Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1957 жылы жазылған Гарольд Пинтердің пьесасы
1957 play by Harold Pinter
"Туған күн мерекесі" (1957) – Гарольд Пинтердің толық көлемді алғашқы пьесасы, алғаш рет 1959 жылы Лондонда Encore Publishing баспасында жарық көрген. Бұл оның ең танымал және жиі қойылатын пьесаларының бірі. Теңіз жағасындағы тозығы жеткен пансионатта кішкентай туған күн тойы екі күдікті жаткүннің күтпеген келуімен қорқынышқа айналады. Пьеса "қорқыныш комедиясы" деп жіктеледі, оған екіұштылық, уақыт пен кеңістіктің шатасуы және қараңғы саяси символизм сияқты Пинтерге тән элементтерге ие. Пинтер "Доктор үйінде" гастрольдік сапарда жүрген 1957 жылдың жазында "Туған күн мерекесін" жазуды бастады. Кейін ол: "Мен Лестердегі гримерлік бөлмеде үлкен тексеру сахнасын жазғанымды есімде сақтаймын" деді.
The Birthday Party (1957) is the first full length play by Harold Pinter, first published in London by Encore Publishing in 1959. It is one of his best known and most frequently performed plays. In the setting of a rundown seaside boarding house, a little birthday party is turned into a nightmare when two sinister strangers arrive unexpectedly. The play has been classified as a comedy of menace, characterised by Pinteresque elements such as ambiguous identity, confusions of time and place, and dark political symbolism. Pinter began writing The Birthday Party in the summer of 1957 while touring in Doctor in the House. He later said: "I remember writing the big interrogation scene in a dressing room in Leicester."
Қорытынды
"Туған күн тойы" – бұл Мег пен Пити Боулз басқаратын, ағылшын теңіз жағалауындағы қалашықтағы, "әлдебір құлаған пансионатта" тұратын, бұрынғы пианиношы Стэнли Уэббер туралы. Оны іздеп, шамасы туған күнінде Голдберг пен Макканн есімді екі күдікті адам келді де, Мег ұйымдастырған сырттай қарағанда қарапайым туған күн тойын қорқынышқа айналдырды.
The Birthday Party is about Stanley Webber, an erstwhile piano player who lives in a rundown boarding house run by Meg and Petey Boles, in an English seaside town, "probably on the south coast, not too far from London". Two sinister strangers, Goldberg and McCann, arrive looking for him, supposedly on his birthday, and turn his apparently innocuous birthday party organised by Meg into a nightmare.
1-ші акті
Мег күйеуі Питке таңғы ас дайындап жатқанда, "отызға жуық" деп сипатталатын, шашы ұзын, сақалы жоқ Стэнли жоғарғы қабаттан кіреді. Мег Стэнлиге аналық сезім мен қылықтылық арасында ауысып, оған "екі джентльмен", екі жаңа "қонақ" келетінін айтады; Стэнли бұл жаңалықты естіп алаңдап, күдікпен қарайды. "[Алдыңғы есікке күрт соққанда]" Мег сахнадан шығып кетеді, ал Стэнли "хат жәшігінен" естілетін дауысты "тыңдайды", бірақ бұл Мегке арналған жұмсақ заттарды әкеліп жатқан Лулу ғана. Мег пен Лулу кеткеннен кейін Голдберг пен Макканн келеді, бірақ Стэнли дереу "ас үй есігінен сығалап, артқы есіктен шығып" тыңдауға тырысады, бірақ олар "осы жұмыс" туралы бюрократиялық сөздермен ғана әңгімелейді, бұл Макканнды "қанағаттандырады". Мегтің жаңа "қонақтары" бөлмелеріне шыққаннан кейін Стэнли кіреді, ал Мег оған Лулу әкелген, оның туған күніне арналған сыйлық пакетін береді. Ол оны ашып, ойыншық барабанды көреді.
While Meg prepares to serve her husband Petey breakfast, Stanley, described as a man "in his late thirties", who is dishevelled and unshaven, enters from upstairs. Alternating between maternal and flirtatious affectation toward Stanley, Meg tells him that "two gentlemen", two new "visitors", will be arriving; Stanley appears concerned and suspicious at this information. At "[a] sudden knock on the front door", Meg goes offstage while Stanley "listens" at a voice coming "through the letter box," but it is just Lulu carrying in a package delivered for Meg. Right after Meg and Lulu exit, Goldberg and McCann arrive, but Stanley immediately "sidles through the kitchen door and out of the back door" to eavesdrop, but they speak only vaguely about "this job" they must do with bureaucratic clichés, nevertheless rendering McCann "satisfied". After Meg's new "guests" go up to their room, Stanley enters and Meg gives him the package brought by Lulu containing his birthday present. He opens it to reveal a toy drum.
2-ші акті
Стенли Макканнмен кездеседі және екеуі сөйлеседі. МакКэнн Стэнлидің үйден кетуіне бөгет қоюға бекінеді. Стэнлидің мінез-құлқы мен сөйлеуі шатастыра бастайды. Ол бүгін туған күні екенін жоққа шығарып, Мегті мұны айтқаны үшін ақылсыздыққа айыптайды және Макканнға Голдберг оны үйге неліктен әкелгенін сұрайды. Голдберг кіріп, Макканнды тойға тапсырылған вискині алуға жібереді. Макканн қайтып келгенде, ол Голдбергпен бірге Стэнлиді мағынасы жоқ, сұрақтармен тергеп, оны толық құлдырауға дейін қинайды. Мег мерекелік киімімен кіреді, ал той Стэнлидің құрметіне арналған шаралармен жалғасады. Содан кейін Лулу келіп, Голдбергпен романтикалық қарым-қатынасқа түседі. Той соқыр адамның ойынымен аяқталады, оның барысында Макканн Стэнлидің көзілдірігін сындырып, аяғын ойыншық барабанға қысып, оны одан әрі мазақтайды. Стэнли Мегке шабуыл жасайды, ал соңынан бірден қараңғылық түсіп, ол Лулуға шабуыл жасайды және зорлауға тырысады. Конецте Голдберг пен Макканн Стэнлиді қабырғаға тіреп, оның маниялық күлкісімен күледі.
Stanley encounters McCann and the two talk. McCann is determined to stop Stanley from leaving the house. Stanley's behaviour and speech start to become erratic. He denies the fact that it is his birthday, insists that Meg is mad for saying so, and asks McCann if Goldberg told him why he has been brought to the house. Goldberg enters and sends McCann out to collect some whiskey that he has ordered for the party. When McCann returns, he and Goldberg interrogate Stanley with a series of ambiguous, rhetorical questions, tormenting him to complete collapse. Meg then enters in her party dress, and the party proceeds with a series of toasts in Stanley's honor. Lulu then arrives and engages with Goldberg in romance. The party culminates with a game of blind man's buff, during which McCann further taunts Stanley by breaking his glasses and trapping his foot in the toy drum. Stanley then attacks Meg and, in the blackout that immediately follows, attacks and attempts to rape Lulu. The act ends with Goldberg and McCann backing the maniacally laughing Stanley against a wall.
3-ші акт
Пьесаның алғашқы көрінісіне ұқсас, Пити таңғы ас ішіп отыр, ал Мег оған зиянсыз сұрақтар қояды, бірақ маңызды айырмашылықтар кештің салдарынан болған өзгерістерді көрсетеді. Мег дүкенге кеткеннен кейін Пити Голдбергке Стэнлидің жағдайы туралы және Голдбергтің оны Монти есімді белгісіз адамға апару ниеті туралы алаңдаушылық білдіре бастайды. Одан кейін Голдберг пен Макканн арасында сөз алмасу болады, онда Голдбергтің әдеттегі сенімді мінезі уақытша жоғалып, Макканннан аузына үрлеуін сұрағаннан кейін қайта жанданады. Лулу Голдбергке кешегі түнде болған оқиғалар туралы (кештен кейін болған, көрінбеген оқиғалар кезінде) сұрақ қояды, бірақ Макканн оны үйден қуады, оның мінез-құлқына қатысты жағымсыз пікірлер айтады және одан күнәларын мойындауын талап етеді. Содан кейін Макканн сынған көзілдірігі бар Стэнлиді әкеледі, ол және Голдберг оны кемшіліктерінің тізімімен және олардың ықпалына бағыну арқылы алатын пайдаларымен шабады. Стэнлиден неге қол жеткізе алатыны туралы сұрағанда, ол жауап бере алмайды. Олар оны үйден шығарып, Монтиге апаратын машинаға қарай бастайды. Пити оларға соңғы рет қарсылық көрсетеді, бірақ Стэнлиді алып кеткен кезде пассивті түрде бас тартады, "сынық" күйде, "Стан, олардың не істеу керектігін айтқызуға жол берме!" Мег дүкеннен оралғаннан кейін, "Машина жоқ екенін" байқайды, ал Пити үндемейтіндіктен, Стэнлидің кетуі туралы білетінін жасырады, осылайша оған Стэнли туралы шындықты білмей пьесаны аяқтауға мүмкіндік береді.
Paralleling the first scene of the play, Petey is having breakfast, and Meg asks him innocuous questions, with important differences revealing the aftermath of the party. After Meg leaves to do some shopping, Petey begins to express concern to Goldberg about Stanley's condition and Goldberg's intention to take him to an unseen character called Monty. There then follows an exchange between Goldberg and McCann during which Goldberg's usual confident style temporarily abandons him, though he seems to recover after asking McCann to blow in his mouth. Lulu then confronts Goldberg about the way he was the previous night (during unseen events that occurred after the party) but is driven from the house by McCann making unsavoury comments about her character and demanding that she confess her sins to him. McCann then brings in Stanley, with his broken glasses, and he and Goldberg bombard him with a list of his faults and of all the benefits he will obtain by submitting to their influence. When asked for his opinion of what he has to gain, Stanley is unable to answer. They begin to lead him out of the house toward the car waiting to take him to Monty. Petey confronts them one last time but passively backs down as they take Stanley away, "broken", calling out "Stan, don't let them tell you what to do!" After Meg returns from shopping, she notices that "The car's gone" and as Petey remains silent, he continues to withhold his knowledge of Stanley's departure, allowing her to end the play without knowing the truth about Stanley.
Жанр
Туған күн тойы Ирвинг Уордл және кейінгі сыншылар тарапынан "қорқыныш комедиясы" деп сипатталған (кейбіреулері "санатқа бөлу" дейді), ал Мартин Эслин оны абсурд театрының бір үлгісі ретінде қарастырған. Онда уақыттың, орынның және жеке тұлғаның ағылшын мен екіұштылығы, сондай-ақ тілдің бұзылуы сияқты ерекшеліктер бар.
The Birthday Party has been described (some say "pigeonholed") by Irving Wardle and later critics as a "comedy of menace" and by Martin Esslin as an example of the Theatre of the Absurd. It includes such features as the fluidity and ambiguity of time, place, and identity and the disintegration of language.
Қабылдау
Майкл Кодрон мен Дэвид Холл өндірген бұл пьесаның әлемдік премьерасы 1958 жылдың 28 сәуірінде Кембридж қаласындағы «Артс» театрында өтті, онда пьеса "жомарт қабылдауға ие болды". Лондонға дейінгі Оксфорд және Вулвергемптон қалаларындағы турнелерінде пьеса "позитивті қабылдау" алды және «Grand Theatre» театрының "көптен берген ең қызықты тәжірибесі" деп сипатталды. 1958 жылдың 19 мамырында қойылым Лондонның «Лирик Опера Хаус» (қазіргі «Лирик Хаммерсмит») театрында тұңғыш рет көрсетілді. Бұл коммерциялық және, көбінесе, сыншылар тарапынан сәтсіздікке ұшырады, "ұсынылмаған қызулықты" тудырып, сегіз қойылымнан кейін жабылды. Ол жабылып қалғаннан кейін соңғы аптада Гарольд Хобсонның «The Screw Turns Again» атты кешіккен мақаласы «The Sunday Times» газетінде жарияланды, бұл пьесаның сындық беделін құтқарып, оны қазіргі заманғы сахнаның классикалық туындыларының біріне айналдырды. 2008 жылдың 8-24 мамыр аралығында «Лирик» театры Дэвид Фаррдың режиссерлігімен пьесаның 50 жылдығын қайта қою арқылы және басқа да іс-шаралармен атап өтті. Олардың ішінде Гарольд Пинтер ұйымдастырған гала-спектакль мен қабылдау да болды, ол 2008 жылдың 19 мамырында, Лондон премьерасынан тура 50 жыл өткен соң өтті.
Produced by Michael Codron and David Hall, the play had its world première at the Arts Theatre in Cambridge, England on 28 April 1958, where the play was "warmly received". On its pre London tour in Oxford and Wolverhampton, it met with a "positive reception" as "the most enthralling experience the Grand Theatre has given us in many months." On 19 May 1958, the production had its London début at the Lyric Opera House, Hammersmith (now the Lyric Hammersmith). It was a commercial and, mostly, a critical failure, instigating "bewildered hysteria" and closing after only eight performances. The weekend after it had already closed, Harold Hobson's belated rave review, "The Screw Turns Again", appeared in The Sunday Times, rescuing its critical reputation and enabling it to become one of the classics of the modern stage. From 8 to 24 May 2008, the Lyric celebrated the play's 50th anniversary with a revival, directed by David Farr, as well as related events. They included a gala performance and reception, hosted by Harold Pinter, on 19 May 2008, exactly fifty years after its London première.
Интерпретация
Пинтердің көптеген пьесалары сияқты, "Туған күн мерекесінде" де берілген ақпаратты тексеру қиын; ол кейіпкерлердің сөздеріне қайшы келеді және түсініксіздікке толы, сондықтан олардың айтқандарын тікелей қабылдауға болмайды. Мысалы, бірінші актіде Стэнли мансабын сипаттап, "Мен бүкіл әлемде фортепианода ойнадым" дейді, бірақ дереу "Бүкіл елде" деп түзетіп, содан кейін үзіліс жасап, екі мәлімдемені де "Бірде концерт бердім" деп жоққа шығарады. Атауы мен диалогы Мегтің Стэнлидің туған күнін тойлау үшін дайындық жасап жатқанын көрсетеді: "Сенің туған күнің, Стэн. Бұл күнді бүгінге дейін құпия ұйымдастырмақ едім", - дегенімен, Стэнли оның туған күні емес екенін жоққа шығарады: "Бұл менің туған күнім емес, Мег" (48), Голдберг пен Макканнға: "Жалпы, бұл менің туған күнім емес. Жоқ, келесі айға дейін" дейді, ал Макканнның "Мег ханымның пікірінше басқаша" деген сөзіне жауап ретінде: "Оның? Ол ақылдан безген. Басы ауысқан" (53). Мег үйі пансионат екенін айтса да, күйеуі Пити, "бізді бірнеше түнге қонаққа алса болады ма?" деп сұраған екі адаммен кездескенде, Мегтің бөлме дайындағанына таңғалады (23), ал Стэнли (бірден-бір қонақ деп есептелінетін) Голдберг пен Макканнның қысқа демалысқа келген қонақтар ретінде күтпеген пайда болуына қарсы шығып, бұл үйдің пансионат емес екенін айқын түрде жоққа шығарады: "Бұл пансионатты таңдау абсурд нәрсе. Өйткені бұл пансионат емес. Ешқашан болған емес" (53).
Like many of Pinter's other plays, very little of the expository information in The Birthday Party is verifiable; it is contradicted by the characters and otherwise ambiguous, and, therefore, one cannot take what they say at face value. For example, in Act One, Stanley describes his career, saying "I've played the piano all over the world," reduces that immediately to "All over the country," and then, after a pause, undercuts both statements by saying "I once gave a concert." While the title and the dialogue refer to Meg's planning a party to celebrate Stanley's birthday: "It's your birthday, Stan. I was going to keep it a secret until tonight," even that fact is dubious, as Stanley denies that it is his birthday: "This isn't my birthday, Meg" (48), telling Goldberg and McCann: "Anyway, this isn't my birthday No, it's not until next month," adding, in response to McCann's saying "Not according to the lady [Meg]," "Her? She's crazy. Round the bend" (53). Although Meg claims that her house is a boarding house, her husband Petey, who was confronted by two men who "wanted to know if we could put them up for a couple of nights" is surprised that Meg already has prepared a room (23) and Stanley (being the only supposed boarder) also responds to what appears to him to be the sudden appearance of Goldberg and McCann as prospective guests on a supposed short holiday, flat out denies that it is a boarding house: "This is a ridiculous house to pick on Because it's not a boarding house. It never was." (53)
Макканн Стэнлиден "Ең жақын Мейденхедке бардыңыз ба? Фуллердің шайханасы бар еді. Мен онда шай ішетінмін және "Шапан" кітапханасы да бар еді. Мен сізді Хай-стритпен байланыстырамын. Ұнатушы қала, солай емес пе? Тыныш, гүлденген қоғам. Мен сол жерде туып өстім. Басты жолдан алыс тұрдым" (51) деп сұрайды, бірақ Голдберг кейіннен Стэнли жиі баратын екі орынды атайды, Голдбергті және мүмкін Макканнды Мейденхедке байланыстырады: "Шағын Остин, Фуллерде шай, "Шапаннан" кітап және мен қанағаттандым" (70). Әрине, Стэнли мен Голдберг екеуі де бұл естеліктерді ойдан шығарған болуы мүмкін, өйткені олар бұрын өмірлері туралы да көп нәрсені ойлап тапқан сияқты, және мұнда Голдберг Стэнлидің бұрын айтқандарын естіп, олардан ыңғайлы түрде нәрсені алған болуы мүмкін. Мерриттің айтуынша, Пинтер кейіпкерлерінің диалогындағы мұндай сәйкестіктердің нақты негізі екіұшты болып қалады және әртүрлі түсіндірулерге жатады. Жекеліктің өзгеруі ("таныстық тақырыбына қараңыз") өткенді екіұшты етеді: Голдбергті "Нат" деп атайды, бірақ өткен оқиғаларын айтқанда өзін "Сими" (73) және "Бенни" (92) деп атағанын айтады, ал Макканнды "Дермот" (Питимен сөйлескенде [87]) және "Сеймус" (Макканнмен сөйлескенде [93]) деп атайды. Мұндай қайшылықтарды ескере отырып, осы кейіпкерлердің нақты есімдері және осылайша жекелігі белгісіз болып қалады. Джон Рассел Браунның (94) пікірінше, "Пинтердің диалогы үшін жалғандықтар маңызды, әсіресе оларды бір сахнадан екіншісіне мұқият сілтеме жасау арқылы ғана анықтауға болатын жағдайда. Кейбір айқын өтіріктер соншалықты бейжайлықпен айтылады, сондықтан көрермендерге ашылатыннан гөрі көп нәрсені іздеуге шақырылады. Бұл Пинтердің көрермендердің тексеруге деген құштарлығын ояту және осы құштарлықты қайта-қайта өкінішке ұшыратудың екі жақты тактикасының бір бөлігі" (Браун 94).
McCann claims to have no knowledge of Stanley or Maidenhead when Stanley asks him "Ever been anywhere near Maidenhead? There's a Fuller's teashop. I used to have my tea there and a Boots Library. I seem to connect you with the High Street A charming town, don't you think? A quiet, thriving community. I was born and brought up there. I lived well away from the main road" (51); yet Goldberg later names both businesses that Stanley used to frequent connecting Goldberg and possibly also McCann to Maidenhead: "A little Austin, tea in Fuller's a library book from Boots, and I'm satisfied" (70). Of course, both Stanley and Goldberg could just be inventing these apparent reminiscences as they both appear to have invented other details about their lives earlier, and here Goldberg could conveniently be lifting details from Stanley's earlier own mention of them, which he has heard; as Merritt observes, the factual basis for such apparent correspondences in the dialogue uttered by Pinter's characters remains ambiguous and subject to multiple interpretations. Shifting identities (cf. "the theme of identity") makes the past ambiguous: Goldberg is called "Nat," but in his stories of the past he says that he was called "Simey" (73) and also "Benny" (92), and he refers to McCann as both "Dermot" (in talking to Petey [87]) and "Seamus" (in talking to McCann [93]). Given such contradictions, these characters' actual names and thus identities remain unclear. According to John Russell Brown (94), "Falsehoods are important for Pinter's dialogue, not least when they can be detected only by careful reference from one scene to another Some of the more blatant lies are so casually delivered that the audience is encouraged to look for more than is going to be disclosed. This is a part of Pinter's two pronged tactic of awakening the audience's desire for verification and repeatedly disappointing this desire" (Brown 94).</blockquote>
Биллингтонның айтуынша, "Жалғыз баспана иесі, ашкөз үй иесі, тыныш күйеуі: бұл кейінірек Стэнли, Мег және Пити болып табылатын фигуралар Дональд МакГиллдің теңіз жағасындағы пошта карточкасындағы фигуралар сияқты" (Гаррольд Пинтер 76).
According to Billington, "The lonely lodger, the ravenous landlady, the quiescent husband: these figures, eventually to become Stanley, Meg, and Petey, sound like figures in a Donald McGill seaside postcard" (Harold Pinter 76).
Стенли Уэббер
Стенли Уэббер – арагідік еврей аты, – өзінің шатқақ сезімін қиял, әрекет, зорлық-зомбылық және өзінің манипуляциялық билік ойындары арқылы нығайтатын адам. Оның Мегке қатысы бастапқыда қатал, көңілді, қысым көрсетуші, бірақ ол тағдырлы, көңіл күйін өзгертетін жаңлықты айтқанда – «Мен екі джентльменге дайындық жасауым керек» – ол тігірікке тірелген жануар сияқты қауіпті болады (Биллингтон, Гарольд Пинтер 78).
Stanley Webber — "a palpably Jewish name, incidentally — is a man who shores up his precarious sense of self through fantasy, bluff, violence and his own manipulative form of power play. His treatment of Meg initially is rough, playful, teasing but once she makes the fateful, mood changing revelation —'I've got to get things ready for the two gentlemen'—he's as dangerous as a cornered animal" (Billington, Harold Pinter 78).
Лулу
Лулу – Стенлидің актінің соңындағы атақты туған күн тойында зорлауға әрекеттенгені (Биллингтон, Гарольд Пинтер 112) жиырма жастағы әйел.
Lulu is a woman in her twenties whom Stanley "tries vainly to rape" (Billington, Harold Pinter 112) during the titular birthday party at the end of Act II.
2013 жыл
Steppenwolf Theatre Company, Чикаго, Остин Пендлтонның режиссерлігімен, 24 қаңтар – 28 сәуір 2013. Актерлік құрамда Стэнли рөлінде Йен Барфорд, Пити рөлінде Джон Махони және Мег рөлінде Мойра Харрис болды.
Steppenwolf Theatre Company, Chicago directed by Austin Pendleton 24 January – 28 April 2013. The cast included Ian Barford as Stanley, John Mahoney as Petey, and Moira Harris as Meg.
2018 жыл
Бұл пьеса Иан Риксон тарапынан Лондонның Гарольд Пинтер театрында қайта қойылды, бас рөлдерде Тоби Джонс (ол ББС Радио 3 үшін 2016 жылғы қойылымындағы Стэнли рөлін қайта ойнады), Стивен Манган, Зои Ванамейкер және Перл Макки болды. Қойылым 9 қаңтар – 14 сәуір 2018 жылдары өтті.
The play was revived by Ian Rickson at the Harold Pinter Theatre, London starring Toby Jones (who reprised the role of Stanley after his 2016 performance for BBC Radio 3), Stephen Mangan, Zoe Wanamaker and Pearl Mackie, 9 January 14 April 2018.