Кіріспе
Кәсіби видео ойыншылар практикасы
Алтын іздеу – көп ойыншылы онлайн ойында (MMO) ойын ішіндегі валютаны жинау, кейін оны нақты ақшаға сату практикасы. Алтын іздеу онлайн көп ойыншылы ойындардағы басқа тәжірибелерден, мысалы, жылдам деңгей өсіруден ерекшеленеді, себебі алтын іздеу нақты ойын валютасын жинауға қатысты, емес рейтингке немесе тәжірибе ұпайларына. Бұл тәжірибелердің еңбек механизмі ұқсас болуы мүмкін, ал алтын іздеушілер ретінде жұмыс істейтіндер жылдам деңгей өсірушілер ретінде де жұмыс істей алады. Көптеген ойын операторлары ойын ішіндегі валютаны нақты ақшаға сатуды тыйым салғанмен, дамыған елдердің бай ойыншылары көптеген сағаттық ойын уақытын үнемдеу үшін дамушы елдердің алтын іздеушілеріне үлкен сома төлеуге дайын. Алтын іздеу кредит карталарымен жасалған алаяқтыққа да байланысты, ал алтын іздеу үшін пайдаланылатын ойын шоттары ұрланған кредит карталарымен төленеді.
Тарих
1990 жылдардың соңында шағын кәсіп ретінде басталган бұл құбылыс, 2000 жылдары көп ойыншылы онлайн ойындардың танымалдылығы артуымен бірге кең ауқымды коммерциялық сипатқа ие болды. Бұрын ойыншылар eBay және PayPal арқылы Ultima Online және Lineage сияқты ойындардан заттар мен алтынды бір-біріне сататын. Ал қазіргі заманғы, коммерциялық алтын өндірудің бастауы Оңтүстік Кореяда болуы мүмкін. 2001 жылғы хабарламаларда корейлік киберкафелердің ішкі сұранысты қанағаттандыру үшін алтын өндіру орталықтарына айналғаны айтылған. 2011 жылы The Guardian газеті кейбір қытайлық түзету лагерьлеріндегі тұтқындар түрме басшылығының пайдасына алтын өндіруге мәжбүр болғанын жариялады. Алтын өндіру кредиттік карта алаяқтығымен де байланысты. World of Warcraft және Runescape ойындарының жасаушыларының мәлімдемесінше, осы ойындардағы алтын өндіру және боттардың көптеген аккаунттары ұрланған кредиттік карта деректерімен төленген. Бұл алаяқтық аккаунттармен жұмыс істеу ойын компанияларына қызметкерлердің еңбегі үшін ғана емес, сонымен қатар кредиттік карта компанияларының қайтару төлемдері түрінде қаржылық шығындарды да әкеледі. Бұған қоса, мұндай ірі көлемді алаяқтық ойын студияларының транзакцияларына кредиттік карта компаниялары мен банктерден бас тарту қаупін тудырып, олардың өмір сүруіне тікелей қауіп төндіруі мүмкін. Алтын өндіруді зерттеуші ғалымдар алтын өндірушілердің әлеуметтік желілері есірткі сатушылардың желілеріне ұқсас екенін анықтады. Алтын өндіру сияқты, ойын аватарының деңгейін көтеру үшін тәжірибе ұпайларын жинауға адамдар жалдануы мүмкін. Elo жүйесі немесе басқа да бәсекелестік рейтингтік жүйесі бар ойындардағы ұқсас әрекеттерді "Elo boosting" деп атауға болады.
Сандар
Алтын өндірудің нақты сандарын анықтау қиын, бірақ ойын ішіндегі валюта нарығының шамамен бағалаулары бар. 2005 жылы «Нью-Йорк Таймс» газеті Қытайда ғана 100 мыңнан астам толық уақытты алтын өндіруші бар екенін хабарлады, ал 2009 жылға қарай бұл сан 1 миллионға жетті. Сонымен қатар, нарық көлемі 900 миллион АҚШ долларына бағаланды. Басқа мәліметтер бойынша, 150 мыңнан астам адам алтын өндірумен айналысып, олардың орташа айлық табысы 145 АҚШ долларын құрады. 2008 жылғы Қытай деректері бойынша, елдегі виртуалды валюта саудасы бірнеше миллиард юаньға, шамамен 300 миллион АҚШ долларына бағаланды.
Ережелер мен оларды орындау
Көптеген ойын жасаушылар өз ойындарының EULA немесе қызмет көрсету шарттарында алтын іздеуді нақты түрде тыйымдайды. Осыған қарсы күресу мақсатында Blizzard және ArenaNet сияқты ойын әзірлеушілер өз ойындарына ресми түрде нақты ақшамен транзакция жасау жүйесін енгізу арқылы үшінші тараптан алтын іздеуді шектеуге тырысады. Мысалы, 2015 жылы Blizzard ойыншылар нақты ақшаға сатып ала алатын ойын ішіндегі заттар мен жетондарды енгізді. Бұларды басқа ойыншылар ойын валютасымен аукцион арқылы сатып алуға болады.
Ойын экономикасына екіншілік әсері
Алтын іздеу және жылдам деңгей өсіру инфляция тудырып, ойын экономикасына әсер ете алады. Ойыншылар ойын ішіндегі хабарламалар жүйесі арқылы сатушылардан көптеген спамдық хабарлар алуы мүмкін, бұл оларға ұнамайды. Мұндай жағымсыз салдарлар ойын операторы осы амалдарға рұқсат бергеніне қарамастан туындауы мүмкін. Осындай алаңдаушылықтарды ескере отырып, Activision Blizzard 2014 жылы Diablo III үшін нақты ақшамен жүзеге асырылатын транзакциялар жүйесін жапты. Венесуэладағы дағдарыс кезінде венесуэлалықтар алтын іздеушілерге айналып, RuneScape сияқты онлайн ойындарда ойын валютасын немесе кейіпкерлерін нақты ақшаға сату үшін ойнады. Көп жағдайда, бұл ойыншылар Венесуэладағы жалақы алатын жұмыскерлерден көбірек табыс тапты, тіпті олар күніне бірнеше доллар ғана тапса да. Осылайша көптеген венесуэлалықтар осымен айналыса бастады, нәтижесінде бірнеше ойын валютасының инфляциясы өсті.
Заң, реттеу және салық салу
Кейбір үкіметтер, қазіргі реттеу жүйелері алтын іздеу сияқты қызметтерді реттеуге қолайсыз екенін түсініп, виртуалды тауарларды сату туралы мәлімдеме жасады.
Австралия
2006 жылы Австралия үкіметінің өкілі, виртуалды тауарларды сатудан алынған табысқа да қалыпты жалақы ережелері қолданылатынын мәлімдеді.
Қытай
Қытайда алтын іздеу кез келген басқа елге қарағанда кеңінен таралған, себебі барлық алтын іздеушілердің 80 пайызы материктік Қытайда. Қытайда алтын іздеу интернет-кафелерде, тастап кетілген қоймаларда, шағын кеңселерде, жеке үйлерде және тіпті "еңбек арқылы қайта тәрбиелеу" лагерьлерінде жүзеге асырылады. Қытайда алтын іздеуге жиі ұшырайтын танымал көп ойыншылы онлайн-рольдік ойын – World of Warcraft. Қытай үкіметі 2009 жылы нақты заттарды сатып алу үшін виртуалды валютаны пайдалануға тыйым салды, бірақ кері жағдайға тыйым қоймады.
Жапония
Алтын өндірудің көбеюіне жауап ретінде, 2006 жылы Жапон үкіметі компьютерлік ойын индустриясын өздігінен реттеуге шақырды және осы алаялықтың түрін тергеуге уәде берді.
Оңтүстік Корея
2010 жылы Кореяның жоғарғы соты виртуалды валютаны нақты ақшаға айырбастау осы елде заңды екенін, бірақ оған салық салынатынын мәлімдеді. Дегенмен, 2012 жылы бұл практика ойындардағы алдаудың басқа да түрлерімен бірге тыйым салынатын болып, алтын іздеушілерге 45 000 долларға дейін айыппұл салынып, бес жылға бас бостандығынан айырылу жазасы қарастырылды.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ Конгресінің комитеті 2006 жылы виртуалды активтерге салынатын салықтарды және олардан түсетін кірістерді зерттеді. Ал IRS, 2008 жылғы Конгреске ұсынған Ұлттық салық төлеушілердің қорғаушысының жылдық есебінде, виртуалды әлемдердің салық төлеуден жалтарту көзіне айналып келе жатқандығына алаңдаушылық білдірді.
Венесуэла
Венесуэладағы гиперінфляция және венесуэлалық валютаның құнсыздануы салдарынан Runescape және Tibia сияқты танымал MMO ойындар алтын қазуға ұшырады. Reddit желісінде бір пайдаланушы, алтын қазу орындарындағы "ойыншыға қарсы ойыншы" аймақтарында венесуэлалықтарды қалай өлтіруге болатыны туралы нәсілшілдік ұстанымды нұсқаулық жариялады; одан кейін шамадан тыс пікірлер жаңылды. Модераторлар бұл жазбаны және пікірлерді кейіннен жойды. Көптеген алтын қазушылар Bitcoin-ды делдал валюта ретінде пайдаланатынын ескере отырып, қазіргі уақытта реттеу немесе салық салу мүмкін емес. 2019 жылғы Венесуэладағы қараңғылық кезінде RuneScape сауда нарығы тауарлардың азаюына байланысты "экономикалық дағдарысқа" тап болды, себебі венесуэлалықтар ойынға қол жеткізе алмады. RuneScape ойынын жасаған Jagex бірнеше алтын қазушыларға және бот бағдарламашыларына қарсы заңдық шаралар қолданды. 2008 жылдың 1 ақпанында World of Warcraft ойынын жасаған Blizzard Entertainment компаниясы, Peons4Hire деген атпен сауда жасаған In Game Dollar компаниясына қарсы сот ісін жеңіп алды. Сот аталған ойын ішіндегі барлық бизнес-операцияларды тоқтатуға қатысты шешім шығарды.
Ойынның жұмыс істемейтін түрі
MMORPG ойындарында аватарлар мен ойын валютасын өндіретін бизнес кейде «ойынның тер шегі» деп аталады. Осындай компанияларда жұмыс істейтін жұмысшылар ойын ішіндегі валютаны жинайды (алтын іздеу деп те аталады) немесе жоғары деңгейдегі аватарларды дамытады (күшті деңгейге жеткізу деп те аталады).
Даму әлеуеті
Алтын шаруашылығын Ұлыбританияның Халықаралық даму департаменті және Манчестер университетінің профессоры Ричард Хикс әлеуметтік-экономикалық даму құралы ретінде қарастырды. Бұл сома көптеген дамыған елдердің ойыншылары үшін шамалы болғанымен, жұмыспен айналысатындар үшін маңызды өзгерістер әкелуге жетеді. Алтын өндірушілер өз еңбегінен түскен сатудан түсетін табыстың үлесін әділ саудамен айналысатын кофе өндірушілерге қарағанда жоғары деңгейде алады.
БАҚ-та
Нил Стивенсонның 2011 жылғы "Реамде" романы алтын іздеуді ынталандыратын онлайн ойынға арналған сюжетке ие. Кори Доктороудың 2004 жылғы "Анданың ойыны" әңгімесі, 2010 жылғы "Жеңіс үшін" романы және 2014 жылғы "Нағыз өмірде" графикалық романы (оның "Анданың ойыны" әңгімесіне негізделген, суретшісі Джен Ванг) алтын іздеуге сілтеме жасайды. Алан Харристің "Алтын фермер" радиоспектаклі 2010 жылдың 6 ақпанында BBC Radio 3 арнасында "The Wire" сериясы аясында көрсетілді. Онда онлайн-рольдік ойын ойнайтын және көршісі алтын іздеумен айналысатын ер адам туралы айтылады. UBERMORGEN.COM-ның 2006 жылғы "Chinese Gold" арт-жобасы Қытайдағы алтын іздеу құбылысын зерттеу және құжаттау үшін табылған бейнелер мен махинимадан пайдаланды. Джулиан Диббеллдің 2006 жылғы "Play Money: or, How I Quit My Day Job and Made Millions Trading Virtual Loot" кітабы автордың онлайн ойындар ойнап, күндізгі жұмысынан бас тартуға жететіндей көп виртуалды ақша табуға жасаған әрекеттерін баяндайды.