Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Орыс физигі (1852–1934)
Russian physicist (1852–1934)
Орест Данилович Хвольсон (Орест Данилович Хвольсон) (22 қараша (Ж.С. 4 желтоқсан), 1852 – 11 мамыр 1934) – орыс, кейіннен совет физигі және Совет ғылым академиясының құрметті мүшесі (1920). Ол гравитациялық линза эффектін алғаш зерттегендердің бірі ретінде белгілі.
Orest Danilovich Khvolson or Chwolson (Орест Данилович Хвольсон) (November 22 (N. S. December 4), 1852 – May 11, 1934) was a Russian and later Soviet physicist and honorary member of the Soviet Academy of Sciences (1920). He is most noted for being one of the first to study the gravitational lens effect.
Ерте өмір және білім
Белгілі шығыстанушы Даниэль Хвольсонның ұлы Орест Санкт-Петербург қаласында дүниеге келді. 1873 жылы Санкт-Петербург университетін бітірді.
Orest, son of the noted Orientalist Daniel Chwolson, was born in Saint Petersburg. He graduated from St. Petersburg University in 1873.
Мансап
Хвольсон 1876 жылы өзінің альма-матерінде оқытумен айналыса бастады және 1891 жылы профессор атанды. Ол электр, магнетизм, фотометрия және актинометрия салаларында еңбектер жазды. Ол ресейлік метеостанциялар көп жылдар бойы пайдаланған актинометр және пиргелиометрдің жобаларын жасады. 1896 жылдан бастап Хвольсон негізгі жұмысын физика курсының бес томдық нұсқасын дайындауға арнады, бұл ел бойынша физиканы оқытуды едәуір жақсартты және көп жылдар бойы университеттердегі басты оқулық ретінде қалды. Ол тіпті неміс, француз және испан тілдеріне аударылды. Оның ең маңызды жетістігі 1924 жылы астрономия ғылымына арналған Astronomische Nachrichten журналында гравитациялық линзалар туралы мақала жариялағандығы болды. Мақалада ол, көз, линза және бақылаушы дерлік толық сәйкес келетін жағдайда гравитацияның «гало эффектісін» сипаттады. Бір көздің (күн немесе галактика) екіншісінің айналасында сақина құратын гравитациялық линзаның «гало» эффектісі Хвольсон сақинасы немесе Эйнштейн сақинасы деп аталады. Ол Кеңес Ғылым академиясының құрметті мүшесі болды және Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталды. Ай бетіндегі Хвольсон кратері оның құрметіне аталды.
Khvolson began teaching at his alma mater in 1876 and became a professor in 1891. He authored works on electricity, magnetism, photometry, and actinometry. He proposed the designs of an actinometer and a pyrheliometer, which would be used by the Russian weather stations for many years. After 1896, Khvolson was mainly engaged in compiling the five volume Physics Course (Курс физики), which would improve immensely the teaching of physics throughout the country and remain a principal textbook in universities for years to come. It was even translated into the German, French, and Spanish languages. His most noted accomplishment was in 1924, when he published about gravitational lenses in Astronomische Nachrichten, a scientific journal on astronomy. In the article he mentioned the “halo effect” of gravitation when the source, lens, and observer are in near perfect alignment The "halo" effect of a gravitational lens, where one source (sun or galaxy) produces a ring around another source is referred to as an Chwolson ring, or Einstein ring. He became an honorary member of the Soviet Academy of Sciences, awarded the Order of the Red Banner of Labour. The crater Khvolson on the Moon is named after him.
Жеке өмірі мен өлімі
Хвольсон Ленинградта қайтыс болды, ол туған қаласы еді, бірақ қаланың аты өзгерген болатын.
Khvolson died in Leningrad, the same city he was born, but its name had changed.