Кіріспе

"Каркозаның тұрғыны" – американдық Азамат соғысының қатысушысы, зейін қабылдауымен және жазушылық өнерімен танымал Амброуз Биерстің қысқа әңгімесі. Алғаш рет 1886 жылдың 25 желтоқсанында Сан-Францискода шығатын "Newsletter" газетінде жарияланған. Кейіннен бұл әңгіме Биерстің "Әскер мен азаматтардың әңгімелері" және "Мұндай нәрселер бола ма?" атты жинақтарына енгізілген. Бірінші тұлғада баяндалған оқиғада ежелгі Каркоза қаласынан келген бір адам ауру салдарынан ұйқыдан оянып, өзін бейтаныс шөлде адасқан күйде табады.

Қысқаша мазмұны

Каркоза қаласынан келген бір ер адам философ Халидің өлім туралы ойларын ойлап, бейтаныс шөлге саяхаттайды. Ол қалай осы жерге келгенін білмейді, бірақ төсекке ауырған есінде. Ол есінен басып, сезімсіз күйде сыртқа шығып кеткен болуы мүмкін деп алаңдайды. Айналасына қарап, ол өзін тыныштандырады. Суық екенін сезеді, бірақ қыстыққан жоқ. Ол ежелгі тас жолмен жүреді де, қираған қабір тастары мен мазарлардың қалдықтарын көреді. Ол бір жыртқыш мысық, бір сұлу және жануар терісі киген, қолында машалы бар, бірақ оған назар бөлмейтін бір жат адамға кездеседі. Ол алғаш рет күндей ашық көріп тұрғанымен, түн болуы керек екенін түсінеді. Ол тамыры қабірден шығып тұрған ағашқа жақын отырады. Бұрын қабірді белгілеген тасқа қараса, өзінің атын, туған күнін және қайтыс болған күнін көреді. Ол өлгенін түсінеді, ол "көне және мәшһүр Каркоза қаласының" қираған ортасында. Әңгіменің соңында былай деп жазылған: "Бұл фактілерді рух Хосеиб Алар Робардин медиум Байрольске жеткізген".