Кіріспе

Орталықтандырылған басқаруды қамтамасыз ететін орын. Басқару орталығы (көбінесе соғыс бөлмесі деп аталады) – белгілі бір мақсат үшін орталықтандырылған басқаруды қамтамасыз ететін кез келген орын. Көбінесе бұл әскери нысан деп есептелсе де, үкіметтер мен бизнес оларды көптеген басқа жағдайларда да пайдалана алады. Саясатта "соғыс бөлмесі" термині көбінесе бұқаралық ақпарат құралдары мен қоғамдық пікірді бақылап, тыңдайтын, сұрақтарға жауап беретін және ең тиімді әрекеттерді анықтау үшін ақпаратты талдайтын коммуникация мамандарының командаларын білдіреді. Егер басқару орталығының барлық функциялары бір бөлмеде шоғырланған болса, ол көбінесе басқару пульті деп аталады. Бірақ бизнес-менеджмент командаларында "соғыс бөлмесі" термині жиі қолданылады, әсіресе команда бизнестің маңызды деп санайтын мақсаттарға жету үшін қажетті стратегия мен тактикаға назар аударғанда. Көп жағдайларда соғыс бөлмесі командалық орталықтан өзгеше болады, себебі ол кенеттен туындаған жағымсыз жаңалықтар сияқты нақты дағдарысқа жауап беру үшін құрылуы мүмкін, ал соғыс бөлмесі оны шешудің жолдарын іздеу үшін жиналады. Ірі корпорацияда әртүрлі мақсаттарға немесе дағдарыстарға қарсы күресу үшін бірнеше соғыс бөлмелері болуы мүмкін. Басқару орталығы ұйымға жоспарланғандай жұмыс істеуге, айналасында не болса да күнделікті операцияларды орындауға мүмкіндік береді, оның бар екенін ешкім сезбесе де, қиын жағдайда кім жауапты екенін барлығы біледі. Концептуалды тұрғыдан алғанда, басқару орталығы – ақпараттық орталық немесе көмек көрсету қызметі емес, қызмет пен тәртіпті сақтау үшін жетекшілік пен бағыт-бағдар беретін орын. Оның міндеттері қоршаған ортаны бақылау және іс-қимылға көшу, алдын ала белгіленген процедураларды қолдану арқылы орындалады, бұл шағын мәселелерден бастап үлкен дағдарыстарға дейін қамтиды.

Командалық орталықтардың түрлері

Командалық орталықтардың көптеген түрлері бар. Олар:

Деректер орталығын басқару – Көптеген кәсіпорындар үшін маңызды компьютерлік жүйелердің орталық басқаруын және жұмыс бақылауын, әдетте деректер орталықтарында және үлкен компьютер бөлмелерінде қадағалайды.

Бизнес-қосымшаларды басқару – Тұтынушылар мен бизнес үшін маңызды қосымшалардың әрқашан қолжетімді болуын және жобаланғандай жұмыс істеуін қамтамасыз етеді.

Азаматтық басқару – Азаматтық операциялық функцияларды орталық басқару мен бақылауды жүзеге асырады. Бұл орталықтардағы қызметкерлер адамдардың қауіпсіздігін және маңызды мемлекеттік қызметтердің дұрыс жұмыс істеуін қамтамасыз ету үшін қалалық ортаны бақылайды, қажеттілікке қарай қызметтерді реттейді және үздірсіз қозғалысты қамтамасыз етеді.

Төтенше (дағдарыстық) жағдайды басқару – Адамдарды, ресурстарды және ақпаратты бағыттап, дағдарысты/төтенше жағдайды болдырмау және оқиға орын алған жағдайда салдарларын азайту/алдын алу үшін оқиғаларды бақылайды.

Әскери және мемлекеттік қызмет

Командалық орталық – бұйрықтарды орындау және тапсырмаларды бақылау үшін орталықтық орын, сондай-ақ штаб немесе бас штаб деп те аталады. Кез келген командалық орталықта үш негізгі қызмет бар: кіріс, өңдеу және шығыс. Кіріс бөлігі – байланыс (әдетте барлау және басқа да далалық хабарламалар). Кіріс элементтері – даладан командалық орталыққа келіп түсетін "ситрептер" (ахуал туралы есептер) және "прогрептер" (қойылан мақсатқа жетудегі ілгерілеу туралы есептер). Өңдеу бөлігі кіріс деректері бойынша не істеу керектігін шешетін командалық құрамды қамтиды. АҚШ әскерінде командалық құрам бір немесе бірнеше кеңесшісі бар (майордан полковникке дейін) немесе (генерал) шені бар офицерден тұрады. Шығыс байланысы командалық шешімдерді (яғни, операциялық бұйрықтарды) далалық бөлімдерге жеткізеді. Командалық орталықтарды жоғары деңгейдегі әскери құрама – Командалық орталықпен шатастыруға болмайды. Кез келген құрама сияқты, Командалық орталықтан басқарылатын құрамалар болуы мүмкін, бірақ Командалық орталықтан басқарылатын барлық құрамалар Командалық орталықтар емес.

Ұлыбритания

1938 жылы салынған Министрлер кабинетінің соғыс бөлмелері Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде сэр Уинстон Черчилль тарапынан жиі пайдаланылды.

Америка Құрама Штаттары

Командалық-бақылау орталығы – үкіметтік немесе қалалық әкімшілік мекемелер тәулік бойы, аптаның жеті күні жұмыс істейтін арнайы командалық орталық. АҚШ Әскери күштерінің түрлі бөлімшелері, мысалы, АҚШ Жағалау күзеті және Әскери-теңіз күштерінің командалық-бақылау орталықтары бар. Олар көптеген ірі түзеу мекемелерінде де кең таралған. Командалық-бақылау орталығы – бұл мекеменің диспетчерлік қызметі, бақылау және қадағалау орталығы, үйлестіру кеңсесі және дабылдарды бақылау орталығының біріктірілген нысаны. Командалық-бақылау орталықтарында жоғары лауазымды шенеуніктер емес, жоғары білікті техникалық мамандар жұмыс істейді. Егер ауыр оқиға болса, қызметкерлер мекеменің жоғары тұрған шенеуліктеріне хабар береді.