Кіріспе

Венгрия ақыны және жазушысы Сандор Вейрес (22 маусым 1913 – 22 қаңтар 1989) – венгриялық ақын және жазушы. Шомбатели қаласында туған Вейрес жақын маңдағы Цсонге ауылында өсті. Оның алғашқы өлеңдері он төрт жасында, ықпалды «Батыс» («Nyugat») журналында, оның редакторы, ақын Михай Бабицтің қабылдауы арқылы жарияланды. Вейрес Печ университетінде оқыды, бастапқыда заңды, кейін география мен тарихты зерттеді. Ол философия және эстетика ғылымдарының докторы дәрежесін алды. Оның докторлық диссертациясы «Өлеңнің тууы» 1939 жылы жарық көрді. 1937 жылы ол алғаш рет шетелге сапар жасады, бірінші Манилаға Евхаристиялық конгреске, содан кейін Вьетнам мен Үндістанға барды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Вейрес міндетті еңбекке алынды, бірақ майданға жіберілмеді. Соғыс аяқталғаннан кейін ол Цсонгеге оралып, қысқа мерзімге фермер болып жұмыс істеді. 1948 жылы Вейрес тағы да шетелге сапар шекті, 1949 жылға дейін Италияда тұрды. 1951 жылы ол Будапештке қоныстанды және өмірінің соңына дейін сол жерде тұрды. 1948 жылдан кейін Венгрияда сталиндік режим орнатылғаннан кейін Вейрес үнсіз қалды, ал 1964 жылға дейін оның туындыларының көбі жарияланбады.

Жұмыс

Вейрестің мажар тіліне аудармалары кең және алуан түрлі болды, оның ішінде украиндық ұлттық ақын Тарас Шевченконың, грузин ақын Руставелидің, словен ақындары Отон Жупанчич пен Иосип Мурн Александровтың шығармалары бар. Ол үнді ақыны Джай Девтің "Гита Говинда" поэзиясын санскрит тілінен аударған. Ол сондай-ақ Шекспирдің "Венера мен Адонис" және "Генрих VIII", Т. С. Элиоттың "Шөл дала", Эдвард Лир мен Льюис Кэрроллдің мағынасыз өлеңдері, Стефан Маллармның толық поэзиясын аударған. Оның "Дао-Дэ-Цзин" аудармасы Венгрияда ең көп оқылатын аударма болып табылады.

Мұра

Вейрес ақынының көптеген өлеңдері музыкаға алынған. Золтан Кодалы 14 жастағы ақынның "Өрегек" ("Ескілер") өлеңінің мәтініне хор шығармасын жазды. Ақынның досы Георгий Лигети "Ронгисзоньег" және басқа кітаптардан бірнеше өлеңді "Сиппаль, доббал, надигегедувел" композициясына қосты. Композитор Питер Эотвос "Атлантида" және "Ima" есімді екі шығарма жазды, олар Вейрес өлеңі "Néma zene" ("Үнсіз музыка") мәтініне негіделген. Ал 2013 жылы ол Сандор Вейрес өлеңдері негізінде "Speaking Drums" ("Сөйлейтін Дабылдар") (соло перкуссия және оркестр үшін төрт өлең) шығармасын жазды. 1980 жылы венгр кинорежиссері Габор Боди "Психо" өлеңін "Нарциз және Психо" эпикалық фильміне бейімдеді.