Кіріспе

Калифорниялық көлік операторы

Market Street Railway Company – Сан-Франциско қаласындағы коммерциялық трамвай және автобус операторы болған. Компания сол қаланың танымал Market көшесінің атымен аталып, оның көлік желісінің негізін құрады. Компания жылдар бойы Market Street Railroad Company, Market Street Cable Railway Company және Сан-Францисконың Біріккен теміржолдары деген аттармен де белгілі болды. Бір кезде қаладағы ең ірі көлік операторы болған компания 1944 жылы таратылып, оның активтері мен қызметтері қалаға тиесілі Сан-Франциско қалалық теміржолына өткен. Бұрынғы бағыттардың көптегені 2020 жылдарға дейін сақталып қалған, бірақ олар автобустармен қызмет көрсетеді. Бұл компанияны қазіргі Market Street Railway компаниясымен шатастырмау керек, ол бұрынғы компанияның атын алып жүргенімен, Сан-Францисконың тарихи трамвай желілерін қолдау үшін құрылған заңды байланысы жоқ коммерциялық емес ұйым болып табылады.

Жылқы және бу

Маркет-стрит темір жолының франшизасы 1857 жылы Томас Хейске берілді. Бұл желі Сан-Францискода ашылған алғашқы атпен жүретін вагон желісі болды және 1860 жылдың 4 шілдесінде Market Street Railroad Company ретінде жұмысын бастады. Бірнеше жылдан кейін желі бу күшімен жұмыс істеуге көшірілді, бу локомотивтері вагонды тартты. Сан-Францискодағы Альбион құю зауыты төрт «Портланд» өлшемді танк локомотивін жасады. №1 және №4 локомотивтерінің ұзындығы 24 фут (7 метр) болды, олар қозғалтқыш, багаж және жолаушылар бөлімдерімен жабдықталған, ал қозғалыс тек алдыңғы дөңгелектер арқылы жүзеге асырылды (0-2-2T). №2 және №3 локомотивтері багаж бөлімі бар 18 фут (5 метр) 0-4-0T локомотивтері болды. Екі типтегі локомотивтер де 64 жолаушыға арналған орындықтары бар 40 фут (12 метр) екі осьті вагонды тартты. 1880 жылы Болдуин локомотивтер зауыты Валенсия көшесінен Кастро көшесіне дейінгі стандартты темір жол желісінде 1888 жылға дейін жұмыс істеу үшін екі 0-4-0T бу локомотивін (C/N 5004 және 5009) жасады. 1895 жылы компания The San Francisco Examiner газетінде жылқы вагондарын 20 долларға (орындықсыз 10 долларға) сату туралы жарнама жариялады. Осы вагонның көптеген бөліктері теңіз жағасындағы Карвилл деп аталған, трамвайлардан импровизациялық түрде салынған қоғамдық ауданның негізін құрады.

Кабель

1873 жылы Clay Street Hill кабельдік темір жолы ашылғаннан кейін, қаланың ат арбалары желілерін жаңа тарту түріне көшіруге қысым күшейді. 1882 жылы Лиланд Стэнфорд және серіктестері Market Street теміржол компаниясын сатып алып, оның желілерін кабельдік жүйеге ауыстырды. Осы процесте компанияның атауы Market Street Cable Railway Company (MSCRy) деп өзгертілді. Бұл компания Сан-Францискодағы ең ірі кабельдік көлік операторына дейін өсті. Өркендеген кезеңінде ол бес желіде жұмыс істеді, олардың барлығы Market Street көшесіндегі Фери ғимаратындағы ортақ терминалда бірікті. Сағаттарда кабельдік вагон әр 15 секунд сайын сол терминалды қалдыратын.

Электр және Біріккен темір жолдар

Алайда, транзиттік технология әлі де дамып жатты, ал жаңа электр трамвай канат жолына қарағанда арзанрақ және пайдалануға ыңғайлы екенін көрсетті, сонымен қатар Сан-Францисконың ең тік төбелерінен басқа барлық жерге көтеріле алатын болды. 1893 жылы Стэнфорд қайтыс болды, ал компанияны Оңтүстік Тынық мұхиты темір жолы сатып алды. Компания қайтадан Market Street Railway Company деп аталды және желілерін электр қуатына көшіру процесін бастады. 1895 жылы MSRy Fillmore Counterbalance бағытында қызмет көрсетуді бастарды, ол сол кездегі ең тік теміржол желісі болып есептелді, ол теңгерімдегі фуникулер мен электр жетегінің біріктірілген түрі ретінде жұмыс істеді. 1902 жылы Оңтүстік Тынық мұхиты темір жолы Сан-Франциско теміржолдарын Патрик Калхун басқаратын шығыс инвесторларының синдикатына сатты, ол басқа Сан-Франциско желілерімен бірігіп, Сан-Францисконың Біріккен теміржолдары (URR) деп аталған жаңа компания құрды. Электр қуатына көшуге Рудольф Спрекельс және қала орталығының маңызды көшелеріндегі көрінгендей, нашар сымдарға наразылық білдірген басқа да мүлік иелері қарсылық көрсетті. 1906 жылдың 18 сәуірінде сағат 05:12-де Сан-Францискодағы зор жер сілкінісі осы наразылықтарды жойды. Қаланы қайта жаратуға бағытталған жұмыстар компанияға ең тік желілерді қоспағанда, барлық канат жолдарын электр трамвайларымен алмастыруға мүмкіндік берді. Сан-Францискодағы парақорлыққа қатысты сот процестері – 1905 жылдан 1908 жылға дейін пара алуда айыпталған мемлекеттік қызметкерлерді сотқа тартуға жасалған бірнеше әрекеттер болды. Оларға Сан-Франциско қадағалау кеңесінің мүшелері, Сан-Франциско мэрі Юджин Шмитц, адвокаттар Абе Руеф және Тайри Л. Форд, сондай-ақ пара берген бизнес иелері кірді. 1918 жылға қарай, қаланың төбелерінің астында бірнеше туннельдер салынғаннан кейін, Муни Рынок көшесінің бойында URR-мен тікелей бәсекелестікке түсті. Екі оператор да осы бағыттағы өздерінің жеке теміржол табақтарын пайдаланды, бұл «төрт дөңгелектің шуы» деп белгілі болды. Екі Market Street Railway табағы ішкі жағында, ал екі San Francisco Municipal Railway табағы сыртқы жағында орналасқан.

Жолаушылар көліктері

578 машинасы 1896 жылы Хаммонд автокөлік компаниясымен салынды. Ол ашық ұштары және жабық орта бөлімі бар, Калифорния штатында жасалған төрт дөңгелекті (бір тіркемелі) вагон. Жылдар бойы жұмыс машинасы ретінде пайдаланылғаннан кейін, ол Муни (Muni) тарапынан бастапқы түріне келтіріліп, қазірге дейін арнайы шаралар мен жеке тапсырыстар үшін қолданылып келеді. 798 машинасы 1924 жылы компанияның өзіндегі шеберханаларда жасалды. Бұл машина Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін металл тескісіне сатылды. Калифорния штатының Колумбия қаласында тұрғын үй және әшекей бұйымдары дүкені ретінде пайдаланылған ол 1984 жылы қайта сатып алынып, қазіргі уақытта F Market желісінде сирек қолдану үшін қалпына келтірілуде. 755 машинасы 1895 жылы Хаммонд автокөлік компаниясымен салынды және 578 машинасына ұқсас. Ол 1906 жылы Президио және Ферри темір жолына сатылды. 1913 жылы Муни, Presidio & Ferries компаниясының жұмыс лицензиясы біткеннен кейін, оны сатып алды және вагон 1922 жылға дейін Муни компаниясының жолаушылар тасымалында қолданылды. Одан кейін ол жұмыс машинасына айналдырылды. 1946 жылы ол қызметтен шығарылды. 1947 жылы жеке меншік иелері сатып алып, Пескадеро қаласында сақталды. 1965 жылы ол қалпына келтіруді күтіп тұрған Батыс теміржол мұражайына көшірілді. 974 машинасы компанияның өзіндегі шеберханаларда жасалды және Бей Ареа Электр Теміржол қауымдастығы (Bay Area Electric Railway Association) сатып алды. Өкінішке орай, ол Батыс теміржол мұражайы құрылғанға дейін Стоктон қаласында сақтау кезінде өртенді. "Сан-Франциско" атты салон вагоны 1901 жылы Сент-Луис автокөлік компаниясымен Сан-Франциско және Сан-Матео 61 ретінде салынды. Ол Сан-Францисконың Біріккен темір жолдары тарапынан "Сан-Франциско" деп аталған, жалға берілетін салон вагоны ретінде қайта жабдықталды. 1920 жылдары бәсекелес автобустар мен жеке автомобильдердің арқасында сәнді жеке тапсырыс қызметі пайдасыз болды және вагон жүйедегі кез келген аймаққа студенттерді тегін тасымалдау үшін мектеп вагонына айналдырылды. Екінші дүниежүзілік соғыс салдарынан бұл тоқтатылды және 1944 жылы вагон Сан-Франциско қалалық темір жолының аз көлемдегі жеке тапсырыс қызметі үшін пайдаланылды. 1951 жылы ол металл тескісіне сатылды және Ай аңғарында хот-дог сату орынына айналды. Соңында ол сәтсіз аяқталған мұражай үшін Сан-Франциско теңіз мұражайына қажет болды және 1980 жылы Батыс теміржол мұражайына сыйға тартылды.

Техникалық қызмет көрсету жабдықтары

0109 машинасы 1890 жылы О'Брайан және Ұлдар компаниясымен 1891 жылы құрастырылған, ашық және жабық конфигурациясы бар жолаушылар трамвайы, бұл конфигурациясы Пауэлл-стрит кабельдік трамвайына ұқсас, және ол Метрополитен теміржолы үшін жасалған. 1894 жылы Метрополитен теміржолын Market Street Railway сатып алды. 1900 жылы машина Market Street Railway үшін WL Holman Car Company компаниясымен моторизацияланған бүйірлік құм төгуші машинаға қайта жабдықталды. Кейіннен 1912 жылы ол теміржол ұнтағышы ретінде қайта құрылды. 1944 жылы Сан-Франциско қалалық теміржолының меншігіне өтті және 1970 жылдарға дейін олардың ұнтақ машинасы ретінде қызмет етті, содан кейін Батыс теміржол мұражайына уақытша берілді. 2019 жылы Батыс теміржол мұражайы оны ресми түрде сатып алды. 0130 вагоны 1904 жылы Сан-Францискодағы Біріккен теміржол шеберханаларында электрлік кран ретінде салынды. 1921 жылы ол Market Street Railway 0130, ал 1944 жылы Сан-Франциско қалалық теміржолы 0130 болып өзгерді. 1973 жылы Батыс теміржол мұражайы оны сатып алды. 0304 машинасы 1900 жылы Хэммонд компаниясымен Сан-Франциско және Сан-Матео электр теміржолындағы жолаушылар тасымалы үшін екі осьті Калифорния вагоны ретінде жасалды. 1902 жылы ол Сан-Франциско Біріккен теміржолдары 673 болып өзгерді және 1907 жылы 0673 апаттық-құтқару машинасына қайта жабдықталды. 1910 жылы ол Сан-Франциско Біріккен теміржолдарының 0304 жоғары кернеу желілерін күтіп ұстау вагонына қайта құрылды. 1921 жылы ол Market Street Railway 0304, ал 1944 жылы Сан-Франциско қалалық теміржолы 0304 болып өзгерді. Ол әлі күнге дейін Muni меншігінде.