Фактілер мен нормалар арасында: Юрген Хабермас монографиясы

Кіріспе

Юрген Хабермас монографиясы. «Фактілер мен нормалар арасында» (Faktizität und Geltung) – неміс саяси философы Юрген Хабермас жазған, 1992 жылы жарық көрген, пікірсайыс саясаты туралы кітап. Хабермас 1962 жылы «Қоғамдық сфераның құрылымдық өзгеруі» жобасын бастағаннан бергі зерттеулерінің нәтижесі, демократия мен құқық мәніне арналған өмірлік ой-толғаныстардың шыңы.

Қорытынды және негіз

Фактілер мен нормалар арасында тіл философиясының түпкілікті қайта құрылымын ұсынады (автордың 1981 жылы тұңғыш рет жарияланған Коммуникативтік әрекет теориясына сүйене отырып), юриспруденция теориясы, конституциялық теорияны түсіну, азаматтық қоғам мен демократия туралы ойлар, сондай-ақ либералдық дәстүрден асып түсетін, бірақ оны жоққа шығармайтын саясаттың жаңа парадигмасын құруға жасалған тытыс. Кітаптың мәні – құқық философиясы мен саяси теория арасындағы қарым-қатынасты қайта қарастыру. 1990 жылы алғаш рет ұсынған «дискурстық этикасы» үшін сынға ұшыраған Хабермас, осы кітапта өзінің теориясының саяси, құқықтық және институционалдық салдарларын ашып көрсетуге тырысады, сонымен қатар дискурстық этика оның институционалдығын түсіндіретін әлеуметтену теориясымен толықтырылуы керек екенін айтады. («Дискурстық этика» – Хабермас коммуникативтік рационалдылықтың әмбебап міндеттемелерін еске түсіру арқылы моральдың әмбебап және міндетті сипатын түсіндіруге жасаған әрекеті.) Хабермас заңның қазіргі қоғамдағы әлеуметтік интеграцияның басты құралы екенін, ал оның билігі өзіне бағынуды талап ететінін мәлімдейді. Бірақ қазіргі қоғамда билік жалғыз өзі заңдылық бере алмайтындықтан, заңның күші басқарылатындардың келісімінен туындайды. Хабермас заңның рөліне қатысты сыншыларын мойындап, этика мен мораль арасындағы айырмашылықты көрсетеді. Оның пікірінше, қазіргі плюралистік мәдениетте нормативтік мәселелерді «жақсы өмір» туралы мәселелерден бөліп қарау керек. Тек әр түрлі этикалық дәстүрлер қақтығысқа келгенде ғана, бұл қазіргі плюралистік мәдениетте сөзсіз болатын, барлық адамдарға әсер ететін нормативтік мәселелер туындайды. Хабермас ұсынған парадигма бойынша заң қоғамды тұрақтандырады, бірақ бұл демократияның әмбебап дауысы арқылы ғана мүмкін. «Фактілер мен нормалар арасында» кітабы заманауи саяси теорияны бастан-аяқ мазалаған, сондай-ақ либералдар мен республикашылар арасындағы ағымдағы даулардың түбінде жатқан дихотомиядан асып түсетін заңның жаңа парадигмасын ұсынумен аяқталады.

Between Facts and Norms offers an original reconstruction of the philosophy of language (drawing on the author's Theory of Communicative Action, first published in 1981), a theory of jurisprudence, an understanding of constitutional theory, reflections on civil society and democracy, and an attempt to construct a new paradigm of politics that goes beyond, but without discarding, the liberal tradition. At the heart of the book is a reconsideration of the relation between the philosophy of law and political theory. Criticized for his "discourse ethics" first propounded in 1990, Habermas, in this book, attempts to draw out the political, legal, and institutional implications of his theory, asserting that discourse ethics ought to be complemented by a theory of socialization that accounts for its institutionalization. ("Discourse ethics" is Habermas's attempt to explain the universal and obligatory nature of morality by evoking the universal obligations of communicative rationality.) Habermas contends that law is the primary medium of social integration in modern society, and is power that extracts obedience from its subjects. As power alone cannot grant it its legitimacy in modern society, law derives its validity from the consent of the governed. Habermas further accommodates his critics on the role of law by making a distinction between ethics and morality. In a modern pluralist culture, he argues, normative issues should be separated from issues of the good life. Only when various ethical traditions come into conflict with one another, as they inevitably do in a modern pluralist culture, do normative issues arise that have implications for everyone. In Habermas' deliberative paradigm, law stabilizes society, but only through the universal voice of democracy. Between Facts and Norms concludes with a proposal for a new paradigm of law that goes beyond the dichotomies that have afflicted modern political theory from its inception, and that still underlie current controversies between so called liberals and republicans.