Ше Цзинь: Қытай кинорежиссері (1923-2008)

Кіріспе

Қытай кинорежиссері (1923–2008)

Ши Цзинь (21 қараша 1923 – 18 қазан 2008) – қытайлық кинорежиссер. Ол 1957 жылы «5-нөмірлі баскетболшы қыз» фильмін түсіріп, танымал болды және Қытайдың үшінші буын режиссерлерінің бірі саналады. Соңғы жұмыстарының бірі – «Опиум соғысы» (1997) фильміне режиссура жасауы. Ши Цзинь қытайдың ескі буындары арасында кең танымал болды, оның алты фильмі «Жүз гүл» сыйлығында «Үздік фильм» деп танылды. Ол бүгінгі күнге дейін Кино өнері мен ғылымы академиясының және Америка Режиссерлер гильдиясының мүшесі болған жалғыз қытай режиссері.

Өмірбаян

Ши Чжэцзян провинциясының Шангу қаласында дүниеге келген. Балалық шағын туған жерінде өткізді, бір жыл бойы бастауыш мектепте оқыды. 1930 жылдары ата-анасымен бірге Шанхайға көшіп, білімін жалғастырды. 1938 жылы әкесімен Гонконгқа барып, бір жыл оқыды. 1939 жылы Шанхайға оралғанда, Дася аффилиирленген жоғары мектепке және Цзишань жоғары мектебіне түсті. Бос уақытында Ши Хуагуан драма мектебінде және Цзиньсин кино-бейімдеу мектебінде курстар оқыды. Оның ұстаздары Хуан Цзолинь және У Жэньчжи болды. Осы кезеңде ол Юй Лин басшылығымен студенттік драмалық қойылымдарға қатысып, «Юэ Юнь» пьесасында Юэ Юнь рөлін ойнады. 1941 жылы Ши Сычуань провинциясының Цзянань ұлттық драма мектебінің драма факультетіне оқуға түсті. 1943 жылы өз еркімен оқуын тоқтатып, Чунциндегі «Қытай жастарының театр агенттігінде» жұмыс істей бастады, ол реквизитші, сценарийші және актер болды. 1946 жылы Ши Нанкиндегі Ұлттық драма мектебінде режиссура мамандығы бойынша оқуын жалғастырды. 1948 жылы Датун кинокорпорациясына кіріп, режиссердің ассистенті және көмекші режиссері болды. ҚХР құрылғаннан кейін Ши Солтүстік Қытай революциялық университетінің саясатты зерттеу институтына оқуға түсті. Кейін Чанцзян және Шанхай киностудияларында режиссердің көмекшісі және режиссер болып жұмыс істеді. Ши өмірінде 20-дан астам фильм түсірді. Оның тұңғыш жұмысы «5-нөмірлі баскетболшы қыз» ҚХР-дағы алғашқы түсті спорт фильмі болды, ол 1957 жылы 6-шы Халықаралық жастар кинофестивалінде күміс жүлде алды, ал 1958 жылы Мексика халықаралық кино апталығында «Күміс шляпа» сыйлығына ие болды. Ол 1960 жылдардың басында «Доктардағы» революциялық операсының алғашқы қойылымын сахналады және 1972 жылы осы оқиғаны фильмге түсірді. «Қызыл отряд әйелдері» 1-ші «Жүз гүл» кинофестивалінде «Үздік фильм» және «Үздік режиссура» сыйлықтарын жеңіп алды, сондай-ақ 1964 жылы 3-ші Азия-Африка кинофестивалінде «Ванлон» сыйлығын жеңіп алды. «Екі сахнадағы әпке» 1965 жылы шықты және 1980 жылы 24-ші BFI Лондон кинофестивалінде «Сазерленд» жүлдесін жеңіп алды. Бұл фильм Португалия және Манила халықаралық кинофестивальдерінде де жүлделі орындарға ие болды. Алайда, ол «әлеуметтік топтардың татуласуын жақтады» деген айыппен туған елінде сынға ұшырады. 2002 жылғы сұхбатында Ши ата-анасының саяси қысымға байланысты өз-өзіне қол жұмсағанын еске алды – анасы ғимараттан секіріп, әкесі ұйықтау таблеткаларын ішіп қайтыс болған, ал ол олардың денесін өзі жинауға мәжбүр болды. Цзя Чжанкэ Шидің 1980-ші жылдардағы осы ауыр кезең туралы фильм түсіруінің қауіпті екенін айтты, ол Қытай ашыла бастаған және экономикалық реформаларды жүзеге асыра бастаған кезде осыны істеді. 2008 жылдың 23 тамызында Ши Цзиньнің ұлы рактан қайтыс болды. Екі айдан кейін, 2008 жылдың 18 қазанында Ши Цзиньнің денесі Шангу қаласындағы қонақ үй бөлмесінен табылды. Оның жаназасына жүздеген атақты адамдар мен мыңдаған адамдар қатысты. Ши қайтыс болғаннан кейін, Қытайдың басты медиа сенсация жасаушысы ретінде танылған Сун Цзудэ Ши Цзинь туралы бірқатар қорлаушы мәлімдемелер жасады. Миллиондаған адам Сун Цзудэге қарсы шығып, марқұм Ши Цзиньге құрмет көрсетті.

Xie was born in Shangyu, Zhejiang Province. He spent his childhood in his hometown, and attended primary school for one year there. In the 1930s, he moved to Shanghai with his parents and continued his education. In 1938, he followed his father to Hong Kong and studied there for one year. When returning to Shanghai in 1939, Xie enrolled in Daxia Affiliated High School and Jishan High School. In leisure time, Xie took courses at Huaguang Drama School and Jinxing Film Training School. His teachers included Huang Zuolin and Wu Renzhi. Meanwhile, he participated students drama activities led by Yu Ling, and acted as Yue Yun in multi stage play Yue Yun. In 1941, Xie enrolled in the play department of Jiang'an National Drama School in Sichuan, and was educated by Cao Yu, Hong Shen, Jiao Juyin, Ma Yanxiang, Chen Liting, among other notable figures. In 1943, he voluntarily ceased his study and started working in China Youth Play Agency in Chongqing, and became stage manager, scenario writer and actor. In 1946, Xie reassumed his study at National Drama School in Nanjing, majoring in directing. In 1948, he entered Datong Film Corporation and became assistant director, and associate director. After establishment of PRC, Xie enrolled in the research institute of politics of North China Revolutionary University. Later, he became an associate director and a director in Changjiang Film Studio and Shanghai Film Studio. Xie directed more than 20 films in his career. His debut work, Woman Basketball Player No. 5, was the first color sports film in PRC, and won the silver prize in 6th International Youth Film Festival in 1957, and the Silver Hat Prize in Mexico International Film Week in 1958. He staged the original production of the Chinese revolutionary opera, On the Docks in the early 1960s and also filmed the story in 1972. The Red Detachment of Women won the Best Picture and Best Directing of the 1st Hundred Flowers Awards, and it also won the Wanlong Prize of 3rd Asia Africa Film Festival in 1964. Two Stage Sisters was released in 1965 and in 1980 won the Sutherland Trophy at the 24th BFI London Film Festival. It also won prizes in Portugal and Manila international film festivals. However, it was attacked in his home country because it “advocated the reconciliation of social classes.” Xie recalled in the 2002 interview that his parents committed suicide amid the political pressure — his mother jumping off a building and his father overdosing on sleeping pills — and he had to collect their bodies himself. Jia Zhangke remarked it was still risky for Xie to make films about this traumatic period in the 1980s, which he did, when China had started to open up and implement economic reforms. On 23 August 2008, Xie Jin's son died of cancer. Two months later, on the morning of 18 October 2008, Xie Jin's body was discovered in his hotel room in Shangyu. Hundreds of celebrities and thousands of other people attended his funeral. After he died, Song Zude, known as the King of Media Hype in mainland China, made a series of derogatory statements about Xie Jin. Millions of people stood against Song Zude in respect of the late Xie Jin.