Этно-джаз: джаз бен әлемдік музыканың қосындысы. 1950-60жж дамыған, Азия музыкасын қоса, мәдени әртүрлілікті білдіреді. Джон Колтрейн бастауымен пайда болды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Джаз және әлемдік музыканың қосалқы түрі.
Subgenre of jazz and world music
Этно-джаз, сондай-ақ әлемдік джаз деп те аталады, – джаз және әлемдік музыканың қосалқы түрі. Ол 1950-ші және 60-шы жылдары халықаралық деңгейде дамыды және дәстүрлі джаз бен Батыс емес музыкалық элементтердің үйлесімімен сипатталады. Кейде әлемдік музыканың жалғасы немесе оған теңестірілгенімен, этно-джаз 1990 жылдарға таман, ғылыми-техникалық прогресс арқасында этникалық музыканың коммерциялық сәттілігіне байланысты жеке мағынаға ие болды, бұл әсіресе Азия музыкалық интерпретацияларына Батыстың назарын аударды. Этно-джаздың пайда болуына саксофоншы Джон Колтрейн есімді тұлға зор үлес қосты деп саналады. Этно-джаздың көрнекті мысалдары – Жаңа Орлеан мен Куба арасындағы мәдени алмасу арқылы джаздың пайда болуы, 1940-шы және 50-ші жылдардағы афро-кубалық джаз, сондай-ақ 1950-ші және 60-шы жылдардағы кейбір американдық джаздағы араб әсері.
Ethno jazz, also known as world jazz, is a subgenre of jazz and world music, developed internationally in the 1950s and '60s and broadly characterized by a combination of traditional jazz and non Western musical elements. Though occasionally equaled to or considered the successor of world music, an independent meaning of ethno jazz emerged around 1990 through the commercial success of ethnic music via globalization, which especially observed a Western focus on Asian musical interpretations. The origin of ethno jazz has widely been credited to saxophonist John Coltrane. Notable examples of ethno jazz include the emergence of jazz through New Orleanian and Cuban exchange, Afro Cuban jazz of the 1940s and '50s, and the Arabic influence present in some American jazz from the 1950s and '60s.
Жаһандану
Глобализация этно-джаздың дамуына жағдай жасады. 19 ғасырдағы өнеркәсіптік революция жаңа жаһандық сауда желілерін құрып, мәдени құбылыстардың таралуын жеңілдетті. Чикаго университетінің этномузыколог-ғалымы Филипп Болман джазды «Африка диаспорасының музыкасы» деп сипаттап, Кариб аймағы, АҚШ және Батыс Еуропа арасындағы идеялардың алмасуын түсіндірді. Америкадағы джаз нәсілдік шиеленістердің нәтижесінде туды және афроамерикандықтар үшін қарсылықтың бір түрі болды. Осы қарсылық идеялары жаһандану арқылы таралып, жаңа мағынаға ие болды. Жаһандану джазды жазбалар мен концерттік турлар арқылы кең көрерменге жеткізді. Мысалы, 1914 жылдың күзінде Канадада алғаш рет гастрольдік сапармен болған «Original Creole Orchestra» тобы Виннипегтегі Pantages Playhouse театрында өнер көрсетті – бұл АҚШ-тан тыс жерде өткен алғашқы джаз концерті және джаздың халықаралық қозғалыс ретінде басталуы еді. The Original Dixieland Jazz Band 1919 жылы Еуропаны аралап, Англияда бір жыл бойы гастрольдік қойылымдар өткізуге жеткілікті танымал болды. Олардың музыкасы бүкіл әлемге тарады. Қытай сияқты елдерде джаз фестивальдері жыл сайынғы дәстүрге айналды, олар халықтың үлкен қолдауын алды. Этно-джаздың қалыптасуына басқа мәдениеттерге саяхаттау және олардан білім алу да ықпал етті. Мысалы, пианист Рэнди Уэстон, трубашы Лестер Боуи, барабаншы Макс Роуч, көп құралды орындаушы Юсеф Латиф және Орнет Коулман сияқты музыканттар басқа мәдениеттердің музыкасына қызығушылық танытты. Олар Африкаға барып, түрлі елдердің мелодияларын, ырғақтарын және гармонияларын зерттеп, оларды өз джаз орындауларына және шығармаларына енгізді. Мәдениеттер аралық музыкалық алмасу халықаралық деңгейде жақсы қабылданып, көптеген музыканттарды мәдени ықпалға түсуге шабысдандырды. Осы музыканттардың көптегені шетелдік артистерді және олардың музыкалық стильдерін өз елдеріне әкелді, нәтижесінде көптеген танымал джаз музыканттары этно-джаз жобаларында орындау үшін иммигранттарды шақырды.
Globalization allowed for the rise of ethno jazz. The Industrial Revolution of the 19th century created new global trade networks that facilitated the spread of cross cultural phenomena. Philip Bohlman, ethnomusicologist at the University of Chicago, described jazz as the "music of the African Diaspora," describing the movement of ideas between the Caribbean, the United States, and Western Europe. Jazz in America grew out of racial tensions, and was seen by African Americans as a form of resistance. These ideas of resistance were spread and redefined through globalization. Globalization brought jazz to larger audiences through recordings and touring performances. Examples include a New Orleans band, the "Original Creole Orchestra", which toured Canada for the first time during the fall of 1914, performing at the Pantages Playhouse Theatre in Winnipeg, the first jazz performance outside the United States and the beginning of jazz as an international movement. The Original Dixieland Jazz Band toured Europe in 1919 and was popular enough to continue touring England for a year. Their music spread around the globe. Countries like China began jazz festivals with enough public support to become annual traditions. Traveling to and learning from other cultures was another factor that influenced the development of ethno jazz. For example, a variety of musicians like pianist Randy Weston, trumpeter Lester Bowie, drummer Max Roach, and multi instrumentalists Yusef Lateef and Ornette Coleman had a fascination with other cultures' music. They went to Africa and studied different countries' melodies, rhythms, and harmonies, and adapted them into their jazz playing and compositions. Intercultural musical exchange was well received internationally, inspiring many musicians to take on cross cultural influences. Many of these musicians brought foreign artists as well as their musical styles back to their home countries, which resulted in a number of big jazz names hiring immigrants to perform in their ethno jazz projects.
Солтүстік Америка
Джон Колтрейнды этно-джаздың әкесі деп есептейді, ол көптеген композицияларында африкалық, Таяу Шығыс және Үндістан музыкалық элементтерін қосты. Осы біріктірудің алғашқы танылған мысалының бірі – Колтрейн сол жылдың басында Лос-Анджелеске сапардан оралғаннан кейін тапқан 1961 жылғы "Дахомей биі" атты туындысының африкалық ырғағы. "Амин" және "Сан Шип" төрт жылдан кейін жазылып, Колтрейннің өлімінен кейін "Sun Ship" альбомында жарық көрді. Екеуі де кеңінен таралған конга мен бонгоның ырғақты үлгілеріне негіделген импровизацияны ұсынады, бұл әдеттегі хордалық импровизациядан өзгеше. Колтрейннің тенор саксофонының вокалдық сапасы 1930 жылдардың соңында Кенияда жазылған африкалық мүйіздің дыбысына қасақана ұқсас. 1967 жылғы авангардтық "Ogunde" туындысы, нигериялық музыкант Хьюберт Огундеге арналған, сол аттас еркін, лирикалық стильде жазылған, ол Еуропалық элементтердің ықпалынан тыс дәстүрлі африкалық музыкаға қайта оралуға бағытталған қозғалысты бейнелейді. Колтрейннің афро-шығыс дыбысы "Африка/Брас" альбомындағы "Африка" композициясында ең жақсы көрінеді, ол көптеген африкалық жазбалардан ырғақтық және тембральдік шабыт алғаннан кейін жаралды. Колтрейннің үнді және Таяу Шығыс стильдерін музыкасына енгізуі шектеулі болғанымен, олар да жиі кездеседі. 1961 жылы ол Үндістанның "ерекше дыбыстарын және гаммаларын" [өзінің "Үндістан" шығармасындай] "нақты эмоционалдық мағыналарды тудыру үшін" пайдалану ниетін білдірді. Майлс Дэвиспен бірге жазылған, барлық уақыттағы ең танымал джаз туындылары "Impressions" және "So What" Колтрейннің үнді рагалары мен батыс гаммаларының қоспасынан құралған гаммаларға негізделген. Ал "All or Nothing At All" атты өзінің композициясының ноталық жазылымында Колтрейннің "арабтық сезім" деген сөзді қолмен жазғаны айтылады.
John Coltrane is generally understood to be the father of ethno jazz, having incorporated African, Middle Eastern, and Indian musical elements in many of his compositions. One of the first recognized examples of this fusion can be found in the African rhythm of his 1961 track "Dahomey Dance", which Coltrane discovered after a trip to Los Angeles earlier that year. "Amen" and "Sun Ship", recorded four years later and released posthumously on the album Sun Ship, both feature extensive improvisation on commonly used conga and bongo rhythmic patterns, as opposed to more common, chordal improvisation, with the vocal quality of Coltrane's tenor saxophone intentionally paralleling the sound of an African horn he had heard in a Kenyan recording from the late 1930s. His 1967 avant garde track "Ogunde", named for Nigerian musician Hubert Ogunde, was recorded in the free, lyrical style of the same name, which embodied a movement to return to traditional African music uninfluenced by European elements. Coltrane's Afro Eastern sound is best exemplified in "Africa", from the album Africa/Brass, which was created after drawing rhythmic and timbral inspiration from many African records. Coltrane's incorporation of Indian and Middle Eastern styles in his music was more limited, but still prevalent. In 1961, he stated his intention to use the "particular sounds and scales" of India "to produce specific emotional meanings, as in [his own composition] 'India'". Both "Impressions" and the chords of "So What", the all time most popular jazz track, recorded with Miles Davis, are centered on scales Coltrane invented as a mix of Indian ragas and Western scales. and on the lead sheet to his own composition "All or Nothing At All", Coltrane reportedly handwrote the phrase "Arabic feeling".
Латын және Оңтүстік Америка
Этно-джаздың ең танымал жанрларының бірі – латын джазы, ол джаз элементтерін дәстүрлі Латын Америкасы музыкасымен үйлестірумен ерекшеленеді. Аспаптар да маңызды рөл атқарады. Стандартты джаз тобында ритм секциясы (пиано, гитара, бас және барабан) мен үрмелі аспаптар (саксофон, труба немесе тромбон) болса, латын музыкасында тимбал, конга, бонго, маракас, клаве, гуиро және вибс сияқты көптеген соққылы аспаптар қолданылады, оларды алғаш рет Тито Пуэнте Латын Америкасы контекстінде орындаған. Музыканттар осы екі аспапты үйлестіріп, латын джаз дыбысын жасайды. Куба және Бразилия бұл музыканы дамытқан алғашқы елдердің қатарында болды, соның салдарынан ең ықпалды елдерге айналды.
One of the most popular genres of ethno jazz is Latin jazz, characterized by a combination of jazz elements with traditional Latin American music. In addition, instrumentation plays an important role. While standard jazz bands feature a rhythm section (piano, guitar, bass and drums) and winds (saxophone, trumpet or trombone), Latin music makes use of many more percussive instruments, such as timbales, congas, bongos, maracas, claves, guiros, and vibes, which were first played in a Latin setting by Tito Puente. Musicians combine these two instrumentations to create a Latin jazz sound. Cuba and Brazil were among the first countries to develop this music, and thereby some of the most influential.
Куба
Афрокубалық музыка Кубада Батыс Африкадан бастау алып, куба клавелерін қолдану арқасында ерекшеленеді. Клеве екі түрлі: румба мен сон, екеуі де әдетте екі такттық кесілген уақыт өлшемінде қолданылады. Екеуі де музыкаға негіз, көңіл-күй және ағын сыйлайды, дәстүрлі ортада полиритмдер мен асимметрия тудырады. Ол джазбен біріктірілгенде, джаз көбінесе симметриялық және күшті соққымен ерекшеленетін, жаңа кубалық джаз фьюжн – афрокубалық джаз немесе кубоп пайда болды. Кубоптың негізін қалаушылар – кубалық трубашы Марио Бауза және кубалық маракашы Фрэнк Грилло, сонымен қатар Мачита деген атпен де танымал болған. Екеуі де АҚШ-қа көшіп, кубалық музыка орындап, джаздың ықпалына түсті. Олардың ең маңызды ынтымақтастықтарының бірі – Баузаның әйгілі джаз трубашысы Диззи Гиллеспимен бірлескен жұмысы. Бауза Диззиді конгашы Чано Позо және бонгошы Чикитикомен таныстырды; олар бірлесіп джаз бен кубалық музыканы үйлестірген биг-бенд құрды. 1946 жылы Карнеги залында алғашқы афрокубалық джаз концерті өтті. Концерт латындық синкопталған бас партияларын, соқпалы аспаптарда ойналған барабандарды, қиылысқан ритмдерді және латындық сезімдегі бибоп стилін біріктіргендіктен сенсация тудырды. Бұл топтың ең танымал жазбаларының ішінде "Cuban Be", "Cuban Bop", "Algo Bueno" және "Manteca" бар.
Afro Cuban music developed in Cuba from West African origins, and is characterized by the use of Cuban claves. There are two kinds of clave: the rumba and the son, both of which are typically used in a two measure pattern in cut time. Both add a base, mood, and flow to the music, creating polyrhythms and asymmetry within their traditional settings. When combined with jazz, which was more symmetrical and featured a heavy back beat, a new Cuban jazz fusion was created, known as Afro Cuban jazz or Cubop. The musicians known for planting the seeds of Cubop were Mario Bauzá, a Cuban trumpeter, and Frank Grillo, a Cuban maraca player who was also known as Machito. Both immigrated to the United States, where they performed Cuban music and were influenced by jazz. One of the most important collaborations was when Bauzá was working with famous jazz trumpeter Dizzy Gillespie. Bauzá introduced Dizzy to Chano Pozo and Chiquitico, conga and bongo players, respectively; together they began a big band that combined jazz and Cuban music. In 1946 they performed the first Afro Cuban jazz concert in Carnegie Hall. The concert was a sensation because it combined Latin syncopated bass lines, percussion drumming, cross rhythms, and bebop language over a Latin feel. Some of the most famous recordings from this band were "Cuban Be", "Cuban Bop", "Algo Bueno", and "Manteca".
Бразилия
Бразилиялық джаздың тамыры самбаға тіреледі, ол 19-ғасырдағы африкалық билер мен марш ырғақтарының үйлесімінен пайда болған. Самба ырғағы әр такттің екінші соққысына баса назар аударумен ерекшеленеді. Куба музыкасынан өзгешелігі, бұл стильде клаве үлгісі болмайды, соның салдарынан көбірек сергектік және азырақ керілу сезімі туады. Бразилия музыкасы 1930 жылдары Голливуд арқылы АҚШ-қа "Tico Tico no Fubá" және "Brazil" сияқты әндермен таныстырылды, бірақ алдағы жылдары танымалдылығын жоғалтты, 1962 жылы қайта жаңғырғанға дейін, сонда саксофонист Стан Гетц және гитарист Чарли Бёрд Бразилияға саяхаттан алған әсерінен кейін Verve Records лейблінде Jazz Samba альбомын жазды. "Desafinado" трегі поп-чарттарда бірінші орынға ие болды және "Үздік жеке орындау" номинациясында "Грэмми" сыйлығын жеңіп алды. Гилбертоның "Bim Bom" әні жиі босса-нованың алғашқы әні деп есептеледі, ол 1950 жылдардағы Бразилияның Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жаңару қозғалысынан шабыттанды. 1958 жылы Жобим мен де Мораес "Chege de Saudede" әнін жазды, бірақ босса-нова қозғалысын бастаған Гилбертоның нұсқасы болды. Jazz Samba альбомы жарық көргеннен кейін Стэн Гетц Гилбертоны бірлесіп альбом жазуға шақырды. 1964 жылы олар Getz/Gilberto альбомын шығарды, онда Гилбертоның әйелі Аструд Гилберто да қатысты, оның жұмсақ вокал стилі босса-нованың ерекше белгісіне айналды. Бұл туынды провикване (көтеріңкі интервалмен белгіленетін болгар халықтық элемент) және шақыру-жауап әдісі арқылы екі жанрдың өзара байланысын көрсетеді. "Blues in 9" әніндегі шақыру көбінесе болгар халық әуенінің модальді бөлігі болып табылады, ал жауап пентатоникалық блюз стилінде беріледі.
Brazilian jazz has its roots in samba, which comes from a combination of African dances and march rhythms from the 19th century. The samba rhythm is characterized by an emphasis on the second beat of each measure. Unlike Cuban music, this style does not have a clave pattern, resulting in a more relaxed sensation and less tension. Brazilian music was introduced to the United States around the 1930s by Hollywood, with songs like "Tico Tico no Fubá" and "Brazil", but lost popularity over the coming years until its revival in 1962, when saxophonist Stan Getz and guitarist Charlie Byrd recorded the album Jazz Samba with Verve Records after Byrd was inspired by a trip to Brazil; the track "Desafinado" reached #1 status in the pop charts and won a Grammy for Best Solo Performance. Gilberto's "Bim Bom," often described as the first bossa nova song, was inspired by Brazil's post WWII modernization movement in the 1950s. In 1958, Jobim and de Moraes recorded "Chege de Saudede," but it was Gilberto's version that launched the bossa nova movement. After the release of Jazz Samba, Stan Getz invited Gilberto to record an album together. They released Getz/Gilberto in 1964, which also featured Gilberto's wife, Astrud Gilberto, whose soft vocal style became definitive of bossa nova. The former of the two makes use of the provikvane (a Bulgarian folk element characterized by an ascending leap to the leading tone of the scale) and interplay between the two genres via call and response. Throughout "Blues in 9", the call is commonly a modal portion of a Bulgarian folk tune, answered by its response in the style of pentatonic blues.
Шығыс Еуропа
Жазды 1922 жылы Валентин Парнах Мәскеуге әкелді. Бұл оқиғадан кейін Иосиф Сталиннің бұйрығымен көптеген джаз музыканттары тұтқындалды, түрмеге қамалды және Батыс әсері үшін бүкіл Кеңес Одағы бойынша депортацияланды. Бұл жанрды жас музыканттар үшін одан да тартымды етіп, көптеген "жер асты" джаз топтары мен оркестрлерінің құрылуына әкелді, олардың алғашқыларының бірі 1926 жылдан бастап А. Ионаннесяни мен Михаил Рольников басқарған әзербайжандық ансамбльдер болды. Этно-джаз соңғы кезделен "Евровидение" ән байқауында Грузиядан "The Shin" және Марико Эбралидзенің 2014 жылғы "Three Minutes to Earth" және 2018 жылғы Ириаоның "For You" сияқты өнерлерімен ұсынылды.
Jazz was introduced to Moscow by Valentin Parnakh in 1922. This event was followed by the arrest, imprisonment, and deportation of many jazz musicians throughout the Soviet Union for their Western influence, as ordered by Joseph Stalin. This only made the genre more appealing to young musicians, resulting in multiple "underground" jazz bands and orchestras, among the first of which was a handful of Azerbaijani ensembles directed from 1926 by A. Ionannesyani and Mikhail Rol'nikov. Ethno jazz was more recently represented in the Eurovision Song Contest by Georgia with entries such as "Three Minutes to Earth" by The Shin and Mariko Ebralidze in the 2014 contest and "For You" by Iriao in the 2018 contest.
Таяу Шығыс
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Иранға (және одан кейін көршілес Таяу Шығыс елдеріне) шах Мохаммад Реза Пахлавидің жаңғырту саясаты арқылы енгізілген Батыс музыкасының көп бөлігі, ондаған жылдар бұрын Кеңес Одағында болған цензураға ұқсас жағдайға тап болды. 1979 жылғы революциядан кейін джаз кеңінен таралған тыйым салынған затқа айналды. 1994 жылы саксофоншы және оркестр жетекшісі Питер Сулейманипур революциядан кейін алғашқы музыкалық рұқсатын алды, бұл оның "Атин" тобының қоғамдық орындауына мүмкіндік берді. Топ джаз стандарттарымен қатар, ирандық музыкалық элементтерді джазбен үйлестіретін авторлық композицияларды орындады. Сулейманипур өзінің музыкасын "талфиқи" (ағылш. "fusion") деп сипаттайды, "джаз орындаушысы" деген атаудан қасақана аулақ болса да, африкалық және латын ырғақтарын, ирандық аспаптарды және джаз элементтерін 2003 жылғы "Egosystem" альбомындағы сияқты туындыларына енгізеді.
Much of the Western music introduced to Iran (and subsequently neighboring Middle Eastern countries) after World War II by the modernization policies of Shah Mohammad Reza Pahlavi was met with censorship similar to that what had occurred in the Soviet Union decades before. Jazz became popular contraband after the 1979 Revolution. In 1994, saxophonist and bandmaster Peter Soleimanipour received the first musical permit after the revolution, which led to public performances of his band Atin, who played jazz standards alongside original compositions that combined Iranian musical elements with jazz. Soleimanipour has described his music as talfiqi (trans. "fusion"), explicitly avoiding the label of "jazz artist", while incorporating African and Latin rhythms, Iranian instrumentation, and jazz elements on works as recent as his 2003 album Egosystem.