Жалал әд-Даула: Ирак әмірі (1027-1044)

Кіріспе

1027-1044 жылдар аралығында Ирак әмірі болған Әбу Тахир Фирүз Хусрау (ابوطاهر فیروزخسرو), Жалал әл-Даула лақабымен әйгілі (993 немесе 994 – 1044 жылғы наурыз), – Баха әл-Дауланың ұлы.

Өмірбаян

1012 жылы Жалал әл-Дауланың әкесі қайтыс болды. Оның бауыры, Сұлтан әл-Даула таққа отырды және оны Басраның әкімі етіп тағайындады. Ол онда 1025 жылы Иракты бақылауға алған Мушарриф әл-Даула қайтыс болғанға дейін билік жүргізді. Оның өлімі мұрагерлік дағдарысқа әкелді. Жалал әл-Даула өзінің уәзирі Әбу Сад Абд әл-Вахидтің көмегімен Бағдадты басып алуға тырысты, бірақ көп ұзамай қаланы бақылауға алған Буйид әскерімен кері қайтарылды. Содан кейін Жалал әл-Даула Әбу Садты тұтқындап, оның туысы Әбу Әли Хасанды өзінің уәзирі етіп тағайындады. 1027 жылы маусымда әскер әкесінің мұрагері ретінде Жалал әл-Дауланы таңдауға екі жылдан астам уақыт кетті. Кейіннен ол Фарс пен Керманды басқаратын немере інісі Әбу Калиджармен қатал шайқасқа түседі. Әбу Калиджар аз уақыт ішінде Басраны одан тартып алды. 1030 жылы Жалал әл-Даула Басраны басып алу үшін өзінің уәзирі Әбу Әли Хасан басқаратын 1300 кемеден тұратын флот жіберді, бірақ экспедиция апатқа ұшырап, толық жеңіліспен аяқталды. Әбу Әли Хасан тұтқынға алынды, бірақ көп ұзамай босатылды. Келесі жылы Ахвазда отбасылық қақтығыста қайтыс болды. Содан кейін Жалал әл-Даула оның ағасы Әбу'л Қасым Хибаталлаһты өзінің уәзирі етіп тағайындады. Жалал әл-Даула мен Әбу Калиджар әрдайым жау болған жоқ; мысалы, 1033 жылы Ғазнавидтер Керманға шабуыл жасаған кезде, Жалал әл-Даула Әбу Калиджарға қолдау көрсетті. Алайда, Жалал әл-Даула өзінің аймағында да проблемалармен күресуге мәжбүр болды, ол Әбу Калиджардың Басраны басып алуынан кейін Бағдад пен Васиттен аз ғана құралды. Оның әскері үнемі жаулықпен күресті, бұл жағдай Аббасид халифасы әмір мен оның әскерлері арасындағы делдал ретінде әрекет етуіне дейін жетті. Сондықтан 1036 немесе 1037 жылы Барстоған есімді түрік бастаған көтеріліс таңғалдырмайды. Бұл көтеріліс Әбу Калиджарға шабуыл жасауға мүмкіндік берді. Ол Бағдадты басып алмады, бірақ Жалал әл-Дауланың адалдығын алды. Соңғысы Мосулдың Укайлид әмірінің және Асадидтер араб тайпасының қолдауына ие болды және ол көп ұзамай тәуелсіз билеуші ретінде толық билікке қайта оралды. 1038 жылы Жалал әл-Дауланың уәзирі Әбу'л Қасым Хибаталла өлімге ұшырады. Ол 1044 жылы қайтыс болғанға дейін Иракта билігін жалғастырды, содан кейін Әбу Калиджар Иракты бақылауға алып, Жалал әл-Дауланың ұлы мен мұрагері Әл-Малик әл-Азизді қуып жіберді. Жалал әл-Дауланың қызы Алеппоның мирдасид әмірі Рашид әл-Даула Махмудқа үйленді.

In 1012 Jalal Al Dawla's father died. His brother, Sultan al Dawla, came to the throne and appointed him as governor of Basra. He ruled there up until Musharrif al Dawla, who had taken control of Iraq, died in 1025. His death caused a succession crisis. Jalal al Dawla, with the aid of his vizier Abu Sa'd Abd al Wahid, tried to capture Baghdad, but was shortly repelled by a Buyid army which had taken control of the city. Jalal al Dawla then had Abu Sa'd imprisoned, and appointed the latter's cousin Abu Ali Hasan as his vizier. The army took more than two years before choosing Jalal al Dawla as his father's successor in June 1027. He subsequently became involved in a bitter fight with his nephew Abu Kalijar, who controlled Fars and Kerman. Abu Kalijar shortly managed to seize Basra from him. In 1030, Jalal al Dawla sent a fleet of 1300 ships under his vizier Abu Ali Hasan to capture Basra, but the expedition was a disaster and ended in a complete defeat. Abu Ali Hasan was then taken prisoner, but was soon released. He died the following year in Ahvaz in a family conflict. Jalal al Dawla then appointed the latter's elder brother Abu'l Qasim Hibatallah as his vizier. Jalal al Dawla and Abu Kalijar were not always enemies; for example, Jalal al Dawla provided support to Abu Kalijar when the Ghaznavids invaded Kerman in 1033. Jalal al Dawla was however also forced to deal with problems in his own realm, which consisted of little more than Baghdad and Wasit following Abu Kalijar's seizure of Basra. His army was continually hostile, a situation which devolved to the point where the Abbasid caliph often acted as a mediator between the amir and his troops. A mutiny led by a Turk named Barstoghan in 1036 or 1037 was therefore not surprising. The revolt provided Abu Kalijar with an opportunity to invade. He failed to take Baghdad, but gained Jalal al Dawla's allegiance. The latter, however, had the support of the Uqailid amir of Mosul and the Arab tribe of the Asadids, and he was soon restored to his full power as an independent ruler. Jalal al Dawla's vizier Abu'l Qasim Hibatallah was choked to death in 1038. He continued his rule in Iraq until his death in 1044, following which Abu Kalijar managed to gain control of Iraq, and expel Jalal al Dawla's son and heir Al Malik al Aziz. A daughter of Jalal al Dawla was married to Rashid al Dawla Mahmud, the Mirdasid emir of Aleppo.