Ирландия ақыны Джон Монтегю: Өмір және шығармашылық жолы

Кіріспе

Ирландиялық ақын (1929–2016)

Джон Монтегю (28 ақпан 1929 – 10 желтоқсан 2016) – ирландиялық ақын. АҚШ-та туып, Ирландияның солтүстігіндегі Ольстерде өскен. Ол көптеген өлеңдер жинағын, екі әңгімелер жинағын және екі естеліктер жинағын жариялаған. Ол қазіргі заманғы ең белгілі ирланд ақындарының бірі болды. 1998 жылы ол Ирландия поэзия тағының алғашқы иегері атанды (фактычески, Ирландияның ақын лауреаты). 2010 жылы Францияның ең жоғары мемлекеттік наградасы – «Құрмет легионы» орденімен марапатталды. Джон алдымен Гарваги мектебіне, содан кейін үш миль қашықтықтағы Гленкаллға барды, онда жас және құлшыныспен толы ұстаз оқытты. Стипендиялар оны Армағдағы Сент-Патрик колледжіне, кіші діни семинарияға және оның иезуит туысы Томас Монтегю оқыған жерге жеткізді.

Білім

Джон Монтегю 1946 жылы Дублин университетінің колледжінде оқыды. Ол соғыс жылдарындағы Ольстер мен соғыстан кейінгі Дублин арасындағы керемет контрастты байқады, онда атмосфера көңілге құныққан және ресми болды. Басқа студент-ақындардың (соның ішінде Томас Кинселланың) мысалына еліктеп, ол өзінің алғашқы өлеңдерін «The Dublin Magazine», «Envoy» және Педар О’Доннелл басқарған «The Bell» журналдарында жариялай бастады. Бірақ Дублиндегі атмосфера әлі де шектеулі болды, сондықтан Монтегю 1953 жылы Фулбрайт стипендиясы бойынша Йельге кетті. Джон американдық зерттеулер бойынша Зальцбург семинарында Саул Беллоумен бұрыннан таныс еді, енді ол Роберт Пенн Уорренмен жұмыс істеді, сондай-ақ Рене Уэллек және В. К. Уимсат сияқты бірнеше Йель сыншыларының лекцияларын тыңдады. Ол қазіргі заманғы американдық әдебиет туралы білімін кеңейтіп, Индиана штатындағы жазғы әдебиет мектебіне қатысты, онда Ричард Уилбур, Лесли Фидлер және Джон Кроу Рэнсомтан дәріс алды. Олар, ирланд ақыны Остин Кларк сияқты, Монтегюді қолдады, оған 1954 және 1955 жылдары Айова жазушылар шеберханасында жұмыс табуға көмектесті.

Орта жылдары: 1950-1960 жылдар

Айовадан Берклиге дейінгі бір жылдық аспирантура Монтегьюды Ирландияға қайта оралуға көндірді. Сол жазда ол Францияға қайтып, Айовада кездескен, ол да Фулбрайт стипендиясымен келген, алғашқы әйелі Мадленмен үйленді; олар Дублиндегі Герберт көшесінде, Брендан Бехан тұратын үйлердің жанында қоныстанды. Ирландиялық туристік кеңседе күндіз жұмыс істей отырып, Монтегью өзінің тұңғыш өлеңдер жинағын – «Улы жерлер» (1961) кітабын аяқтады. Сол жылы ол Парижде, Самуэль Беккеттен бір шаршы қашықтықтағы шағын студияға көшіп, онымен жақсы қарым-қатынасқа түсті, бірге ішімдік ішуге бейім болды. Ол жерде ол француз ақыны Клод Эстебанмен де танысып, дос болды – кейін Монтегью оның өлеңдерін ағылшыл тіліне аударып, жариялады. Ырғақты жариялану оның алғашқы әңгімелер жинағы «Бастықтың өлімі» (1964) кітабының шығуына әкелді, кейін осы атпен музыкалық топ құрылды, сондай-ақ екінші және үшінші өлеңдер жинақтары «Таңдалған жарық» (1967) және «Толқындар» (1970) АҚШ-та «Swallow» баспасынан жарық көрді. 1960 жылдары Монтегью ұзақ поэмасы «Қиын дала» бойынша жұмысын жалғастырды, бұл жұмыс Солтүстік Ирландиядағы Азаматтық құқықтар қозғалысының басталуымен бірге жүрді. 1966 жылы «Патриоттық сюита», 1968 жылы «Жаңа Омаг жолы мен Нан құдайына гимн» және 1970 жылы Армаг түрмесінің алдында оқыған Бернадет Девлинге арналған «Жаңа қоршау» жарық көрді. 1972 жылы ұзақ поэма «Dolmen/Oxford» баспасынан шықты, ал Монтегью Шон Люситің шақыруымен Ирландияға оралды, Университет колледжі Коркта (University College Cork) оқыту үшін. 1970 жылдары UCC-дегі оның студенттерінің арасында Грегори О'Донахью, Шон Данн, Томас Маккарти, Уильям Уолл, Морис Риордан, Джерри Мерфи, Грег Деланти және Тео Дорган сияқты бірнеше жазушылар болды, олар кейде «Корк ақындары» деп аталды. 80 жылдық мерекесіне арналған құттықтауда Уильям Уолл: «Ол кезде UCC (University College Cork) -ге барған жас жазушыларға оның әсерін бағалау мүмкін емес» деп жазды. «Қиын дала» (1972) поэмасы бірте-бірте үлкен жетістік ретінде танылды.

From Iowa to Berkeley, a year of graduate school convinced Montague that he should return to Ireland. He sailed back to France that summer, to marry his first wife, Madeleine, whom he had met in Iowa, where she was also on a Fulbright; they settled in Herbert Street, Dublin, a few doors down from Brendan Behan. Working by day at the Irish Tourist Office, Montague at last gathered his first book of poems, Poisoned Lands (1961). That year he also moved to Paris, to a small studio a block away from Samuel Beckett, with whom he slowly became on good drinking terms. There, he also met another neighbour, the French poet Claude Esteban, with whom he became friends – Montague later translated into English and published some of his poems. A regular rhythm of publication saw the appearance of his first book of stories, Death of a Chieftain (1964), after which the musical group The Chieftains were named, and his second and third books of poems, A Chosen Light (1967) and Tides (1970), the latter both also published by Swallow in the U. S.

All during the 1960s, Montague continued to work on his long poem, The Rough Field, a task that coincided with the outbreak of the Civil Rights Movement in Northern Ireland. A Patriotic Suite appeared in 1966, Hymn to the New Omagh Road and The Bread God in 1968, and A New Siege, dedicated to Bernadette Devlin which he read outside Armagh Jail in 1970. In 1972, the long poem was finally published by Dolmen/Oxford and Montague returned to Ireland, to live and teach in University College Cork, at the request of Sean Lucy. His students at UCC during the 1970s included a number of writers, sometimes collectively referred to as "the Cork poets", that included Gregory O'Donoghue, Sean Dunne, Thomas McCarthy, William Wall, Maurice Riordan, Gerry Murphy, Greg Delanty and Theo Dorgan. In a birthday tribute for his 80th, William Wall wrote: "It would be impossible to overestimate his influence on the young writers who went to UCC (University College Cork) at that time." The Rough Field (1972) was slowly recognised as a major achievement.

Кейінгі жылдары: 1974-2016

Екінші әйелі Эвелин Робсонмен Коркта қоныстанған Монтегю 1974 жылы «Фабердің ирланд өлеңдері» антологиясын және 1975 жылы «Ақырын би» атты лирикалық өлеңдер жинағын жариялады. Осыдан кейін танылу басталып, 1976 жылы Ирланд-Америка мәдениет институтының сыйлығы, 1977 жылы алғашқы Мартен Тундер сыйлығы және 1978 жылы Ұлыбританияның поэзия қоғамының пікірінше «екі жылдың ең үздік поэзия кітабы» атанған «Ұлы плащ» үшін Элис Хант Бартлетт сыйлығы табысталды. 1979 және 1980 жылдары алған Гуггенхайм гранты Монтегюге 1982 жылы жарық көрген «Таңдалған өлеңдері» мен 1984 жылы жарық көрген екінші ұзын өлеңі «Өлі патшалықты» аяқтауға көмектесті. Бұл еңбектер Долмен (Ирландия), Оксфорд (Англия), Вейк-Форест университетінің баспасы (АҚШ) және Exile Editions (Канада) бірлесіп шығарды. 1987 жылы Монтегю Нью-Йорк штатының Буффалодағы мемлекеттік университетінен құрметті әдебиет докторы атағын алды. 1987 жылы губернатор Марио М. Куомо Монтегюге «оның көрнекті әдеби жетістіктері мен Нью-Йорк халқына қосқан үлесі үшін» арналған мақтау қағазын табыс етті. Монтегю әр көктемгі семестрде Нью-Йорк штатының жазушылар институтында тұрақты жазушы ретінде жұмыс істеді, көркем әдебиет және поэзия бойынша семинарлар өткізіп, Олбани университетінің ағылшын тілі кафедрасында сабақ берді. 1995 жылы Монтегю екінші әйелі Эвелиннен ажырасып, американдық студент Элизабет Васселлмен (кейін «Мұнайлы жазық» (1997) кітабының авторы) бірге өмір сүрді. 1998 жылы Монтегю үш жылдық мерзімге тағайындалған, Белфасттағы Король университеті, Дублиндегі Тринити колледжі және Дублин университетінің колледжі арасында бөлінетін алғашқы ирланд поэзия профессоры атанды. Ол 1998 жылдан 2001 жылға дейін бұл атақты сақтап, содан кейін оның орнын Нуала Ни Дхомнайл басты. 2008 жылы ол өзінің барлық көркем шығармаларын, соның ішінде «Жоғалған дәптер» атты қысқа повесті жинаған «От шарпы» атты кітабын жариялады.

Өлім

Монтегю 2016 жылдың 10 желтоқсанында Ницца қаласында 87 жасында, жақында жасалған операцияның салдарынан туған асқынулар кесірінен қайтыс болды. Оны жұбайы Элизабет Васселл, қыздары Оонаг және Сибил, немерелері Ева мен Тео еске алады.

Стиль

Монтегюдің өлеңдері балалық шақ, мектеп жылдары, махаббат және қарым-қатынастарды көрсетеді. Оның поэзиясында отбасылық және жеке тарих, сондай-ақ Ирландия тарихы да маңызды орын алады. Монтегю дауысты дыбыстардың үйлесімділігімен, ассонанс пен қайталануды қолдануымен, сонымен қатар жолдарды және жол үзілісін шеберлікпен пайдалануымен белгілі. Монтегю өлеңнің өзіне тән ырғағы болатынына және ырғақ пен жол ұзындығының тірі тілге негізделуі керек деп сенген.

Марапаттар мен құрметтер

Джон Монтегю 2009 жылғы 29 маусымда Колрейндегі Ольстер университетінен әдебиет докторының құрметті дәрежесімен марапатталды. 2000 жылы Монтегю Винсент Бакли атындағы поэзия сыйлығына ие болды. 2010 жылы ол Францияның "Құрмет легионы" орденінің кавалері атанды, сонымен қатар Сорбонна университетінен құрметті докторлық дәреже алды. 2016 жылы ол Ирландия кітап сыйлығының Боб Хьюз атындағы өмірлік жетістіктері сыйлығымен марапатталды.