Кіріспе

Неміс құқықтанушысы Карл Людвиг Лоренц Биндинг (4 маусым 1841 – 7 сәуір 1920) – жазалаушылық әділет теориясын қолдаушы ретінде танымал неміс құқықтанушысы. Оның психиатр Альфред Хошемен бірге жазған «Өмір сүруге лайық емес өмірді жоюға рұқсат беру» («Die Freigabe der Vernichtung lebensunwerten Lebens») атты ықпалды кітабы нацистердің T 4 эвтаназия бағдарламасын ақтау үшін пайдаланылды.

Өмір

Биндинг Франкфурт-на-Майне қаласында Георг Кристоф Биндинг пен Доротея Биндингтің үшінші баласы болып дүниеге келді. 1860 жылы Биндинг Геттингенге көшіп, тарих және құқықтану пәндерін оқыды. Гейдельбергте қысқа уақыт тұрғаннан кейін заң бойынша сыйлық жеңіп алды, сосын оқуын аяқтау үшін Геттингенге қайтып келді. 1864 жылы ол латын тілінде римдік қылмыстық құқық туралы хабилитациялық жұмысын аяқтады және Гейдельберг университетінде қылмыстық құқықтан дәріс берді. Екі жылдан кейін Базельде (Швейцария) мемлекеттік және қылмыстық құқық пен процессуалдық құқық профессоры болып тағайындалды. Сол жылы Мари Луиза Вирсингке үйленді және «Бургундтық-романдық корольдік» және «Солтүстік неміс одағы үшін қылмыстық кодекс жобасы» атты еңбектерін жариялады. Осы кезде ол археолог Иоганн Якоб Бернулли, өнер тарихшысы Якоб Буркхардт және философ Фридрих Ницшемен дос болады. 1867 жылдың тамыз айында оның тұңғыш ұлы Рудольф Георг дүниеге келді, екі жылдан кейін екінші ұлы туды. Рудольф Г. Биндинг кейін белгілі жазушы атанды. Карл Биндинг пен оның әйелі тағы бір ұл мен екі қызы болды. 1869 жылы олардың отбасы Фрайбургке көшіп келді, ал Биндинг Франко-пруссия соғысына ерікті болып қатысты. Әскери дайындығы болмағандықтан, ол солдат болып қызмет ете алмады, бірақ санитар болып қабылданып, майдандық госпитальде қызмет етті. 1872 жылы ол Страсбургтегі Рейхс университетінде жұмыс істеді. Сол жылы Лейпциг университетіне ауысты, онда ол келесі 40 жыл бойы еңбек етті. 1879 жылдан 1900 жылға дейін Лейпциг аудандық сотында жұмыс істеді. Лейпциг университетінің ректоры болғаннан кейін және зейнеткерлікке шыққан соң Фрайбургке көшіп келді, онда оның әйелі бірнеше күннен кейін 71 жасында қайтыс болды. 1918 жылы, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде, Биндинг Германиядан Македониядағы неміс әскерлеріне және Софиядағы болгар зиялыларына дәріс оқу үшін кетті.

Өмір сүруге лайық емес өмірдің жойылуына жол беру: Die Freigabe der Vernichtung lebensunwerten Lebens

Бұл психиатр Альфред Хошпен бірлесіп жазылған және 1920 жылы жарық көрген Байдингтің ең танымал кітаптарының бірі болды. Кітап екі бөлімге бөлінген: бірінші бөлімін Биндинг, екінші бөлімін Хоше жазған. Биндинг өз-өзіне қол жұмсаудың құқықтық статусы эвтаназияға және психикалық салмағы ауыр науқастарды өлтірудің заңдылығына тигізер салдарларын талқылады. Хоше дәрігерлер мен олардың пациенттері, сондай-ақ ауыр сырқаттарға қатысты мәселелерге ден қойды (Альфред Хошеге қараңыз). Биндинг пен Хоше нацистерге, әсіресе "Акция Т4" эвтаназия бағдарламасына тигізген әсерімен белгілі.

Неміс құқығының екі мүмкін түсіндірмесі

1920-ші жылдардағы Германия заңнамасын Биндингтің жеке түсіндіруінше, өзін-өзі өлтіру немесе өзін-өзі өлтіруге талпыну заңсыз емес және заң шеңберінде қарастырылуы тиіс. Бұл, ешкімнің адамды өз өмірін өз қолымен аяқтаудан тоқтатуға құқығы жоқ екенін, ал өлімді қалайтын адамның өзін қорғауға тіпті құқығы бар екенін білдіреді. Биндинг өзіне-өзі қол жұмсау құқығын басқа біреуге беруге болатынын да айтады; яғни, адам қаласа, екінші бір адамның өліміне себеп болуына рұқсат беруге құқылы. Осылайша, ауыр сырқатпен ауыратын адамды, оның өтініші бойынша өлтірген адам заң шегінде әрекет еткен болады. Биндингтің Германия заңнамасын екінші рет түсіндіруі бойынша, өзін-өзі өлтіру заңды да емес, заңсыз да емес. Ол, кісі өлтіруге қатысты заң тек басқа адамды өлтіруді қарастырады, ал өзін-өзі өлтіруді емес деп мәлімдеді. Бұл жағдайда өзін-өзі өлтіру толыққанды заңды болар еді, бірақ эвтаназия, яғни басқа адамды өлтіру, тіпті оның келісімімен болса да, кісі өлтіру ретінде қарастырылуы керек. Егер өзін-өзі өлтіру заңсыз болмаса, онда ешкім басқа адамды өз өмірін өз қолымен аяқтаудан тоқтатуға құқылы емес. Биндинг нақты жағдайда, өзін-өзі өлтіруге талпынған адамдардың көпшілігі сотталмайтынын және өмірден қол үзгенге талпынғандардың көпшілігі екінші рет осы әрекетке бармайтынын атап өтті. Оның пікірінше, эвтаназияға байланысты қылмыстық іс қозғалған жағдайда, соттың салауатты адамның өмірін алу мен өлім аузындағы адамның өмірін алу арасындағы айырмашылықты ескеруі керек.

Эвтаназияның анықтамасы

Байланысты түрде эвтаназияны адам ауырсынуды азайту мақсатында, өлім аузында жатқан адамға бірден немесе соңында оның ауыртпасыз өліміне әкелетін дәрі берген кезде болатын жағдай деп анықтады. Эвтаназияның заң шеңберінде болуы үшін, дәрі адамның аурудан туындаған ауыртпалы өлімге қарағанда, дәрінің әсерінен ауыртпасыз өлуге мүмкіндік беруі керек. Осылайша, дәрігер өлімнің себебін ауыстырып, аурудың салдарынан болатын ауыртпалы өлімді, дәрі-дәрмек арқылы болатын ауыртпасыз өлімге алмастырады. Өмірді қысқартуға байланысты кез келген өлтіру заңсыз саналады. Байлинг өлімге ұшыраған науқасты өлтірудің, адам өлтіруге қарсы заңға ерекшелік емес, керісінше, науқастың мүддесі үшін жасалған заңды әрекет екенін айтты. Бұл олардың қиналыстарын тоқтату болып табылады және бұл өлтіру емес, азаптан құтылу деп қарастырылуы керек. Байлинг өлтірілетін адамнан рұқсат алудың қажеті жоқ деп есептейді, бірақ егер ол өмір сүруге ниет білдірсе, онда оның тілегі құрметтелуі тиіс. Байлинг, өлтіруге қарастырылатын адамдарды үш топқа бөлді: «екі үлкен және орта топ». 1. Өлімге алып келетін жарақат алған немесе өлімге алып баратын аурумен ауыратын және өлім тілегін білдірген адам. Адамның ауырсынуы міндетті емес, оның күші жоқ және жағдайы емделмейтін болуы жеткілікті. Сонымен қатар, оны басқа жағдайда құтқаруға болатыны маңызды емес. 2. Емделмейтін психикалық ауруы бар адам. Байлинг оларды өлуге де, өмір сүруге де ниеті жоқ деп сипаттайды. Олар «мағынасыз өмір сүреді және қоғам мен отбасы үшін ауыр жүк болып табылады». Сондай-ақ, ол мұндай «өмір сүруге лайықсыз» жандарды күтіп-бағудың әділетсіз екенін санайды. 3. Орта топқа жататын адамдар – «психикалық денсаулығы сақталған», бірақ ауыр жарақат алған және қазір ес-түссіз жатқан адамдар. Егер олар оянса, «күнәкарлықтан оянады». «Оларды өлтіруді өлтіру деп емес, адамды қорқынышты ақырынан құтқару деп қарастыру керек». Ол бұл топты өлтірудің жалпы ережесін жасау мүмкін емес деп есептейді. Оның пікірінше, мұндай өлтірулердің көпшілігі өлгеннен кейін ғана әділетсіз екені анықталады. Ол заң бойынша мұндай әрекеттерді адам өлтіру деп қарастырады деп сенді. Бұл оны өз көзқарасына сәйкес «ақталуы мүмкін» болатын мұндай өлтірулерге рұқсат беру үшін жаңа заң қабылдауға итермеледі. Байлинг, әрбір жағдай бойынша өлтіру туралы шешім қабылдау үшін комитет құруды ұсынды. Комитетке дәрігер, психиатр немесе басқа дәрігер және заңгер кіруі керек, олар комитет заң шеңберінде әрекет ететінін тексеруге тиіс. Комитет куәгерлерді шақыра алады және іс жүргізуді басқару үшін дауыс беру құқығы жоқ төраға да болуы керек. Өтініш беруші де, оның дәрігері де комитет мүшесі бола алмайды. Өтініш беруші өзін-өзі қорғауға, дәрігеріне, отбасына немесе өзі сұраған кез келген адамға өкілдік беруге құқылы. Байлингтің пікірінше, «18 жасқа толмаған немесе психикалық ауруы бар адам» өмір сүруді немесе өлуді қалауын шеше алады. Комитет адамның талаптарға сай келетінін тексергеннен кейін шешім қабылданады. Шешімнің күшіне енуі үшін үш тараптың келісімі болуы керек, ол тек қайырлылықпен жасалуы керек және өлтіру ауыртпасыз болуы тиіс. Кез келген адам шешім қабылданғаннан кейін де, кез келген уақытта өлтіру туралы өтінішін қайтарып ала алады. Ес-түссіз жағдайдағы немесе психикалық ауруы бар адамдар туралы соңғы шешімді анасы қабылдауына рұқсат етілді. Егер отбасы оны өздері күтінсе немесе ауруханада жатқызу шығындарын төлесе, адам өлтірілмейді. Санасы бар адамның тілегі, отбасының мүддесіне немесе сұранысына қарамастан, құрметтелуі керек.

Комитет құзыреті жоқ кісі өлтіру

Сонымен қатар, Байдинг комитет бақылауынсыз кісі өлтіруге рұқсат етуді де қалады. Мұндай кісі өлтіру тек қана егер кісі өлтіруші рұқсат алған немесе есінен айырылған адамның өлуді қалағандығын болжаған жағдайда ғана заңды болады. Кісі өлтіруден кейін комитет, кісі өлтірудің барлық қалыпты талаптарға сай келгеніне көз жеткізуі керек. Байдинг дұрыс емес адамды өлтіру мүмкіндігі болғанымен, "жақсы және ақылға қонымды нәрсе, қате болу мүмкіндігіне қарамастан орындалуы керек" деп мәлімдеді. Ол адам өмірін жоғалту қаупін маңызды емес деп есептеді, себебі "адамзат үнемі қателікпен көптеген өмірден айырылады, сондықтан тағы бір өлім елеулі өзгеріс жасамайды".