Кіріспе
Сисса (Cissa) – 477 жылы Симсенсора деп аталатын жерге үш кемемен қонған англосаксондық шабуыл күштерінің бір бөлігі болды. Шабуылды Сиссаның әкесі Эльль басқарды, және оның екі бауыры да қатысты. Олар жергілікті британдықтармен шайқасқандары айтылады. Англияның Сассекс аймарын жаулап алулары 485 жылы Мекредсбурн және 491 жылы Певенси маңындағы шайқастармен жалғасты, онда олар қарсыластарын соңғы адамға дейін тас-талқан еткендіктері айтылады. Бұл оқиғаның негізгі көзі – ежелгі ағылшын тілінде жазылған жылнамалар жинағы – англосаксондық жылнамасы. Англосаксондық жылнамасы Ұлы Альфредтің тұсында, яғни Симсеншорға шабуылдан кейін шамамен 400 жыл өткен соң жазылды. Жылнаманың мақсаттарының бірі – Батыс саксондықтар патшаларының шежірелерін жасау болды. Жылнамада келтірілген көптеген фактілерді растауға болады, бірақ Эль мен оның үш ұлына байланысты Сассекске негіз салу туралы бастапқы әңгіме расталмады. V ғасырда англосаксондықтар Шығыс Сассекске қоныстанғаны белгілі, бірақ Cymensora орналасқан батысқа емес. Чичестер қаласының жергілікті атауы алғаш рет 895 жылы англосаксондық жылнамасында айтылады, және ол Сиссаның құрметіне аталған деп есептеледі.
Тарихи куәландыру
Англо-саксондық хроникада Сисса 477 жылы Британияға келген Элланың үш ұлының бірі ретінде көрсетілген. Хроникада Элла мен оның үш ұлы үш шайқаста соғысқандығы баяндалады: 477 жылы Сименшорда, 485 жылы Меркредесбурн жағалауында және 491 жылы Певенсиде, онда (хроникада) барлық британдар қырғынға ұшырады. Англо-саксондық жылнамасы бастапқыда Уэссекс астанасы Винчестерде құрастырылып, 891 жылы аяқталды. Содан кейін ол елдің әртүрлі монастырларына көшіру үшін таратылды. Әртүрлі нұсқалар кейіннен мерзімді түрде жаңартылып отырылды. Хроникалық мәтіндер англо-саксон тарихын V ғасырдың ортасынан 1154 жылға дейін қамтиды. 1066 жылғы Норман жаулап алуына дейін қолжазбалар негізінен Ескі Англия тілінде жазылған; жаулап алудан кейін жазушылар латын тіліне көшкен. Алғашқы Хрониканы жазуға Альфред Ұлы патшалық құрған кезде, яғни Сиссадан кейін 400 жылдан астам уақыт өткен соң тапсырыс берілді. Бесінші ғасырдағы жылнамалардың дереккөздері белгісіз, бірақ мәтіннің талдауы кейбір поэтикалық үлгілерді көрсетеді, сондықтан бұл әңгіме ауызша дәстүрден, мысалы, эпикалық өлеңдер түріндегі сагалардан шыққан болуы мүмкін. Чичестер аймағында ерте англо-саксон зираттарының жоқтығы саксондардың Элланың өмірінен кейін жүз жылдан астам уақыт өткен соң ғана келгенін көрсетеді. Кейбіреулер Чичестерде бесінші ғасырдың соңында британдардың тәуелсіз аймағы (Суб-римдік) болған деп болжайды, бірақ археологиялық немесе топонимдік деректер бұл гипотезаны қолдамайды. Сонымен қатар, тек екі ерте англо-саксон оның оқшаулануы оның саксон қонысында емес, британдық қауымда өмір сүрген және қайтыс болған саксон әйеліне тиесілі екенін көрсетеді. Сиссаның патша болғанын алғаш рет айтқан дерек – 1130 және 1154 жылдар аралығында жазған англо-нормандық жылнамашы Генрих Гантингдон, ол тарихи жазбалардағы бос орындарды толтыру үшін қиялын пайдаланған. Генрих Гантингдонның көптеген ақпараттары Бедадан алынған. 13 ғасырдың жылнамашысы Роджер Вендовер Генрихтің еңбегін өзінің негізгі көзі ретінде пайдаланған және Генрих пен Роджердің қазір жоғалып кеткен қолжазбалар мен ауызша дереккөздерден ақпарат алған болуы ықтимал. Генрих Гантингдон мен Роджер Вендовер Элла мен оның ұлдарына қатысты үш англо-саксондық хроника жазбасының кеңейтілген нұсқаларын ұсынады. Екі автор да Элланың орнына оның "ұлы" Сисса келгенін, осы "мұрагерлік" күніндей екенін айтады. Роджер Вендовер тіпті бұрын болмаған Сиссаның өлім күнін көрсетуге дейін барды.
and his three sons fought three battles: at Cymenshore in 477, one near the banks of Mercredesburne in 485 and lastly one at Pevensey in 491, where (the Chronicle claims) all Britons were slaughtered. The Anglo Saxon Chronicle was originally compiled in Winchester, the capital of Wessex, and completed in 891. It was then distributed to various monasteries throughout the country for copying. The different versions were then updated periodically. The chronicle texts chart Anglo Saxon history from the mid fifth century until 1154. Before the Norman Conquest of 1066 the manuscripts were mainly written in Old English; post Conquest the scribes tended to use Latin. The original Chronicle was commissioned during the rule of Alfred the Great over 400 years after Cissa, and historians regard the accuracy of the events and dates listed during the fifth century as questionable. The sources for the fifth century annals are obscure, however an analysis of the text demonstrates some poetic conventions, so it is probable that the narrative derived from an oral tradition, such as sagas in the form of epic poems. The absence of early Anglo Saxon burial grounds in the Chichester area indicates that the Saxons did not arrive there until more than a hundred years after Ælle's traditional lifetime; Some have proposed that Chichester had an independent region of Britons (known as Sub Roman) in the late fifth century, but no archaeological or placename evidence supports that hypothesis either. Furthermore, only two early Anglo Saxon Its isolation suggests that it belonged to a Saxon woman who lived and died in a British community rather than in a Saxon settlement. The earliest source that does state that Cissa was king is that of the Anglo Norman chronicler, Henry of Huntingdon, who wrote between 1130 and 1154, and clearly used his imagination to fill out gaps in the historical record. Henry of Huntingdon derived a lot of his information from Bede. The 13th century chronicler Roger of Wendover used Henry's work as his main source and it is probable that both Henry and Roger had access to information from manuscripts and oral sources now lost. Both Henry of Huntingdon and Roger of Wendover provide extended versions of the three Anglo Saxon Chronicle entries relating to Ælle and his sons. It is assumed by both authors that Ælle was succeeded by his "son" Cissa – as is the alleged date of this "succession". Roger of Wendover even went so far as to provide a death date for Cissa, that had previously been absent.