Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Австралиялық суретші (2013 жылы қайтыс болды)
Australian artist (died 2013)
Дороти Напангарди (1950 жылдардың басында туған – 1 маусым 2013) – Танами шөлінде туған және Алис-Спрингсте жұмыс істеген, Уорлпири тілінде сөйлейтін қазіргі заманғы Австралияның жергілікті халықтарының суретшісі.
Dorothy Napangardi (born early 1950s – 1 June 2013) was a Warlpiri speaking contemporary Indigenous Australian artist born in the Tanami Desert and who worked in Alice Springs.
Өмір
Дороти Напангарди – 1950 жылдардың басында Танами шөліндегі Маккей көліне жақын, Мина Мина деп аталатын жерде туған, австралиялық аборигендер Женни Льюис Напуруррла мен Пэдди Льюис Жапанканың қызы. Напангарди (варльпири тілінде) немесе 'Напангати' (Батыс шөлейт диалектілерінде) – бұл тері атауы, Орталық Австралияның аборигендерінің туыстық жүйесіндегі кіші бөлімдерді немесе топтарды көрсету үшін қолданылатын он алты атаудың бірі. Бұл есімдер туыстық қатынастарды анықтайды, бұл қатынастар некеге тұруға әсер етеді және белгілі бір тотемдермен байланысты болуы мүмкін. Олар тілдегі атау ретінде қолданылғанымен, еуропалықтардағыдай тегі емес. Сондықтан, «Дороти» – суретшінің атындағы оның жеке бөлігі. Ол Юендуму қаласында өсті, өмірінің көп бөлігін Алис-Спрингсте өткізіп, 1987 жылы сурет салуды бастады. Ол формальды білім алған жоқ, бірақ өз халқының ежелгі арманымен таныстырылды. «Арманы» – бұл варльпири тіліндегі «Юкуррпа» сөзінің шамамен ағылшын тіліне аудармасы, ол ата-бабалардың жердегі пайда болуын және саяхаттарын сипаттайды, сондай-ақ рухтар мекендейтін қасиетті орындарды анықтайды. Жұкуррпа тақырыбы, әдетте, жеке бастың қоршаған ортадан ажырамас екендігін көрсетеді және көбінесе жерді аралауды қамтиды. Осы ойлар Напангардидің өнерінде де кездеседі, оның қиылысатын сызықтары рухани мағынаны және тереңдікті білдіреді. Напангардидің туындыларының каталогында келтірілген варльпири тілінде сөйлейтін адамның сөзімен: «Мен үшін Доротидің жұмысы – өз жерлері арқылы жүгіріп, саяхат кезінде өз жолдарымен қозғалатын япа (адамдар) сияқты». Напангарди 2013 жылдың 1 маусымында автокөлік апатында қаза тапты.
Dorothy Napangardi was the daughter of Indigenous Australians Jeannie Lewis Napururrla and Paddy Lewis Japanangka, born in the early 1950s in a location referred to as Mina Mina, near Lake Mackay in the Tanami Desert. Napangardi (in Warlpiri) or 'Napangati' (in Western Desert dialects) is a skin name, one of sixteen used to denote the subsections or subgroups in the kinship system of central Australian Indigenous people. These names define kinship relationships that influence preferred marriage partners and may be associated with particular totems. Although they may be used as terms of address, they are not surnames in the sense used by Europeans. Thus 'Dorothy' is the element of the artist's name that is specifically hers. She grew up in the settlement town of Yuendumu, and spent most of her life in Alice Springs, where she began painting in 1987. She had little formal schooling, but was instructed in the historic Dreaming of her people. 'Dreaming' is an imprecise English translation of the Warlpiri word 'Jukurrpa', which describes the origins and journeys of ancestral beings in the land, and identifies the sacred places where the spirits reside. The Jukurrpa theme, generally, is one of the inseparability of the self from the environment and usually includes travelling across the land. These are notions than can also be found in Napangardi's art, with its profusion of intersecting lines suggesting spiritual meaning and evocative depth. In the words of a Warlpiri speaker quoted in a catalogue of Napangardi’s work: "To me, Dorothy’s work is like Yapa (people) running through and across their country, moving across their pathways when they go travelling." Napangardi was killed in a car accident on 1 June 2013.
Өмірбаян
Қазіргі заманғы Австралияның абориген өнері қозғалысы 1971 жылы батыс шөлінде басталды, онда Папуниядағы абориген ерлері Каапа Тжампитжинпа сияқты ақсақалдардың жетекшілігімен және мұғалім Джеффри Бардонның көмегімен сурет салуға кірісті. Бұл бастама акрил бояуларын қолданып, дене суреттері мен жер бетіндегі мүсіндерді бейнелейтін суреттер жасады. Бұл инициатива, әсіресе 1983 жылы Орталық Австралияда үкіметтік өнер бағдарламасының басталуынан кейін, Орталық Австралиядағы абориген қауымдастықтары арасында жылдам тарады. 1980-ші және 1990-шы жылдары осындай туындылар халықаралық көрмелерде көрсетілді. Алғашқы суретшілердің барлығы, соның ішінде Папунья Тула суретшілер компаниясының негізін қалаушылар, ер адамдар болды, ал Орталық Австралиядағы Пинтупи ерлері әйелдердің сурет салуына қарсылық көрсетті. Дегенмен, қауымдастықтағы көптеген әйелдер қатысуға ниеттенді және 1990-шы жылдары көптеген әйелдер сурет салуға кірісті. Батыс шөліндегі Кинторе, Юендуму, Балго сияқты қауымдастықтарда және шалғайдағы елді мекендерде адамдар көрмелерге және сатуға арналған өнер туындыларын жасауды бастады. Напангардидің туындылары туралы сөз қозғалғанда, сарапшы Кристин Николс: «Дороти Напангардидің суретші ретіндегі табысы оның туындыларындағы күшті қозғалыс сезімін ояту қабілетіне байланысты, ол өзінің ерекше кеңістіктік сезімі мен композициялық шеберлігі арқасында қол жеткізеді. Оның жұмысын әртүрлі деңгейде бағалауға болады», - деп жазды. Бірақ аборигендердің өкілдері суретті «геометриялық элементтерді көрудің орнына, адам қызметінің аренасы ретінде қарастыруға бейім». Көрме кезінде Кэтлин Петиарр Напангардидің жұмысына және Эмили Кнгваррейдің жұмысына ұқсастық бар екенін айтты. Халықаралық деңгейде АҚШ-тағы Crown Point Press оның бірнеше гравюраларын жариялады және Сан-Францискодағы галереясында оның суреттерін және гравюраларын көрсетті. Сан-Францискодағы Хосфелт галереясы 2005 жылы оның туындыларынан жеке көрме ұйымдастырды. Ол көптеген топтық көрмелерге қатысты, соның ішінде 2001 жылы Венадағы Sammlung Essl мұражайында өткен көрмеге де қатысты. Напангардидің туындыларын әлемнің көптеген мұражайларында кездестіруге болады, олардың ішінде Австралияның Ұлттық галереясы (Канберра), Викторияның Ұлттық галереясы, Оңтүстік Австралияның Көркемөнер галереясы (Аделаида), Квинсленд мұражайы (Брисбен), Қазіргі заманғы өнер мұражайы (Сидней), Вирджиния университетінің Клюге Рухе абориген өнері жинағы (Шарлоттсвилл), Линден мұражайы (Штутгарт, Германия) және Нью-Йорктегі Метрополитен өнер мұражайы бар. Ол Алис-Спрингсте тұрып, жұмыс істеді.
The contemporary Indigenous Australian art movement began in the western desert in 1971, when Indigenous men at Papunya took up painting, led by elders such as Kaapa Tjampitjinpa, and assisted by teacher Geoffrey Bardon. This initiative, which used acrylic paints to create designs representing body painting and ground sculptures, rapidly spread across Indigenous communities of central Australia, particularly following the commencement of a government sanctioned art program in central Australia in 1983. By the 1980s and 1990s, such work was being exhibited internationally. The first artists, including all of the founders of the Papunya Tula artists' company, had been men, and there was resistance amongst the Pintupi men of central Australia to women painting. However, many women in the communities wished to participate, and in the 1990s many began to create paintings. In the western desert communities such as Kintore, Yuendumu, Balgo, and on the outstations, people were beginning to create art works expressly for exhibition and sale. of Napangardi's work. Discussing the artist's work, expert Christine Nicholls wrote that "Dorothy Napangardi’s success as an artist lies in her ability to evoke a strong sense of movement on her canvases, an effect she achieves because of her remarkable spatial sense and compositional ability [Her work] can be appreciated on multiple levels", though indigenous commentators tend to see painting as "a stage for human activity, rather than seeing the geometric aspects of the work." At the time of the exhibition, fellow artist Kathleen Petyarre thought there were parallels between Napangardi's approach to her work and that of Emily Kngwarreye. Internationally, US based Crown Point Press published a series of her prints and exhibited her paintings and prints in its gallery in San Francisco. The Hosfelt Gallery in San Francisco exhibited her paintings in a solo exhibition in 2005. She was included in a range of group shows, including in 2001 at the Sammlung Essl Museum in Vienna, Austria. Napangardi’s work is found in many museums around the world, including the National Gallery of Australia, Canberra; the National Gallery of Victoria, the Art Gallery of South Australia, Adelaide, Queensland Museum, Brisbane, the Museum of Contemporary Art, Sydney, the Kluge Ruhe Aboriginal Art Collection of the University of Virginia, Charlottesville, the Linden Museum, Stuttgart, Germany, and the Metropolitan Museum of Art, New York City. She lived and worked in Alice Springs.
Мұра
Дороти Напангардидің шығармашылығына арналған ретроспективті көрме, «Дороти Напангарди ретроспективасы: Дороти Напангардидің өнері мен өмірі (1952–2013)», 2020 жылы Жапингка галереясында (Перт, Батыс Австралия) өтті. Ретроспективада суретшінің одан кейінгі «Мина Мина» картиналарының қалыптасқан, ерекше стильіне қарай жасаған қадамдары көрсетілді, осы арқылы ол өнеріндегі ең көрнекті суретшілердің бірі ретінде танылды. Көрмеде отыз алты картина және он бір лимиттік басылымдар ұсынылып, сатылымға қойылды.
A retrospective exhibition of Dorothy Napangardi's work, Dorothy Napangardi Retrospective: The art and life of Dorothy Napangardi (1952–2013), held at the Japingka Gallery (Perth, Western Australia) in 2020. The retrospective showed the artist’s journey towards the refined style of the later Mina Mina paintings that established her career as an outstanding artist. Thirty six paintings and eleven limited edition prints were exhibited and available for sale.