Кіріспе

Француз қылмыскері (1954–1976)

Кристиан Рануччи (; 6 сәуір 1954 – 28 шілде 1976) – 1974 жылы Ақпан күні сегіз жасар қызды ұрлап, өлтіргені үшін сотталған француз азаматы. 1976 жылғы 10 наурызда бас кесу арқылы өлім жазасына кесілген Рануччи Францияда өлім жазасына кесілген үшінші соңғы адам болды, және осы істің көп танылуы мен медиадағы қызу пікірталас салдарынан көбінесе соңғы адам ретінде еске алынады. Рануччи ісі Францияда бұрынғы заңгер және журналист Жиль Перроның 1978 жылы жарық көрген «Le Pull over rouge» кітабынан кейін өлім жазасы туралы пікірталасқа зор ықпал етті. Кітап Рануччидің кінәсін күмәндікке түсірді және миллионнан астам данасы сатылып, қоғамдық пікірге елеулі әсер етті.

Ерте өмір

Кристиан Рануччи 1954 жылғы 6 сәуірде Авиньон қаласында Жан Рануччидің (1921–1988), тақта суретшісі және Индокитай соғысының қатысушысы, мен Хелоиза Матонның (1922–2013), күтушінің отбасында дүниеге келді. Төрт жасында ол әкесінің анасын, кейін Рануччи өлтiруге қолданған пышақ сияқты пышақпен бетін кескенiне куә болды. Олар көп ұзамай қашып, Хелоиза Матон бұрынғы күйеуінің екеуін де өлтірер деп қорқығандықтан, үйлерін бірнеше рет ауыстырды. Осы оқиғаның салдарынан ол өте қорғаншы анаға айналды. Көп жылдар өткен соң, Рамбланы өлтіргені үшін айыпталған Рануччи тергеу судьясына балалық шағында әкесінің оны тауып өлтірер деген қорқынышта өмір сүргенін мойындады, анасы оны зорлық-зомбылық көрсететін адам ретінде сипаттаған. Оқу жылдарында Рануччи орташа оқушы болып есептелді, бір жылды қайталады, бірақ 17 жасында Ұлттық дипломды (BEPC) алды. Ол мектептегі достарына жиі зорлық көрсетті, жас кезінде де жартылай жетілмеген және жабық мінезді болды. Осы уақытта ол анасына тиесілі Le Rio Bravo барында официант болып жұмыс істеді, ол Voiron (Isère) маңындағы Сен-Жан-де-Моиран қаласында орналасқан және анасы болмағанда оны басқарды. Ол әскерилікке қарсы болды. Басшылығына бағынбай, оның арқасында түрлі жұмыстардан және ұзақ сапарлардан құтыла алды. Рануччи әскери қызметін аяқтау үшін 1973 жылдың сәуір айында Рейнланд-Пфальц (Батыс Германия) штатындағы Витлихке барды. 1973 жылдың шілде айында оған сержант шені берілді.

Қылмыс

Апасы онымен бірге Пятидесятница мерекесіне сапарға барудан бас тартқаннан кейін, Рануччи 1974 жылғы 2 маусымда Ниццадан жалғыз кетті. Аймақты аралап көрген соң, 1974 жылғы 3 маусым күні таңертең Марсельге келді. Бұрынғы әскери қызметтес досының үйін іздеп, 4-ші округтегі Cité Sainte Agnès тұрғын үй кешенінде тоқтады. Сағат 10:30 шамасында бір топ бала ойнап жатқанын көріп, сегіз жасар Мари Долорес Рамбла, оның алты жарым жасар інісі Жан Батист және тағы екі бала жергілікті көп қабатты гараждың тұрақ орнындағы ғимараттың артында ойнап отырғанын байқады. Ол оларды отыз-қырық бес минут бойы бақылап, Мари Долоресті ұрлау алдында айналасында адам азайғанша күтуді жоспарлады. Рамбла балалары жалғыз қалғанда, шамамен сағат 11:00-де аналарына гүлдер сыйлады. Анасы Мария Рамбла оларды түскі асқа үйге шақырды, сосын Мари Долорес тағы бір сәт қалуға рұқсат сұрады. Сағат 11:10-11:15 шамасында Рануччи көлігін балалар тұрған деңгейдегі тұраққа қойды. Оларға "ірі қара иті жоғалғанын" айтып, оны іздеуге көмектесулерін сұрады. Кішкентай ұлды жоқ ит іздеуге жіберіп, Мари Долореспен бірнеше минут сөйлесіп, оны машинасына отыруға көндірді. Кейін мойындағанынша, қыз бастапқыда онымен бірге баруға тартынған, сондықтан ол ұсынысын қайталап айтты; ол ақырында оның үйіне түскі асқа қайтаруға уәде беріп, сенімін жеңіп алды. Бір сағаттан кейін, жол тоғысқан жерге келгенде, тоқтау белгісін елемей өтіп, екінші көлікке соқтығысып, екеуіне де зақым келтірді. Содан кейін ол кері бұрылып, Марсель бағытына қашып, бірнеше жүз метр жүріп, төбешіктің ішкі жағында тоқтады. Жас қызбен бірге көліктен шығып, оның сол қолын ұстап, бұталардың арасына көтерілді. Мари Долорес айқайлап жылағанын естіп, ол оң аяқ киімін жоғалтқандықтан, өсімдіктер арасында жалаң аяқпен жүруге мәжбүр болды. Оның мойнынан ұстап, басын жерге итеріп жіберді. Басын тастармен ұрып, содан кейін қынап пышағымен мойнына тықты; шамамен 15 рет пышақталды. Рамбла оң қолын көтеріп қарсылық көрсетуге тырысты, бірақ Рануччи көп ұзамай оның қолының үстіңгі жағын пышақтады.

Тұтқындау, мойындау және профиль

Рануччи қылмыстан екі күн өткен соң, жұмыстан Ниццадағы үйіне қайтып келе жатқанда тұтқындалды. Қыздың мәйітін жандармдар біраз уақыт бұрын тауып алған. Ол баламен бірге ұшып бара жатқанда жол апатына куә болған адамдар берген тіркеу нөмірімен анықталды. Ол Мари Долорес Рамбланы ұрлап, өлтіргенін мойындады, ұрлаудың нақты эскизын тартты, содан кейін қылмыс құралын тастаған жерін көрсетті, кейіннен жандармдар оны торф өсірілген далаға көміп тастаған. Қабылданғаннан кейін оны ұрлаудың екі куәгері танымады, ал оны қылмыстың осы кезеңінде кінәлайтын жалғыз нақты дәлел - ол полиция күзетінде болған кезде жасаған сурет, ол Рамбла отбасы тұрған үйді көрсетті. Рануччидің сеанстардағы әңгімелерін тыңдаған психиатрлар оған "жетілік жағынан жетілмеген және артта қалған" деп диагноз қойды. Олардың айтуынша, бұл жағдай, сондай-ақ, балалардың да бірге болу қажеттігі балаларды бірге алып, олармен уақыт өткізуге деген құмарлыққа әкелді. Ол педофил ретінде сипатталмаған, керісінше жыныстық сәйкестігі анықталмаған адам ретінде сипатталған, бірақ психиатрлар оның балаларға "қаныққан қызығушылығын" көрсеткенін мәлімдеді. Өкінішке қарай, Рануччи қызға зиян келтіруге ниеттенбейтінін және тек онымен бірге жүруді қалайтынын айтты. Ол кісі өлтірудің себебі апаттан болған үрей мен қорқыныш екенін түсіндірді. Ұшып кетудің себебі әлі белгісіз, себебі құрбанның денесінде зорлау немесе басқа жыныстық қатынасқа түсу белгілері табылған жоқ. Бірнеше айдан кейін, Баумет түрмесінде тұтқындалғанда (Марсельдің 9-аронджиментінде), ол өзінің қыздың қан тобымен бірдей екенін білгеннен кейін (атуынан кейін жасырынған қыздың қан тобымен бірдей) және қызыл поло жейдесі немесе свитер киген жергілікті педофил туралы естігеннен кейін, ол өлімнен кейін жасырынған саңырауқұлақ фермасы жанында табылғанға ұқсас. Рануччидің адвокаты Андре Фратичелли бастапқыда клиенттің қиын балалық шағын, әкесі анасының бетін кескенін және сот алдында қорғаныс ретінде Франция бойынша көптеген қозғалыстарды атап, жеңілдететін факторларды келтіруге жоспарлаған. Фратичелли алқабилердің Рануччидің кісі өлтіру кезінде оның санасы мен санасының күйін және оның кінәсін емес, қылмысы үшін шынымен жауапты ма екендігін қарастыратынын қалады. Алайда, Рануччи өзінің мойындауын қайтарып алғандықтан, оның басқа екі адвокаты оның тілегін орындап, оның кінәсіздігін мойындады.

Сот және өлім жазасы

Ол 1976 жылғы 9 және 10 наурызда Оңтүстік Франциядағы Экс-ан-Прованс қаласында сотталды, Патрик Генри Трояда тағы бір бала өлтіргені үшін тұтқындалғаннан кейін үш апта өткен соң. Журналистер халық пікірін бала өлтірушілерге өлім жазасын талап етуге дейін сезімтал, тіпті истериялық деңгейде деп сипаттады. Анасының кеңесімен Рануччи сотқа үлкен кеуде айқасын тағып, дін қызметкері сияқты киініп келді, бұл қазылар алқасының көпшілігін ашуландырды және кейбір бақылаушылар оның жас екенін көрсетуі ретінде түсіндірді. Рануччи сот барысында мақтаншыл көрінді, қылмысты және өзінің кінәсін жоққа шығарды, тіпті ол мойындаған кездегі физикалық дәлелдер мен егжей-тегжейлі мәліметтерге қарамастан. 1976 жылғы 10 наурызда барлық айыптау бойынша кінәлі деп танылып, ол өлім жазасына кесілді. Соңғы сот отырысында және оның адвокатының өтінішінен кейін, қазылар алқасы мен қорғаушыларға соңғы сәтте хаттама жіберілді, бұл бұрын-соңды естімеген немесе заңсыз емес, бірақ өте сирек кездесетін процедура болды. Бұл кейінірек Кассациялық сотта аргумент ретінде пайдаланылды. Анасының кеңесімен Рануччи өлім жазасын күтіп отырғанда 74 беттік "Récapitulatif" ("Қорытынды") атты құжатты жазды, онда ол істі өз көзқарасынан баяндап, өзінің кінәсіз екенін дәлелдеуге тырысты. Осы іс туралы кітаптар жазған зейнеткер полиция қызметкері Жерар Буладу бұл құжатта мифомания белгілерін байқады және Рануччи өзін-өзі кінәсіздігіне көндіруге тырысқан деп мәлімдеді. Оның екінші сотқа шағымдануы 1976 жылғы 17 маусымда Кассациялық сот тарапынан қабылданбады. 26 шілдеде президент Валери Жискар д'Эстен Рануччиге кешірім беруден бас тартты. Ол 1976 жылғы 28 шілдеде таңғы сағат 4:13-те Марсельдегі Баумет түрмесінің ауласында гильотинамен атқыланды. Оның өлім жазасын көрген екі адвокаты оның соңғы сөзі "Réhabilitez moi !" ("Мені ақтаңыз!"), – деген екенін айтты, бірақ жазалаушы Андре Обрехт өзінің естеліктерінде сотталған адам өлер алдында ештеңе айтпағанын, оның соңғы сөзі діни қызметкерге берген "Жоқ!" деген қарсылық болғанын жазды. Оның үшінші адвокаты Андре Фратичелли Рануччидің оңалтуды сұрамағанын растады. Сондай-ақ, өлім жазасы туралы есепте Рануччи "ешқандай мәлімдеме жасаған жоқ" деп көрсетілген.

Кейінгі оқиғалар: дау, саяси пікірталас және қайта қарау туралы өтініш

1978 жылы Жиль Перроның «Le Pull over rouge» (Қызыл свитер) атты романы Рануччидің қылмысқа қатысы болмағанын дәлелдеуге тырысып, жазушының оның кінәлі екендігіне күмәнданатындығын білдірді. Кітаптың атауы Ранкучидің көлік апатынан кейін жасырынған саңырауқұлақтардың арасында табылған қызыл свитерге сілтеме жасайды, ол Рамбла ұрлап өлтіруден екі күн бұрын Марсельдің басқа бір ауданында балаларды зорлаған басқа бір адамның кигеніне ұқсас болды. Дегенмен, қылмыстық іс бойынша бұл тұжырымды растайтын ешқандай дәлел табылмады; Перроның өзі негізгі айғақтарға, әсіресе Рануччи жасырған қылмыс құралының орнына ешқандай түсіндірме бермеді. Құрбанның әкесі Пьер Рамбла кітапқа және одан кейін Перроның тезистерін қолдаған науқанға қарсы шықты, бұл оның отбасына, әсіресе Мари Долоресті соңғы рет көрген үлкен ұлы Жан Батистке ауыр соққы болды. 1979 жылы Мишель Драх кітапты Серж Аведикианның Рануччи рөлінде ойнаған фильмге айналдырды. Бұл оқиға туралы «L'affaire Christian Ranucci: Le combat d'une mère» атты телефильм 2007 жылы Александр Хамиди мен Кэтрин Фроттың Кристиан Рануччи мен оның анасы рөліндегі ойнауымен көрсетілді. Дау келесіде саясатқа еніп, Францияда өлім жазасы туралы пікірталасты күшейтті, нәтижесінде қылмыстық адвокат және жаңа тағайындалған Әділет министрі Роберт Бадинтер 1981 жылдың қыркүйегінде Ұлттық ассамблеяда өлім жазасын жою туралы заң жобасын қорғады. Оған қайта қарау туралы өтініш келіп түскендіктен, ол Рануччи ісіне қатысты: «оның ісіне қатысты көптеген сұрақтар бар, және бұл сұрақтар өлім жазасын соттауға жеткілікті» деді. «Le Monde» газеті журналист Филипп Бушемен бірге Перроның тезистерін қолдады. Алайда, кейбір журналистер Перроның әділетсіздікке ұшырағандығы туралы аргументтерін қабылдамады. «Детектив» журналы үшін бұл істі жариялаған Кристиан Шардон 1978 жылдың соңында «Minute» газетінде «Жоқ! Рануччи ісі сот қателігі емес» деген мақала жариялады, онда ол істің негізгі тұстарын қайта баяндап, Рануччидің кінәлі екенін дәлелдеді. Шардон Рануччи сотта айыпталғандай азапталғанын жоққа шығарды. (Ол әсіресе тергеуді басқарған Марсель полициясының «Nord» қылмыстық бөлімінің бастығы, комиссар Жерар Алессандраны айыптады.) 1979 жылдың соңында Жан Лаборд «Париж Матч» журналында «Рануччи кінәсіз бе? Ех, жоқ!» деген мақала жариялады, сонымен қатар Перроның Рануччидің кінәсіздігі туралы мәлімдемесін жоққа шығарды. 1989 жылы 1985 жылы «28 шілде 1976: Кристиан Рануччини кім өлтірді?» атты телебағдарламада тергеумен айналысқан полиция қызметкерлерін «өкілеттілікті теріс пайдалануда» деп айыптағаннан кейін Жиль Перро, сондай-ақ жүргізуші, жала жабу үшін кінәлі деп танылды және бес полиция қызметкерінің әрқайсысына 30 000 франк айыппұл төледі, бұл үкім апелляциялық және кассациялық шағымдарда әр талапкерге 70 000 франкқа дейін көтерілді. Онда тергеушілердің «бейжай және жақтасқандықпен» әрекет еткені айтылды. Перро әр полицейдің атына жала жапқан үшін 5000 евро, ал оның баспаханасы да сондай-ақ сома төледі, бұл шешім бекітілді және 2009 жылы шағымдалған төрт полицейдің әрқайсысына 10 000 евроға дейін арттырылды. «Le Pull over rouge» кітабы жарық көргеннен бастап, содан кейін «Comité national pour la révision du procès Ranucci» құрылғаннан бері Рануччи ісі бойынша үш қайта қарау өтініші келіп түсті, олардың барлығы ақыр соңында қабылданбады, Әділет министрі және кейіннен Кассациялық соттың қылмыстық жазаларды қайта қарау комиссиясы әр жолы жаңа фактілер Рануччидің кінәсіздігін дәлелдемеді, тіпті оның кінәсін күмәнге ұшыратпады деп мәлімдеді. Сотта Әділет министрлігі мен Кассациялық соттың алдында ұсынылған аргументтер қылмыстық іс жүргізу кезінде қорғаныс тарапынан бұрыннан айтылғанын атап өтті. 2002 жылы төрт париждік студент «Рануччи ісі: неге қайта қарау керек?» атты қауымдастықты құрғанмен, 1991 жылдан бері қайта қарау туралы өтініштер келіп түскен жоқ – соңғы өтінішті қабылдамау күні. 2006 жылы Марсель аймағында 1974 жылы сериялық кісі өлтіруші Мишель Фурнирет болғаны және оның Рануччи сотына қатысқаны туралы әңгімелер тарады, бірақ Фурнирет өзі бала кезінде Марсель аймағына барып, қылмыс болған кезде Парижде жұмыс істегенін айтып, бұл ақпаратты жоққа шығарды. Сонымен қатар, антропометриялық зерттеулер 1976 жылы Рануччи сотында түсірілген және алғашқы қарапайым көзқарас бойынша Фурниретке ұқсайтын адамның суреттері, сол кездегі нақты Фурниреттің суреттерімен сәйкес келмеді. Республиканың бұрынғы президенті Жискар д’Эстенг интервьюлерінде осы істегі рөліне қатысты өкініш сезінбейтінін бірнеше рет айтты; ол 2010 жылы журналист Лоран Делаусқа Рануччиге кешірім беру туралы шешіміне өкініш білдірмейтінін, оның кінәлі екенін және «жазаланғанын» айтты. Элоиз Матон 2013 жылдың наурыз айында қайтыс болды. Ол Авиньондағы Сен-Веран зиратында ұлының күлін қоса жерленді, оның күлін Марсельдегі Сен-Пьер зиратынан Сен-Веран зиратына оның өлімінен кейін әкелген.

Жан-Батист Рамбланың кісі өлтіру істері

2005 жылдың ақпан айында Мари Долорес ағасы Жан Батист Рамбла, оның жұмыс берушісі Коринн Бейдльдің жоғалуына қатысты тергеу кезінде тұтқындалды. Рамбла оны жалақысы туралы қатыгез даудың салдарынан өлтірген. 2008 жылдың қазан айында ол оның қанына қаншалықты кінәлі екені анықталды және 18 жылға бас бостандығынан айырылды. Оның адвокаттарының сөзінше, оның мінез-құлқына есірткіге тәуелділігі және оның әпкесінің кісі өлтірушісінің кінәсі туралы ақпарат құралдарының кеңінен жариялануы ықпал еткен. 2015 жылдың басында мерзімінен бұрын босатылғаннан кейін, ол 2017 жылдың тамызында Тулузда 21 жастағы қызды қатыгездікпен өлтіргені үшін қайтадан айыпталды. Оның соты кейінге шегерілді және коронавирус пандемиясының салдарынан үй қамауына алынды. Рамбла 2020 жылдың желтоқсан айында Тулузда сотталып, өмір бойына бас бостандығынан айырылды.