Кіріспе

Механикалық жарақаттардан, химиялық қауіптерден және бактериялық инфекциялардан қорғаныс тері арқылы қамтамасыз етіледі, себебі эпидермис салыстырмалы түрде қалың және кератинмен жабылған. Бұл қорғаныш қабатын майлы және тер бездерінің секрециялары да нығайтады. Егер терінің қорғаныш қабаты зақымданса, дене жараның жазылуы деп аталатын реакцияны іске қосады. Гемостаз кезеңінен кейін, жарақат орнына қабынуға қатысқан ақ қан жасушалары, соның ішінде фагоциттік макрофагтар жетіп келеді. Инвазиялық микроорганизмдер бақылауға алынғаннан кейін, тері өзін-өзі жазыла бастайды. Терінің ауқымды зақымдардан кейін де жазылу қабілеті дермадағы және эпидермистің базальдық қабатындағы шектеусіз бөліне алатын жасушалардың болуымен байланысты. Жарақат эпидермистен дермаға дейін жеткенде қан кету орын алады және қабыну реакциясы басталады. Қан ұю механизмдері жұмыла бастап, бірнеше сағат ішінде қыртыс пайда болады. Қыртыс эпидермистің тұтастығын уақытша қалпына келтіріп, микроорганизмдердің енуін шектейді. Қыртыс пайда болғаннан кейін, базальдық қабаттың жасушалары митоз арқылы бөліне бастап, қыртыстың жиектеріне қарай жылжиды. Жарақаттанғаннан кейін бір апта өткен соң, жараның жиектері жирылу арқылы жақындасады. Жирылу – зақым ауқымды болған жағдайда жазылу процесінің маңызды бөлігі. Бұл жарақат жиектерін бір-біріне жақындататын, астыңғы жирылатын дәнекер тінінің көлемін азайтуды қамтиды. Егер эпителий жасушаларының жылжуы және тіндердің жирылуы жараны жаба алмаса, жарақаттанған терінің жиектерін тігіп біктеу немесе тіпті жоғалған теріні тері егу арқылы алмастыру қажет болуы мүмкін. Эпителий жасушалары қыртыстың айналасына жылжи бергенде, дерма шектеусіз жасушалардың әрекеті арқылы жазылады. Белсенді жасушалар – фибробластар коллагенді талшықтар мен негізгі затты өндіреді. Қан тамырлары дермаға өсіп, қан айналымын қалпына келтіреді. Егер зақым шағын болса, эпителий жасушалары дерма жазылғаннан кейін эпидермисті жазады. Ауқымды жарақаттарда жазылу механизмдері теріні бастапқы күйіне қайтаруға шамасы келмейді. Жазылған аймақта қалыптыдан көп коллагенді талшықтар және салыстырмалы түрде аз қан тамырлары болады. Зақымдалған тер және май бездері, шаш түбірлері, бұлшық еттер және жүйке жасушалары сирек жазылады. Олар көбінесе талшықты тіндермен алмастырылады. Нәтижесінде иілгішсіз, талшықты жара мүжігі пайда болады. Адам тері жасушалары нуклеотидтерді кесіп шығару арқылы ультракүлгін сәулелердің ДНК-ға тигізген зақымдарын жаза алады. Бұл жазылу процесі тері рагынан қорғайды.