Кіріспе

Майкл Муркоктың 1969 жылғы романы «Behold the Man» – британдық жазушы Майкл Муркоктың экзистенциалистік ғылыми-фантастикалық романы. Ол алғаш рет 1966 жылы «New Worlds» журналында повесть ретінде жарияланды; кейін Муркок кеңейтілген нұсқасын жасады, ол 1969 жылы «Allison & Busby» баспасында алғаш рет жарық көрді (баспаның шығарған алғашқы кітаптарының бірі). Романның атауы Жаңа өсиеттегі Жохан 19:5 аяттан алынған: «Сосын Иса шығып, тікенді тәж пен күлгін тоға киген еді. Пилат оларға: Міне, Адам!» деді. Романда Муркок Карл Глогауэр туралы экзистенциалистік әңгіме айтады, ол 1970 жылдан уақыт машинасымен 28 жылға сапар шегеді, Назареттен шыққан тарихи Исаны кездестіруді үміттенеді. «Азаттыққа арналған таңғы ас» атты жалғасы 1972 жылы жарық көрді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бұл оқиға Карлдың 28 жылы Киелі жерге зорлықпен келуімен басталады, онда оның уақыт машинасы, жатыр сияқты, сұйықтыққа толы шар жарылып, қолдануға жарамсыз болып қалады. Сан алуан естеліктер мен ойға оралуларда Муркок 20 ғасырдағы Лондондағы Карлдың қиын өмірін баяндайды, ол Исамен кездесу үшін бар күшін салуға неге дайын екенін түсіндіреді. Карл әйелдермен үнемі туындайтын мәселелерге, гомосексуалистік ұмтылыстарға, Юнг идеяларына қызығушылыққа және көптеген невроздарға, соның ішінде мессиялық комплекске тап болады. Саяхаты барысында ауыр жарақат алған Карл уақыт машинасынан жартылай шығып, сосын есінен танып құлайды. Жақия шомылдырушы Жван және ессейлер тобы оны сол жерде тауып, өздерінің қауымдастығына алып келіп, біраз уақыт күтім көрсетеді. Ессейлер оның уақыт машинасымен келген кереметін көргендіктен, Жван Карлдың сиқыршы болуы керек деп шешіп, римдіктерге қарсы бүлікке көмектесуін сұрайды. Бірақ ол Карлдан өзін шомылдыруды сұрағанда, ол қорқып, шөлге қашып кетеді, онда ол жалғыз серуендеп, ыстық пен шөлден көріпкелдіктер көреді. Содан кейін ол Исаны іздеп Назарет қаласына барады. Мәриям мен Жүсіпті кездестіргенде, Мәриямнің әйел сатумен айналысқанын біледі, ал Жүсіп, ашулы қарт, оның періштеден жүкті болғанын ашық қынжырлайды. Жағдайды нашарлататыны, олардың баласы Иса ауыр зиялық мүгедектікке шалдыққан, бір ғана сөзді қайталап тұратын, яғни "Иса, Иса, Иса". Бірақ Карл тарихи Исаның шын екеніне соншалықты сенгендіктен, осы сәтте ол өзінің рөлін ойнай бастайды, ізбасарларын жинап, есімдері Інжілде келтірілгендермен сәйкес келетін адамдарды мұқият таңдайды, есінде қалған нақыл сөздерді айтады және кереметтерді жасау үшін психологиялық тәсілдерді қолданады. Тамақ болмағанда, ол адамдарға аштықтан ойын аудару үшін тамақтанғандай болуға үйретеді; гистериядан туындаған аурумен кездескенде, оны емдейді. Бірте-бірте оның аты Назареттен келген Иса екені белгілі болады. Соңында, Исаның тағдырын аяққа дейін басуға бекінген ол, қызыққан Яһудаға римдіктерге ұстап беруді бұйырады және айқышқа шегеленіп қайтыс болады. Оның соңғы, азапты сөздері, бірақ, "Элои, элои, лама сабахтани" емес, дыбысталуы ұқсас ағылшын тілінде "өтірік, өтірік, өтірік" деуі болады. Карлдың айқышқа шегеленгеннен кейін денесін сиқырлы қасиеттері бар деп сенген дәрігер ұрлап алады, бұл оның өлмегендігі туралы әңгімелерге әкеледі. Бірақ дәрігер денесінің кәдімгі адамның денесі сияқты шіріп бара жатқанын көріп, көңілі қалады.

Муркоктың басқа еңбектеріндегі сілтемелер

Карл Глогауэр, сәл өзгеше түрінде, Муркоктің 1972 жылғы "Таң астындағы қираған орындар" романының басты кейіпкері. Роман барысында ол 20 ғасыр тарихының әртүрлі маңызды сәттерінде кем дегенде 17 қосымша инкарнацияны басынан өткізеді. Оның "Уақыт соңындағы бишілер" сериясында да осыған ұқсас уақыт машинасы қолданылады, ол өткенде уақыт саяхатшысы қайтыс болса, күшпен болашаққа қайтарылатынын көрсетеді, осылайша Глогауэрдің қайтадан пайда болуын түсіндіреді. Муркок бұл құбылысты "Морфайл эффектісі" деп атайды.

Марапаттар мен ұсыныстар

"Қараңдаршы, адам" туындысы 1967 жылы "Набула" сыйлығының «Үздік повесть» номинациясында жеңіске ие болды.