Кшетрайя: Оңтүстік Үнді поэзиясының шебері

Кіріспе

Кшетрайя (телугу:క్షేత్రయ్య) (шамамен 1600–1680) – телугу тіліндегі өнімді ақын. Ол Оңтүстік Үндістанның Андхра-Прадеш аймағында өмір сүрген. Ол өз заманының кең таралған формалары – падамдар мен киртаналарды жазған. Оның 4000-нан астам шығармасы бар, бірақ олардың тек бір бөлігі ғана сақталған. Өзінің сүйікті құдайы Кришнаға (Гопалаға) арнап телугу тілінде әндер жазған. Андхра-Прадеш штатының Кришна ауданындағы Мовва (немесе Мувва) ауылында телугу брахман отбасында дүниеге келген. Оның ата-анасы оған Варадайя деген есім қойған. Ғибадатханаларда әндерін орындап, бір жерден екінші жерге саяхаттайтын болғандықтан, оны Кшетрагна немесе Кшетрайя (саяхатшы) деп атаған. Ол Моханнгиге (девадаси) үйленген. Музыканы Венкатамахи (72 мелакарта схемасының авторы) ұстазынан үйренген. Ол қазірге дейін қолданылып келе жатқан падам форматын жетілдірген. Оның падамдары биде (Бхаратанатьям және Кучипуди) және музыкалық орындалымдарда орындалады. Оның падамдарының ерекшелігі – анупаллавиді бірінші, ал паллавиді (екінші шумақтан кейін бірінші шумақ) орындау тәсілі. Падамдардың көпшілігі құдай Кришнаның келуін аңсау тақырыбында. Ол мадхурабхактині (жоғары құдайға деген құлшылықты) білдіру үшін срингараны негізгі тақырып ретінде қолданған. Срингара – бұл Наяки (әйел) мен Наяка (еркек) арасындағы жалпы қарым-қатынас, ол живаның (көбінесе Наяки ретінде бейнеленеді) құдаймен (көбінесе еркек ретінде бейнеленеді) бірігуге деген құштарлығын білдіретін метафора. Кшетрайя көптеген шығармаларында өзіне сілтеме ретінде «Мувва Гопала» мудрасын (қолтаңбасын) қолданған, бұл сонымен қатар Андхра-Прадеш штатының Кришна ауданындағы Кшетрайяның Мувва ауылындағы (қазір Мовва деп аталады) Кришнаның есімі. Кшетрайяның шығармалары Оңтүстік Үндістан поэзиясы, биі және музыкасына зор әсер еткен. Кшетрайя Оңтүстік Үндістан ғибадатханаларының девадаси әйелдерімен тығыз байланыста болған, олар оның көптеген шығармаларының тақырыбы болған. Девадасилер ұзақ жылдар бойы оның шығармаларының музыкалық/поэтикалық интерпретациясын сақтап келген, девадаси жүйесі жойылғанға дейін, ал композициялар музыкалық қауымдастықта құнды өнер туындылары ретінде қабылданған. Музыкалық қауым Кшетрайяның әндерін әдемі музыкалық интерпретациясымен танымал еткен Вина Дханаммал мен Т. Бриндаға көп қарыз. Кшетрайяның падамдары қазір Оңтүстік Үндістанның би және музыкалық дәстүрлерінің ажырамас бөлігі болып табылады, онда оның әндері таза музыкалық туындылар ретінде немесе биге сүйемелдеу ретінде орындалады.

Kshetrayya (Telugu:క్షేత్రయ్య) (c. 1600–1680) was a prolific Telugu poet. He lived in the area of Andhra Pradesh in South India. He composed a number of padams and keertanas, the prevalent formats of his time. He is credited with more than 4000 compositions, although only a handful have survived. He composed his songs on his favourite deity Krishna (Gopala) in Telugu. He was born to Telugu Brahmin family in a village called Movva (or Muvva), Krishna district in Andhra Pradesh. His parents named him Varadayya. Because of his habit of traveling from one place to another singing his songs at temples, he came to be called Kshetragna or Kshetrayya (one who travels). He married to Mohanangi (who is a Devadasi). Learned his music from guru VenkaTamakhi (author of 72 melakartha scheme). He perfected the padam format that is still used today. His padams are sung in dance (Bharatanatyam and Kuchipudi) and music recitals. A unique feature of his padams is the practice of singing the anupallavi first then the pallavi (second verse followed by first verse). Most of the padams are of the theme of longing for the coming of the Lord Krishna. He wrote with Sringara as a main theme in expressing madhurabhakti (devotion to the supreme). Sringara is a motif where the mundane sexual relationship between a Nayaki (woman) and a Nayaka (man) is used as a metaphor, denoting the yearning of jeeva (usually depicted as the Nayaki) to unite with the divine (usually depicted as the man). In most of his compositions, Kshetrayya has used the mudra (signature) "Muvva Gopala" as a reference to himself, which is also a name for the Lord Krishna in Kshetrayya's village Muvva in Krishna District of Andhra Pradesh State, now called as Movva. Kshetrayya's work has played a major role in influencing poetry, dance, music of the South Indian tradition. Kshetrayya was intimately connected with the devadasi women of the temples of south India, who were the subject of many of his compositions. The devadasis traditionally possessed the musical/poetic interpretations of his work for a long period till the devadasi system was abolished and the compositions became more accepted in the musical community as valuable works of art. The musical community owes a lot to Veena Dhanammal and T. Brinda, who popularized Kshetrayya's songs with their beautiful musical interpretation. Kshetrayya's padams now form an integral part of the dance and musical traditions of South India, where his songs are rendered purely as musical works or as accompaniments to dance.

Телугу фильмдері

Махакави Кшетрайя — 1976 жылы «Анджали Пикчерс» студиясымен түсірілген телугу тіліндегі фильм. Басты рөлдерде Аккинени Нагесвара Рао және Анджали Деви есімді актерлер ойнаған. Фильмнің саундтрегін В. Рамакришна орындап, музыкасын П. Адинараян Рао жазған.

Өмірбаяндық роман

Кшетрагнаның өмірі ағылшын тілінің профессоры және бұрынғы вице-канцлер М. В. Рама Сарманың "Өмірдің Көңілі" романында бейнеленген. Бұл роман Телугу тіліне "Кшетрайя" деген атпен аударылған.