Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Керемет жауапты ойлап табуға кеш қалу
Thinking of the perfect reply too late
Катерина М. Валентенің әңгімесі
the story by Catherynne M. Valente
L'esprit de l'escalier немесе l'esprit d'escalier (/UK//l//ɛ/,/s//p//r//iː// //d//(//ə// //l//)//ɛ/'/s//k//æ//l//j//eɪ/, /US//l//ɛ/,/s//p//r//iː// //d//(//ə// /,/l//)//ɛ//s//k//ə/'/l//j//eɪ/, lɛspʁi d(ə l)ɛskalje;) – бұл француз тілінде қолданылатын термин, ағылшын тілінде ойға келген керемет жауапты айтуға кеш қалу жағдайын білдіреді.
L'esprit de l'escalier or l'esprit d'escalier (/UK//l//ɛ/,/s//p//r//iː// //d//(//ə// //l//)//ɛ/'/s//k//æ//l//j//eɪ/, /US//l//ɛ/,/s//p//r//iː// //d//(//ə// /,/l//)//ɛ//s//k//ə/'/l//j//eɪ/, lɛspʁi d(ə l)ɛskalje; ) is a French term used in English for the predicament of thinking of the perfect reply too late.
Шығу тегі
Бұл құбылыстың атауы француз энциклопедисі және философы Дени Дидроның "Paradoxe sur le comédien" ("Коммедиан туралы парадокс") атты еңбегінде осындай жағдайды сипаттауынан туындаған. Мемлекет қайраткері Жак Некердің үйінде кешкі ас кезінде Дидроға айтылған бір сөз оны дереу сөйлеуге кедерілді, себебі ол былай деп түсіндірді: "Мен сияқты сезімтал адам, қарсы пікірге толыққанды берілгенде, шатасып, баспалдақ төменгі жағына жеткенше өзіне келмейді" ("l'homme sensible, comme moi, tout entier à ce qu'on lui objecte, perd la tête et ne se retrouve qu'au bas de l'escalier"). Осы оқиғада "баспалдақ төменгі жағы" Дидро шақырылған шатырлы үй немесе сарай архитектурасына сілтеме жасайды. Мұндай үйлерде қабылдау залдары бірінші қабаттан бір қабат жоғары орналасқан. Баспалдақ төменгі жағына жеткен адам жиыннан мүлдем кетіп қалғанын білдіреді.
This name for the phenomenon comes from French encyclopedist and philosopher Denis Diderot's description of such a situation in his "Paradoxe sur le comédien" ("Paradox on the Comedian"). During a dinner at the home of statesman Jacques Necker, a remark was made to Diderot which left him speechless at the time, because, he explains, "a sensitive man, such as myself, overwhelmed by the argument levelled against him, becomes confused and doesn't come to himself again until at the bottom of the stairs" ("l'homme sensible, comme moi, tout entier à ce qu'on lui objecte, perd la tête et ne se retrouve qu'au bas de l'escalier"). In this case, "the bottom of the stairs" refers to the architecture of the kind of hôtel particulier or mansion to which Diderot had been invited. In such houses, the reception rooms were on the [[piano nobile, one floor above the ground floor. To have reached the bottom of the stairs means to have definitively left the gathering.
Басқа тілдерде
Кейде осы мағынада қолданылған көне ағылшын тіліндегі термин – afterwit; мысалы, Джеймс Джойстің «Улисс» (9-тарау) кітабында қолданылады. Идиш тіліндегі trepverter («баспалдақ сөздер») және неміс тіліндегі Treppenwitz сөздері l'esprit de l'escalier деген ойды білдіреді. Дегенмен, қазіргі неміс тілінде Treppenwitz қосымша мағынаға ие: ол өзінің түбіне немесе контекстіне қайшы келетін оқиғалар мен фактілерді көрсетеді. Көп қолданылатын «Треппенвиц дер Велтгешихте» («әлем тарихының баспалдақ әзілі») деген тіркес де Де (1882; 1895) кітабының атауынан алынған және «тарихи ирония» немесе «тарихи парадокс» дегенді білдіреді. Орыс тілінде бұл ұғым «задним умом крепки» (zadnim umom krepki, «Арттан келген ойымыз күшті») деген орыс мақалына жақын. Француз тіліндегі сөз француз тілінде де қолданылады. Ағылшын тілінде бұл «эскалаторлық тапқырлық» немесе «баспалдақ тапқырлығы» деп аталады.
An older English term that was sometimes used for this meaning is afterwit; it is used, for example, in James Joyce's Ulysses (Chapter 9). The Yiddish trepverter ("staircase words") and the German loan translation Treppenwitz express the same idea as l'esprit de l'escalier. However, in contemporary German Treppenwitz has an additional meaning: it refers to events or facts that seem to contradict their own background or context. The frequently used phrase Treppenwitz der Weltgeschichte ("staircase joke of world history") derives from the title of a book by that name by de (1882; much expanded 1895) and means "irony of history" or "paradox of history". In Russian, the notion is close to the native Russian saying "задним умом крепки" (zadnim umom krepki, "Our hindsight is strong"). The French expression is also used in French. English speakers sometimes call this "escalator wit", or "staircase wit".