Кіріспе

Эмили Руэте (30 тамыз 1844 – 29 ақпан 1924), Занзибарда Саида Салама бинт Саид (سالمة بنت سعيد) ретінде дүниеге келген, сондай-ақ Салме деп те аталады, Занзибар және Оман ханшайымы. Ол Оман империясының сұлтаны Саид бин Сұлтанның 36 баласының ең кішісі болды. Ол "Занзибардан келген араб ханшайымының естеліктері" кітабының авторы.

Занзибардағы ерте өмір

Салама бинт Саид 1844 жылғы 30 тамызда дүниеге келді, ол Сұлтан Саид пен Джилфиданның қызы, Джилфидан – черкес құл саудасы арқылы алынған черкес құлы, кейіннен әйел (кейбір мәліметтерде грузин екендігі де айтылады). Оның өмірінің алғашқы жылдары Тас қаласынан шамамен сегіз шақырым солтүстікке қарай, теңіз жағасында орналасқан үлкен Бет-ил-Мтони сарайында өтті. (Сарайдың көп бөлігі 1914 жылы бұзылды.) Ол араб және суахили тілдерінде еркін сөйлейтін болды. 1851 жылы ол ағасы Занзибар сұлтаны Маджид бин Саидтың, кейіннен сұлтанның Бет-ил-Ваторо үйіне көшіп келді. Ағасы оған атқа мінуге және оқ атуға үйретті. 1853 жылы анасымен бірге Бет-ил-Таниге көшті. Ол құпия түрде жазуға үйренді, сол кездегі мәдениетте әйелдер үшін бұл сирек кездесетін дағды болды. 1856 жылы әкесі қайтыс болғанда, он екі жасқа толғандықтан, ол кәмелетке жеткен деп есептелді және әкесінен қалған мүлікті алды. Бұл мүлікке плантация, тұрғын үй және 5429 фунт стерлинг кірді. Әкесінің қайтысынан кейін оның ағасы Саид Туани бин Саид әл Саид Маскат пен Оманның сұлтаны болды, ал ағасы Маджид Занзибар сұлтаны атанды. 1859 жылы анасы қайтыс болды, ал Салме анасының мұрасы ретінде үш плантация алды. Сол жылы оның ағалары Маджид пен Занзибардың Баргаш бин Саид арасында дау туды. Ол Маджидті жақтағанмен, сүйікті қарындасы Хвала оны Баргаш жағына тартты. Жазу білуінің арқасында, он бес жасында Баргаштың партиясының хатшысы болды. Ағылшыс канонерлік кемесінің көмегімен Баргаштың көтерілісі тез арада басылды; Баргаш екі жылға Бомбейге жер аударылды, ал Салме өзінің бірінші иелігі Кизимбаниге көшіп кетті. Салме ақырында Тас қаласына оралып, Маджидпен татуласты. Бұл оған Баргаштың ұзаққа созылған адісін әкелді, сонымен қатар сүйікті қарындасы Хваладан да ажырады. Стоун-Таун қаласында тұрып жатқанда, ол көршісі, неміс саудагері Рудольф Генрих Руэтемен (1839 жылғы 10 наурызда дүниеге келген; 1870 жылғы 6 тамызда қайтыс болған) танысып, одан жүкті болды. 1866 жылғы тамызда, жүктілігі анықталғаннан кейін, ол капитан [Томас] Малкольм Сабина Пасли басқаратын британдық фрегатымен Аден британдық колониясына қашып кетті. Ол жерде христиан дінін үйренді және 1867 жылғы 30 мамырда Аденде үйленер алдында крещение рәсімінен өтті. 1866 жылғы желтоқсанда Аденде Генрих есімді ұлы дүниеге келді, ол 1867 жылғы жазда Германияға бара жатқанда Францияда қайтыс болды.

Саид-Руэте мұрағаты мен кітаптар жинағы

Эмили 1887 жылы голландиялық шығыстанушы Кристиан Снук Хургронджемен танысып, дос болды. Снук Хургрондже қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай, оның ұлы Рудольф Саид Руэте анасының кітап жинағын Снук Хургрондже есімімен құрылған Оустерс институтына сыйлады. Кітапхана институттың штаб-квартирасы – Снук Хургрондже үйінде (Лейдендегі Рапенбург 61 мекенжайында) ғалымдарға қолжетімді болды. Кейіннен кітаптар, монументалды кітап сөресі және басқа материалдар Нидерландтың Таяу Шығыс институтына қойылды. Эмили мен Рудольфтің мұрағаты Лейден университетінің кітапханасында сақталады (жеке құжаттар, фотосуреттер және хат алмасу). Эмили Руэте туралы тұрақты көрме оның ағасы, Сұлтан Баргаш салған Стоунтаун қаласындағы Халық сарайында ұйымдастырылған.

Көркем шығармаларда

Эмили Руэте М. М. Кейдің "Сауда желі" романында екінші дәрежелі кейіпкер ретінде көрінеді. 1850 жылдардың соңында Занзибарда өтетін кітапта оның ағасы Баргаштың ағасы Маджидтен тақтарды басып алуға жасаған сәтсіз талпынысына қатысы және одан кейін Рудольфқа деген қызығушылығы мен оған үйленуі жайлы айтылады.