Санпул кілемшесі: Грек-Бактриялық мәдениетінің іздері
Sampul tapestry
Саmpұл гобеленi – Қытайдың Тарiм алқабындағы ежелкi жүн кiлемше. Грек-Бактрия патшалығының, Александр Ұлының ықпалын көрсетедi, сақ немесе грек-сақ әскерiн бейнелейдi.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сэмпүл кебедесі – Қытайдың Сіньцзян Ұйғыр автономдық ауданы, Хотан префектурасының Лоп округіндегі Сэмпүл елді мекенінің Тарым алқабында табылған ежелгі жүн қабырға тұрғызылымы. Бұл затта эллиндік кезеңге тән көптеген белгілер бар, оның ішінде грек кентавры және диадемасы бар, ол оны Греко-Бактрия патшалығымен байланыстырады (Македондық Ұлы Александрдың Ахеменидтер империясын басып алуынан және Селевкидтер империясын құруынан кейін пайда болған). Бұл біздің заманымыздың I ғасырындағы қызыл жакет және шалбар киген Юэчжи сарбазының бейнесі болуы мүмкін. Басқаша айтқанда, бұл сарбаз (патша) грек-бактрийлік, эллинизацияланған сақ немесе грек-сақ әскери аристократы болуы мүмкін. Адамның бас ерекшеліктері (жақ, ауыз, көк көздері, мұрны, шашы) және найза бейнесі Римдік Египеттен (215-243 ж.б.) табылған медальондағы Ұлы Александрдың бейнесімен ұқсас, және ол патшаны бейнелейтін болуы мүмкін. Жалпы алғанда, Сэмпүл кебедесі Греко-Бактрия мәдениетіне жатады.
Sampul tapestry is an ancient woolen wall hanging found at the Tarim Basin settlement of Sampul in Lop County, Hotan Prefecture, Xinjiang, China, close to the ancient city of Khotan. The object has many Hellenistic period features, including a Greek centaur and diadem, linking it to the Greco Bactrian Kingdom (formed after the conquest of the Achaemenid Empire by Alexander the Great of Macedon and establishment of the Seleucid Empire). It may represent a Yuezhi soldier, in red jacket and trousers, from the 1st century CE. Alternatively, the soldier (king) is possibly a Greco Bactrian, an Hellenized Saka or a Greco Saka military aristocrat. The man's head features (cheek, mouth, blue eyes, nose, hairband) and the spear representation are modeled similarly with the depiction of Alexander the Great on a medallion found from Roman Egypt (215 243 AD) and could represent the king. Overall, the Sampul tapestry belongs to the Greco Bactrian culture.
Сипаттама
Таспаның толық ені 48 см, ал ұзындығы 230 см. Кентавр фрагменті 45 см х 55 см, жауынгер бетінің фрагменті 48 см х 52 см. Қайта табылган таспа, бұл үлкен қабырға тұрғызылымының сол жақ сәндік жиегін ғана құрайды. Онда әртүрлі түстердегі 24 жіп бар. Таспада европеоид сырт көрінісі бар (көк көздері бар) адам және кентавр бейнеленген. Жоғалған мата ескерілсе, жауынгер кентаврдан шамамен алты есе биік болған болар еді. Ол қолдағы найзасымен және белдігіне тығылған қысқа қанжарымен жауынгер екені анықталады. Ол гүлшашу оюлы туника киген. Оның бас киімі – грек-эллинистік әлемінде патшалықтың символы саналатын диадема болуы мүмкін, және ол македониялық және басқа да ежелгі грек монеталарында бейнеленген. Кентавр шапан мен бас киім киіп, мүйіз сиыр мүйізін (салпинкс) тартып ойнайды. Оның айналасында ромб пішіндес гүлдік өрнек орналасқан. Қазылымда кеңінен тонау болғандықтан, материалдың жасалған мерзімі нақты емес. Ол б.з.б. 3 ғасырдан б.з. 4 ғасырына дейін мерзімде жасалған деп саналады.
The full tapestry is 48 cm wide and 230 cm long. The centaur fragment is 45 cm by 55 cm, warrior's face fragment is 48 cm by 52 cm. The recovered tapestry only constitutes the left decorative border of what would be a much bigger wall hanging. it comprises 24 threads of various colours. The tapestry depicts a man with Caucasoid features, (including blue eyes), and a centaur. If lost fabric is accounted for, the soldier would be about six times as tall as the centaur. The subject is identified as a warrior by the spear he is holding in his hand as well as a dagger tucked on his waist. He wears a tunic with rosette motifs. His headband could be a diadem, a symbol of kingship in the Hellenistic world – and represented on Macedonian and other ancient Greek coinage. The centaur is playing a horn (salpinx) while wearing a cape and a hood. Surrounding him is a diamond shaped floral ornament. Due to heavy looting at the location, the dating of the material is uncertain. It has been assigned dates from the 3rd century BC to the 4th century AD.
Ашылу
1983–1984 жылдары Тарим алқабындағы Хотан қаласынан шығысқа қарай 30 шақырым жердегі Сампул (Шанпула) ескі зиратынан қазылып алынған. Қызығы, бұл көрпе ер адамның шалбары түрінде жасалған (Сампулда табылған басқа шалбарлардың ешқайсысы безендірілмеген).
The tapestry was excavated in 1983–1984 at an ancient burial ground in Sampul (Shanpula), 30 km east of Hotan (Khotan), in the Tarim Basin. The tapestry was, curiously, fashioned into a pair of man's trousers (all the other trousers found in Sampul had no decoration).
Шығу тегі
Бұл туралды қайда жасағаны белгісіз, бірақ Орталық Азиядағы Греко-Бактрия патшалығы мүмкін деген болжам бар. Туралда қолданылған техника, 24-тен астам түрлі түсті жіптермен тоқылған, әдетте Батысқа тән. Кентаврдың плащы мен капюшоны грек мотивінің Орталық Азиялық өңделісі болып табылады. Оның мүйіз сияқты аспапта ойнауы грек үлгілерінен де ерекшеленеді. Рим де болуы мүмкін көз ретінде қарастырылды. Аурель Стайн Лоулан қаласында эллинистік туралдарды тапқан, бұл Лоулан мен Хотан арасындағы мәдени байланысты көрсетеді. 2011 жылдың 18 ақпанынан 5 маусымына дейін олар Филадельфиядағы Пенн мұражайында "Жібек жолының құпиялары" көрмесінде көрсетілді.
It is uncertain where the tapestry was made, although the Greco Bactrian Kingdom in Central Asia has been suggested to be a possibility. The technique used for the tapestry, with more than 24 threads of different colours, is a typically Western one. The centaur's cape and hood are a central Asian modification of the Greek motif. The fact that he plays a horn also distinguishes him from the Greek prototypes. Rome has also been proposed as a possible source. Hellenistic tapestries have also been found in Loulan by Aurel Stein, indicating a cultural link between Loulan and Khotan. From 18 February to 5 June 2011, they were displayed at the Penn Museum, Philadelphia, in exhibition Secrets of the Silk Road.