Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хулио Баги (13 қаңтар 1891, Сегед – 18 наурыз 1967, Будапешт; венгр тілінде Баги Дьюла) – венгр актері және эсперанто қозғалысының басшы авторларының бірі. Ол бірнеше танымал романдардың авторы, бірақ эсперанто тіліндегі шеберлігін поэзия саласында ерекше көрсетті.
Julio Baghy (13 January 1891, Szeged – 18 March 1967, Budapest; in Hungarian Baghy Gyula) was a Hungarian actor and one of the leading authors of the Esperanto movement. He is the author of several famous novels but it is particularly in the field of poetry that he proved his mastery of Esperanto.
Ерте өмір
Баги театрлық отбасында дүниеге келді. Әкесі актер, ал анасы сахна шұғылшысы болған. Ол 1911 жылы эсперанто тілін үйренуге кірісті. Актерлік және театр директоры болып жұмыс істей бастады, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс кедергі келтіріп, оны алты жылға туған жерінен айырды. Ол тұтқындалып, Сібірде соғыс тұтқынына айналды. Осы кезде ол эсперанто қозғалысы үшін жұмыс істей бастады, өлеңдер жазып, бірге тұтқындалғандарға тіл үйретті.
Baghy was born into a theatrical family — his father was an actor, and his mother a stage prompter. He began learning Esperanto in 1911. He started work as an actor and theatre manager, but the First World War intervened and took him out of his home country for six years. He was captured and made a prisoner of war in Siberia. It was during this time that he began to work for the Esperanto movement, writing poetry and teaching the language to his fellow inmates.
Поэзия
Дегенмен, Баги ең әйгілісі – өлеңдерімен. Алғашқы өлеңдерін ол Сібірдегі тұтқындық кезінде жазған. Осыған дейін Заменгоф сияқты эсперанто тілінде жазған ақындардың мүмкіндіктері әлі жас тілдің шектеулерімен байланысты болды. Антони Грабовскиден басқа ешбір ақын бұл тілде өзінің есімін таныта алмады. Багидің ең маңызды өлеңдер жинағы – оның біріншісі: Preter la Vivo (Өмірден әрі, 1922 жылы жарық көрді). Оның танымал өлеңдер жинақтарының ішінде «Пилгримо» (Саяхатшы, 1926 жылы шыққан) және «Вагабондо кантас» (Көшпенді ән салады, 1933 жылы шыққан) бар. 1966 жылы ол он екі түрлі елдің халық ертегілерін өлеңмен қайта жазған «Чиеларко» (Радуга/Көкбау) атты туындысын жариялады. Оның соңғы өлеңдер жинағы «Аŭtunaj folioj» (Күзгі жапырақтар) 1970 жылы, оның өлімінен кейін жарық көрді.
It is however for his poetry that Baghy is best known. His first poems were written during his time of captivity in Siberia. Hitherto those poets, such as Zamenhof, who had written in Esperanto were limited by the still young language, and apart from Antoni Grabowski, no poet had managed to make a mark on the language. Baghy's most significant collections of poems was his first: Preter la Vivo (Beyond Life, published in 1922). Among his more notable collection of poems are Pilgrimo (Pilgrim, 1926) and Vagabondo Kantas (The Vagabond Sings, 1933). In 1966 he produced Ĉielarko (Rainbow), retelling in verse folk tales from twelve different nations. His last collection of poems, Aŭtunaj folioj (Autumn leaves), was published posthumously in 1970.
Эсперанто қозғалысы
Соғыстан кейін Венгрияға оралғаннан кейін ол эсперанто қозғалысының негізгі ұстаздарының бірі болды, жаңалықтар топтарын және әдеби кештерді ұйымдастырды. Туған Венгриясында жұмыс істеуден бөлек, ол Эстония, Латвия, Нидерланды және Франция сияқты елдерде курстар өткізді. Ол 1933 жылға дейін "Литература Мондо" эсперанто әдеби журналының маңызды жазушыларының бірі болды. Оның туындылары оның ұранына сай келеді: Amo kreas pacon, Paco konservas homecon, Homeco estas plej alta idealismo. (Махаббат бейбітшілік тудырады, Бейбітшілік адамзатты сақтайды, Адамзат – ең жоғары идеал.) Оның көптеген шығармалары Эсперанто академиясымен марапатталды, ал оның бірнеше романдары бірнеше тілге аударылды.
Returning to Hungary after the war, he became one of the principal teachers of the Esperanto movement, organising newsgroups and literary evenings. In addition to working in his native Hungary, he organised courses in countries such as Estonia, Latvia, the Netherlands and France. He was one of the principal writers for the Esperanto literary review Literatura Mondo until 1933. His works reflect a slogan of his: Amo kreas pacon, Paco konservas homecon, Homeco estas plej alta idealismo. (Love creates peace, Peace preserves humanity, Humanity is the highest ideal.) Several of his works were granted awards by the Academy of Esperanto and a number of his novels have been translated into several languages.