Кіріспе

жарыс аты

Тарих

Никсарға хетт, парсы, грек, понт, рим, византия, дания, сельджук және осман империялары билік жүргізді. Бұл қала Анатолиядағы маңызды орын болды, себебі оның орналасуы, климаты және өнімді егіндік жерлері болды. Гелленистік кезеңде ол Кабира (грекше Кавира) деп аталды. Бұл Митридат Ұлының сүйікті резиденцияларының бірі болды, ол мұнда сарай салдырды, кейіннен король Полемон I және оның мұрагерлері. 72 немесе 71 жылы біздің заманымыздан бұрын үшінші Митрида соғысы кезінде Кабира шайқасы болды, қала римдіктерге өтті. Никсар римдіктер кезінде Диосполис, Себасте және Неокайзарея деп аталды. Помпей оны қала етіп, Диополь деп атады, ал Пытодорис, Полемонның жесірі, оны өзінің астанасы етіп, Себаст деп атады. Нео-Кесария 395 жылы Рим империясы екіге бөлінген кезде Шығыс Рим империясының бір бөлігіне айналды. 499 жылы Никополисте тағы бір жер сілкінісі болды. Орта ғасырларда мұсылмандар мен христиандар Нео-Кесарияны иелену туралы дауласқан, ал 1068 жылы Сельджук генерал-майтабалы Мелик Гази оны басып алып, тонаған. 1067 жылы Сельджуктар Анатолияға шабуыл жасағанда, Нео-Кесарияны Альп Арсланның қолбасшыларының бірі Афшин Бей басып алды. Византиялықтар бұл аймақты 1068 жылы қайтадан басып алды. Манзикерт шайқасынан кейін Артук бей басып алған Неокесария 1073 жылы тағы да Византияға оралды. Қала Византия империясына қарсы көтерілген норман мерсеньері Руссель де Байльёльдің иелігіне кірді және қала 1075 жылға дейін қалада болды. Мелик Гүмештекин Ахмет Гази (Данышменд Гази деп жақсы танымал), Данышмендтің негізін қалаушы, Нео-Кесарияның келесі жаулаушысы болды. Ғалақадты жаулап алғаннан кейін Гази оны өзінің астанасы етіп, Никсар деген атпен ғылым мен мәдениет орталығы болды. Данышменд Ғази кесенесі қала сыртындағы үлкен зиратта тұр. 1100 жылы Богемонт I Таранто 1103 жылға дейін Никсар қамауында тұтқынға алынды. 1175 жылы II Қилыч Арсланның тұсында Никсар Рум Селжуктарына тәуелді болды. 13 ғасырдағы монғол шапқыншылығынан кейін Никсарды Эретнидтер, содан кейін Тацетин беелігі басқарады. Қады Бурханетдин (1387 жылы Никсарды жаулап алған) шайқаста қаза тапқаннан кейін Никсар халқы Осман сұлтаны Баязид І-ден көмек сұрады. Сұлтанның ұлы Сүлеймен Челеби Никсарды Осман империясы үшін басып алды. Осман империясының кейінгі кезеңінде Никсар Токат провинциясының құрамына кірді. Фатих Мехмет Никсардан Трабзонға шабуыл жасады, ал Селим I мен Сүлеймен Ұлы сол жерден шығысқа шабуыл жасады. Қаланың басым бөлігі XVII ғасырдың ортасында мұсылман болған.

Дін тарихы

Нео-Кесария - Рим империясының Понт Полемониак провинциясындағы епископтық орын. Алғашында Кабира деп аталатын бұл қала Понттың азаматтық және діни астанасы болды. 315 жылы Жаңа Кесария Синоды осы жерде өтті. Қазір ол Annuario Pontificio-да титулярлық орын ретінде санамаланған епископтықтардың бірі болып табылады және оны Сириядағы Неокесариядан ажырату үшін Неокесария Понто деп аталады.

Епископтар

Епископтардың арасында атақтылар - Григорий Тауматург, Павел Неокесарейский және 9-ғасырлық шейіт Томас. Григорий Ниссалық 240 жылы Григорий Тауматург өзінің туған қаласының епископы болып тағайындалған кезде, Неокесарияда тек он жеті христиан болды және оның қайтыс болғанда (270) онда тек он жеті бөтен дін бар еді. 315 жылы бұл жерде үлкен собор өтті, оның актілері әлі күнге дейін сақталған. Алғашқы шіркеуде шомылдыру рәсімін әдетте суға батырып алу арқылы жасалатын. Шомылдыру рәсімінің су құю арқылы, яғни суды үміткердің үстіне құю арқылы, ауыр науқастар жағдайында және шомылдыру рәсімін жасау үшін жеткілікті судың болмауы немесе практикалық емес, мысалы, түрмеде рұқсат етілді. Нео-Кесареядағы собор су құю арқылы шомылдыру рәсімінен өткен адамдардың діни қызметкер болуына тыйым салады. Бұл мәселе қауіпті науқас кезінде су құю арқылы шомылдыру рәсімінен өткен Новацианның жағдайында да көтерілді. Неокесария шіркеулік провинцияның басында ерте орналастырылғандықтан, 640 жылы төрт суфрагандық орын болды ("Эктезис" псевдо Эпифанийдің, ред. Генрих Гелцер, 539), оларды он ғасырға дейін сақтап, Требозонт тәуелсіздік алғаннан кейін, басқа үш суфраганды біртіндеп басып тастады. 1391 жылы Нео-Кесария архиепископиясы Трапезонт митрополитіне тапсырылды (Миклошич пен Мюллер, "Акта", II, 154). 1400 жылы тұрақты митрополит (оп. II, 312), Ордуда тұратын. Бұл қаланың жиырма жеті епискобының ішінде ең танымалдары - Григорий Тауматург, Пауыл Неокесареялық және 9-ғасырлық шейіт Томас.

Географиялық орналасуы

Никсар шамамен 40°35' солтүстік ендікте және 36°58' шығыс бойлықта орналасқан. Оның орташа биіктігі теңіз деңгейінен 350 м. Солтүстік-батысында Ерба, оңтүстік-батысында Токат, оңтүстігінде Алмус, оңтүстік-шығысында Башчифтлик және солтүстігінде Аккуш. Токат аймағының ең ірі бес округінің бірі. Солтүстікте Каник таулары, оңтүстікте Донек тауы, ал осы таулар арасында Никсар жазығы орналасқан. Никсар жазығы - Қара теңіз аймағының ең маңызды жазықтарының бірі. Каник таулары Қара теңізге параллель орналасқан платолармен жабылған. Шамичи биік алаңы - ең маңыздыларының бірі. Никсар жерлерін Келкит өзенінің үлкен және кіші салалары суарады. Алаңның 53% ормандармен, 12% жайылыммен қамтылған; жердің 32% -ы ауыл шаруашылығына арналған, ал 3% -ы ғана ауыл шаруашылығына жарамсыз. Никсардың солтүстігіндегі биік тауларда бұта, қарағай, бұта және қарағай ағаштары кездеседі. Төменгі жерлерде топырақ, сабан ағаштары, ал аңғарларда жеміс ағаштары өседі. Тау-кенде және орманды жерлерде өмір сүретін басты аңшылар - ақсүйек, қоян, қасқыр, түлкі, құс, аю, шошқа. Мұнда кездесетін маңызды аң құстарының арасында құс, бақа, қаз бар. Никсарда мұхиттық климат пен континенттік климаттың ауысуы байқалады. Қыста жалпы суық, қарлы, ал жазда ыстық, орташа құрғақ.

Никсар асханасы

Токатниктердің ең ерекшелігі - ас үй. Ашэви немесе Aşgana деп аталатын ас үй әдетте үйдің ең үлкен бөлмесі болып табылады және отбасы үшін қонақ бөлмесі ретінде қызмет етеді. Әдеттегі ас үйдің бір жағында пісіру немесе жуу үшін пайдаланылатын от шатыры, ал екінші жағында құрғақ тағамдар, консервілер, соустар, ірімшік және жүзім жапырақтары сақталатын қоймасы болады. Қойманың жанында астық пен бақшалы дақылдарды сақтауға арналған қабырғалары бар ағаштан жасалған астық қоймасы орналасқан. Түркияда төменгі үстелдің айналасында тамақтану әдеттегі нәрсе. Никсардың танымал жергілікті тағамдары - жаңғақ, қызанақ пастасы және жүзім жапырақтары, бұл Түркияда өте танымал тағам - долманың негізгі ингредиенті болып табылады.