Кіріспе

Льюэллиннің тәжі (Talaith Llywelyn) – Уэльс тарихының жоғалған қазынасы. Уэльс князі және Аберфрау лорды Льюэллин ап Груффуд бұл тәжді (Talaith) және басқа да заттарды (мысалы, Нейттің салбысы) 1282 жылы соңғы жорылының басында сақтау үшін Симер аббаттығындағы монахтарға тапсырғаны жазылған. Ол сол жылы қаза тапты. 1284 жылы жеңілген Гвинед патшалығының қираған орындарынан басқа қасиетті заттармен бірге ол тартылып алынды. Содан кейін ол Лондонға жеткізіліп, Англия королі Эдуард I Вестминстер аббаттығындағы Эдуард Исповедниктің қасиетті орнына, тәуелсіз Уэльс мемлекетінің толық құрылымын жойғанын білдіретін сыйлық ретінде ұсынды. Льюэллиннің ізбасары – оның інісі Дафид, ол Льюэллиннің Тайвузог атағын Тайвузог Камри немесе Уэльс князі деп жариялады. Оның билеуі өте қысқа болды; ол ағасынан көп ұзамай қаза тапты, бірақ ешқашан Симер аббаттығынан құнды заттарды қайтарып ала алмады.

Тақпен танысу

Коронеттің шығу тегі белгісіз. Кейбір дереккөздерде Дәффид ап Лливелинге 1240 жылы Гвинед тағына отырғанда Англияның Генрих III-і коронет сыйлағандығы айтылады. Дегенмен, олардың алғашқы кездесуі кезінде Дәффидтің бұрыннан-ақ коронет кигені суреттеледі. Льюэлиннің коронетін кейбір жылнамашылар Артурдың "тажы" немесе "зергерлік бұйымы" деп атаған ма, әлде бұл жеке, одан да құнды зат па деген жайтта даулы.

Англияның анексиясынан кейін

Король Эдуард I билік еткен жылдың (12 Эдуард I) зергерлік есебіне сәйкес, тәжді алтынмен жалатылған, осылайша оны көріктей түсетіндей етіп (демек, ол темірден жасалған болуы мүмкін). Содан кейін ол Вестминстер аббаттығындағы Эдуард Исповедник қадірлі жеріне "Артурдың тәжі" немесе Артур патшаның тәжі деп табын етілді. Бұл тәж, ағылшын патшалық қазынасымен бірге 1303 жылға дейін Вестминстер аббаттығында сақталды, содан кейін ол және ағылшын патшалық қазынасы уақытша ұрланғаннан кейін Лондон мұнарасына көшірілді. Лайвелиннің тәжі 1649 жылы Оливер Кромвельдің бұйрығымен ағылшын патшалық қазынасының көп бөлігімен бірге жойылды деп жиі айтылады; алайда, тәжді жоюға дейін жаңа республикалық басшылық жасаған тізімде бұл тәж туралы ешқандай мәлімет жоқ.

Оуэн Глиндордың тажы және кейінгі қайта құрулар

Уэльстің екінші тажы – Оуэйн Глиндүрдың тажының кімге тиесілі екені және қазір қайда екені құпиясымен оранылған. Глиндүр 1404 жылы Макинллетте өткен Уэльс парламенті немесе Цинуллиядта таж кигізілген, бірақ ол қай тажбен таж кигізілгені белгісіз. Бұл Льюэлиннің тажына ұқсас, жаулаудан бұрынғы басқа да династиялық тәж болуы мүмкін, және ықтимал Поуис патшаларының Элисиг тажы деп белгілі тажы. Керісінше, ол осы оқиға үшін арнайы жасалған болуы да мүмкін. Тағы бір мүмкіндік – 1303 жылы ағылшын патшалық қазынасымен бірге ұрланған Льюэлиннің тажы, қалғандарымен бірге қайтарылмағандықтан, Кромвельдің жойғанынан аман қалған болуы мүмкін. Егер осылай болса, онда бұл таж 1409 жылы Харлех қамалы құлағанда "жоғалып" кеткен немесе Глиндүрдің әлі табылмай қалған соңғы бейітінде жасырынып жатуы мүмкін.

Уэльс принсі әсемдіктері

Соңғы уақыттарда Уэльс княздығының құрметтері деп аталатын Уэльстің регалиясы Англия королінің үлкен ұлының инвиститура рәсімінде символдық қолдану үшін қайта жасалды. 1672 жылы Англия королі Чарльз II белгілеген осы тәждердің дизайнында "бір аркасы бар кресттер мен лилия гүлдері, ал ортасында шар мен крест" бейнеленген. 1911 жылы болашақ король Эдуард VIII Уэльс ханзадасы ретінде тағайындалған кезде жасалған тәж 1672 жылғы корольдік жарлықта нақтыланған стильге қатаң сәйкес келеді. 1969 жылы Уэльс ханзадасы Чарльздың (1911 жылғы тәж әлі де Францияда Виндзор герцогының меншігінде болғандықтан) инвиститурасы үшін жасалған нұсқа классикалық үлгілерден ауытқып, қазіргі заманғы әдістермен жасалды. Екі тәж де қазір Кардифф ұлттық мұражайында сақталады.