Кіріспе

Ежелгі грек тарихшысы
өгіз торы тектесі
Филарх (Φύλαρχoς, Phylarkhos; шамамен б.з.д. 3 ғасыр) – грек тарихшысы, оның еңбектері жоғалып кеткен, бірақ одан бұрын басқа тарихшылардың сақталған еңбектерінде кеңінен пайдаланылған.

Өмір

Филарх б.з.б. III ғасырында Араттың замандасы болды. Оның туған жері нақты емес. "Суда" атты энциклопедияда оның туған жері ретінде үш қала айтылады: Афина, Мысырдағы Наукратис немесе Сицион. Афиней оны афиналық немесе Наукратис тұрғыны деп санайды. Филархтың өмір сүрген кезеңіне қатысты күмәндік аз. Полибий Филархтың Аратпен бір замандас болғанын және оның тарихындағы оқиғаларды Арат сияқты баяндағанын жазған. Арат б.з.б. 213 жылы қайтыс болды, ал Филархтың еңбектері б.з.б. 220 жылы аяқталды, демек Филарх шамамен б.з.б. 215 жылы өмір сүрген.

Оның ықпалы

Филархтың тарихшы ретінде беделі Полибий тарапынан қатаң сыналып, ол оны Спарта патшасы Клеомен III-ке деген ықыласы мен Арат және ахейліктерге деген жеккөрушілігі арқасында тарихты бұрмалағандығы үшін айыптайды. Плутарх та Полибийдің айыптауын қайталайды, бірақ бұл Плутархтың өзіне жарасымсыз, себебі оның Агис және Клеомен туралы жазбалары Филархтан алынғанына күмән жоқ, тіпті Пиррдің өмірінің соңғы бөлігі үшін де оған қарызы болады. Филархтың көркем және айқын стилі Плутархтың мақсатына толыққанды сай келді. Сонымен қатар, Помпей Трог Филархтың тарихындағы осы кезеңге қатысты өз еңбегінің бөлігін Филархтан алғаны айтылған. Плутарх пен Трог Филархтың сөздерін дерлік толық көшіргендігі Юстин, xxviii. 4-ті Плутархтың «Клеомен» еңбегінің 29-тарауымен салыстыру арқылы анықталады.

Оның стилі

Филархтың стилін Полибий қатаң сынап, оны әсер ету үшін тарих жазуда және зорлық-зомбылық пен қорқынышқа толы оқиғаларды баяндау арқылы оқырмандарының сезімдерін қоздыруға тырысқандығы үшін айыптайды. Оның еңбектерінің фрагменттері осы айыптауды біршама растайды, бірақ Полибий оған таңған барлық сынға Филарх лайық па, жоқ па деген мәселе даулы, себебі осы ұлы тарихшының мінезі поэзияға жақын болмағандықтан, Филарх сияқты, зор қиял мен фантазияға ие болған жазушыға көңіл бөлуі қиын болған. Филархтың стилі тым жоғары талпыныс білдірген секілді; ол шешендік және, мүмкін, сөз сөйлейтін стильде болған; бірақ сонымен қатар ол жанды да тартымды болды және тарих оқиғаларын оқырманның ойына аңғартты. Дегенмен, Дионисий атап өткендей, ол сөздерін тиянақты қолданбаған.