы мүмкін. Ашанинкалардың Бразилия аумағында болуының тарихы XVIII ғасырға дейін жетеді.
The Asháninka in Brazilian territory add up to more than 1,000 inhabitants. Known as Kampas in Brazil and also as Campas in Peru (pejorative term), they are distributed in small towns along the Breu, Amônia, and Arara rivers, tributaries of the Envira and Yurúa rivers, in the state of Acre. Its population was estimated at 689 people according to data from the CEDI of 1991. It is very probable that the presence of Asháninka in Brazil is due to the action of the mine owners who forced them to move from Gran Pajonal. The presence of Asháninkas in Brazilian territory, actually, goes back to the eighteenth century.
Дәстүрлі киім
Ашаньнканың дәстүрлі киімдері, көбінесе кушма деп аталады, бұл мақтадан тігілген шапан. Мақтасын әйелдер жинап, иіреді, бояп, тоқып жасайды. Шапандар көбінесе қоңыр немесе ашық көк түспен боялады. Киімнің иықтары тұқымдармен безендіріледі. Бір шапанды толық дайындауға үш айға дейін уақыт кетіп, жіберуі мүмкін. Дәстүр бойынша әйелдер шаштарын ұзын жіптей, иықтарынан төгіліп киеді, ал ерлер шаштарын қысқа немесе құлақтың астында "шошақ" пішінде қырқып тастайды. Олар мойындарына тұқымдардан, тапир, пекари және маймылдың тістерінен, сондай-ақ жарқын түсті қауырсындан жасалған түрлі-түсті әшекейлер мен білезіктер тағады. Көбінесе Ашаньнка ерлер, әйелдер және балалар Ачиот (Bixa orellana) (аннатто) жемісінің жарқыраған қызыл ұнтақталған тұқымдарын қолданып, беттерін әртүрлі суреттермен бояйды. Салтанатты шараларда ерлер құрма жапырақтарынан тоқылған, қауырсынмен әшекейленген дөңгелек тәждер киеді, ал әйелдер мақтадан тоқылған бас киім тағады.
The Asháninka traditional dress, commonly known as a kushma, is a robe made from cotton that is collected, spun, dyed and woven by women on looms. Typically the robes are dyed either brown or a bright royal blue. The shoulders of the garments are ornamented with seeds. A full length robe can take up to three months to complete. Traditionally, women wear their hair long, and over the shoulder, while typically men wear their hair short or in "bowl" cuts below the ear. Around their necks they wear a large variety of necklaces and bracelets made with seeds, the teeth of tapir, peccary and monkeys, and brightly colored feathers. Traditionally the Asháninka men, women and children paint their faces in a variety of designs using the bright red crushed seeds of Achiote (Bixa orellana) (annatto) fruits. For ceremonial purposes, the men also wear woven circles of palm leaves decorated with feathers on their heads, and the women wear a woven cotton head dress.
Тіл
Ашаньинка тілі аравак тілдер отбасысына жатады, сондай-ақ мацигуенга, ине, какинте, янеша және номатсигуенга тілдері де осы отбасыға кіреді. Перуде шамамен 25 000 адам ашаньинка тілінде сөйлейді. Ашаньинка тілі Перудің орталық-шығыс аймағында, Куско, Юнин, Паско, Хуануко және Укаяли облыстарында таралған. Осылайша кеңінен таралуы әртүрлі диалектілердің болуын көрсетеді.
The Asháninka language belongs to the Arawak linguistic family, as do the Matsiguenga, Yine, Caquinte, Yanesha and Nomatsiguenga languages. In Peru it is spoken by approximately 25,000 Asháninka. The Asháninka language is spoken in the central eastern territory of Peru, in the departments of Cusco, Junín, Pasco, Huánuco and Ucayali. Such a wide distribution certainly offers multiple dialectal varieties.
Қауіптер
Ашаньинкалар тарихи тұрғыдан қатал тәуелсіздігімен белгілі, испан конкистадорлары оларды "батылдығы мен тәуелсіздігі" үшін атап өткен. Олар 17-19 ғасырларда, әсіресе Амазонка бассейнінің орталық бөлігіндегі Серро-де-ла-Сал (Тұз тауы) және Гран-Паджональ (Ұлы жайылым) маңындағы Рим-католик миссионерлерінің миссионерлік тыйырмандарына қарсы тұрды. Резеңке бумы кезінде (1839–1913) Ашаньинкалар резеңке өндірушілердің құлына айналды, және Ашаньинка халқының шамамен 70% қаза тапты. Бір ғасырдан астам уақыт бойы Ашаньинка жеріне резеңке өндірушілер, орман кесушілер, маоистік партизандар, есірткі сатушылар, отарлаушылар және мұнай компаниялары еніп келді. 1980 және 90-шы жылдары Ашаньинкалар "Sendero Luminoso" және MRTA-ның қолынан мәжбүрлі түрде әскери қызметке шақыру, мәжбүрлі еңбек және жаппай қырғынға ұшырады. Юниндегі 55 000 Ашаньинканың шамамен 6000-ы қаза тапты, 10 000-ы жер аударылды, ал 5000-ы "Sendero Luminoso" лагерьлеріне қамалды. Ашаньинканың 30-40-қа жуық ауылы қиратылды. Ашаньинка қауымдастықтарында безгек ауруының көрсеткіштері артып келеді. Қазіргі қауіптер (тікелей немесе жанама) мұнай компанияларынан, есірткі сатушылардан, отарлаушылардан, заңсыз орман кесушілерден, заңсыз жолдардан және сырттан әкелінген аурулардан туындайды. 1988 жылы Перуде жергілікті халыққа испан тілін үйрету бағдарламасы басталды.
The Asháninka are known historically to be fiercely independent, and were noted for their "bravery and independence" by the Spanish conquistadors. They resisted with some success missionary endeavors by Roman Catholic missionaries from the 17th to 19th centuries, especially near the Cerro de la Sal (Salt Mountain) and the Gran Pajonal (Great Grassland) in the central part of the Amazon basin in Peru. During the rubber boom (1839–1913), the Asháninka were enslaved by rubber tappers and an estimated 70% of the Asháninka population was killed. For over a century, there has been encroachment onto Asháninka land from rubber tappers, loggers, Maoist guerrillas, drug traffickers, colonists, and oil companies. During the 1980s and 90s, the Asháninka suffered forced conscription, forced labour and massacres at the hands of the Sendero Luminoso and the MRTA. Of the 55,000 Asháninka in Junín, around 6000 were killed, 10,000 were displaced, and 5000 imprisoned in camps of the Sendero Luminoso. About 30 to 40 Asháninka villages were obliterated. Malaria is on the rise in Asháninka communities. Current threats (either directly or indirectly) are from oil companies, drug traffickers, colonists, illegal lumberers, illegal roads, and diseases brought by outsiders. In 1988 a program started in Peru to teach Spanish language to indigenous people.