Кіріспе
Негізгі күй немесе жатқан нәрсе. Гипостаз (көпше: гипостаздар), грекше ὑπόστασις (гипостаз) сөзінен алынған, – барлық нәрсенің негізі болып табылатын жатқан күй немесе жатқан нәрсе, түпкілікті шындық. Бірақ ол зат ұғымымен толыққандай сәйкес келмейді. Неоплатонизмде Плотин жанның гипостазы, ақыл (nous) және "бірлік" мәселелерін қарастырған. Христиандық теологияда Киелі Үштік үш гипостаздан тұрады: Әкенің Гипостазы, Ұлының Гипостазы және Киелі Рухтың Гипостазы.
Hypostasis (plural: hypostases), from the Greek ὑπόστασις (hypóstasis), is the underlying state or underlying substance and is the fundamental reality that supports all else. But it is not the same as the concept of a substance. In Neoplatonism the hypostasis of the soul, the intellect (nous) and "the one" was addressed by Plotinus. In Christian theology, the Holy Trinity consists of three hypostases: Hypostasis of the Father, Hypostasis of the Son, and Hypostasis of the Holy Spirit.
Ежелгі грек философиясы
Псевдо-Аристотель гипостазды материалдық субстанция ретінде түсіндірген. Неоплатондардың пікірінше, біздің сезімдерімізге көрінетін құбылыстардың астында үш жоғары рухани принцип немесе гипостаз жатыр, олардың әрқайсысы алдыңғысынан артық. Плотин үшін бұл – жан, интеллект және Бірлік.
Христиандық теология
Гипостаз термині христиан теологиясында, әсіресе христиан триадологиясында (Қасиетті Үштік туралы ғылым), сондай-ақ христологияда (Иса Мәсіх туралы ғылым) ерекше маңызға ие.
Гипостаз және аузия
Гипостаз – оузияның жекелеген аспектісі, яғни оузия – оның астындағы гипостазбен ортақ сипаттама. Оузияны көптеген гипостаздар бөлісе алады, себебі гипостаз – оузияның жеке көрінісі, дәл сол сияқты эго – жатқан жанның көрінісі. Осы жағдайда, эго мен жан әртүрлі де, бірдей екені анық көрінеді, себебі эго жансыз болмайды, олар бірімен бірі қатар өмір сүре алады. Оузия – барлық нәрсенің мәні, ал барлық заттар оузияға ие, өйткені ол олардың болу табиғаты. Оузия – тасты тас ететін нәрсе, ал гипостаз – тастардың түрлері; оузия – физикалық құбылыстарда бірлік құраушы бөлшектердің формасы және мәні. Ал рухани құбылыстарда бір оузияны екіншісінен ажырататын – оның қатысу деңгейі мен шығармашылық күші. Бұрын айтқандай, осы мәннің (оузияның) болуы түрлі гипостаздармен немесе оузияның түрлерімен ортақ болуы мүмкін. Гипостаз – түр немесе бөлік емес, гипостаз өзінің оузиясы сипаттайтын барлық мәнді қамтиды. Бұл оузияның әр гипостазға тең дәрежеде тән екенін білдіреді, және осы тұрғыдан олардың бәрі бірдей. Әр гипостаз бір уақытта бірі де, көптегені де қамтиды. Себебі олардың барлығы бірдей оузияны ұстайды, айырмашылық – оны қалай көрсететінінде.
Никейлік Символ
Никейдің сол кезеңде сақталған шомылдыру сенімділіктерімен, тіпті 325 жылдың басындағы Антиохия соборынан жеткен сенімділікпен салыстырғандағы ең айқын ерекшеліктерінің бірі – ousia және hypostasis терминдерін техникалық мағынада қолдануы. Афанасий да осы санатқа жатады деп есептеледі. Оның "сөз қолданысынан" "Құдайда тек бір ғана гипостаз бар" деген қорытынды жасауға болады. (LA, 48)
Арийлер арасындағы айырмашылық
Көптеген адамдар гипостаз бен аузия ұғымдарының мағынасындағы айырмашылықты алғаш ұсынған және гипостазды "тұлға" сөзінің синонимі ретінде қолданған адамның Кесариялық Василий болғанын айтады, атап айтқанда оның 214 (375 ж.) және 236 (376 ж.) хаттарында. Дегенмен, Хансон осы екі терминге қатысты пікір білдіргенде, кейбір арийлер Василийден ондаған жылдар бұрын-ақ осы айырмашылықты жасағандарын мәлімдеді:
> "Ариусқа қатысты Хансон былай жазды: «Осы кезеңде олардың екеуін шатастырмаған аз адамдардың бірі болғанға ұқсайды». Ариус Әке, Ұл және Киелі Рухтың гипостаздары туралы еркін айтқан, бірақ Әке мен Ұлдың бір-бірінен өзгеше мәнді екеніне сенгені сөзсіз."
<blockquote>With respect to Arius, Hanson wrote: "It seems likely that he was one of the few during this period who did not confuse the two." "Arius spoke readily of the hypostases of Father, Son and Holy Spirit" but "no doubt he believed that the Father and the Son were of unlike substance."
Джон Кальвиннің көзқарасы
Джон Кальвин былай деп жазды: "Басқаларды ұстанғандықтан, мен «ὑπόστασις» сөзін «зат» деп аудардым, бірақ менің ойымша, ол Әкенің болмысын немесе мәнін емес, оның жеке тұлғасын білдіреді; себебі Құдайдың мәні Мәсіхке бейімделген деу абсурд болар еді, өйткені екеуінің мәні бірдей. Бірақ Әкеге тән нәрселердің бәрі Мәсіхте көрініс табады деу рас және орынды. Осылайша, Оны білген адам Әкеде не бар екенін біледі. Дінбасылар осы терминді – «гипостазды» осы мағынада қабылдайды, оны Құдайда үштік деп есептейді, ал мән (οὐσία) бір ғана. Хилари латын сөзін «зат» деп түсіндіреді. Елшінің бұл жерде Мәсіхтің өзі туралы емес, біз үшін Оның нағыз мәнін айту мақсаты болмаса да, ол азиаттар мен сабелдіктерді жеткілікті түрде жоққа шығарады, себебі ол Мәсіхке тек Құдайға ғана тән нәрсені жатқызады және Әке мен Ұл сияқты екі жеке тұлғаға сілтеме жасайды. Осыдан біз Ұлдың Әкемен бір Құдай екенін, сонымен қатар, белгілі бір жағынан Ол Әкеден ерекше екенін білеміз, яғни екеуіне де жеке тұлға тән."