Кіріспе

Жалғыз ғылыми атау (белгілі бір ғылыми тұрғыдан) Ботаникада, балдырлар, саңырауқұлақтар және өсімдіктер үшін Халықаралық номенклатура кодексіне (ICN) сәйкес дұрыс атау – бұл белгілі бір таксон үшін қолданылатын жалғыз ботаникалық атау, егер таксонның нақты шеңбері, орны және дәрежесі анықталған болса. Атаудың дұрыс екенін анықтау – күрделі процедура. Атау жарамды түрде жарияланған болуы керек, бұл процесс ICN-ның кем дегенде 16 бабында белгіленген. Ол сондай-ақ "заңды" болуы керек, бұл қосымша талаптар қояды. Егер бір таксон үшін екі немесе одан көп заңды атау болса (бірдей шеңбер, орналасу және дәрежесімен), онда дұрыс атау – басымдыққа ие атау, яғни ең алғаш жарияланған атау, бірақ атаулар кеңінен қолданылған жағдайда сақталуы мүмкін. Дұрыс атаудан өзге жарамды жарияланған атаулар синонимдер деп аталады. Таксономистер таксонның шеңбері, орны немесе дәрежесі туралы келіспеушіліктерге ұшырағандықтан, белгілі бір өсімдік үшін бірнеше дұрыс атау болуы мүмкін. Бұлар да синонимдер деп аталуы мүмкін. Дұрыс атаудың тек бір дұрыс жазылуы бар, ол әдетте бастапқы жазылу болады (бірақ белгілі бір шектеулі түзетулерге рұқсат етіледі). Басқа жазылу түрлері – орфографиялық варианттар. "Дұрыс атаудың" зоологиялық эквиваленті – "жарамды атау".

Мысал

Түрлі таксономиялық жіктемелер әртүрлі дұрыс атауларға алып келуі мүмкін. Мысалы, әлемдегі ең жылдам өсетін ағаштың ең алғашқы атауы – Adenanthera falcataria L. «L.» – бұл атауды алғаш рет жариялаған Линейдің (Linnaeus) көрсеткіші. Осылайша, Adenanthera falcataria – бұл өсімдіктің дұрыс атауларының бірі. Әртүрлі таксономиялық қарастыруларға негізделген басқа да дұрыс атаулар бар. Оны Фосберг (Fosberg) алғаш рет жасағандай, Albizia туысына жатқызуға болады. Бұл туысқа жатқызғанда, дұрыс атаудың бірінші таңдауы – жаңа туыс атауы, одан кейін бұрынғы түр эпитеті, нәтижесінде Albizia falcataria пайда болады. Егер осы эпитетпен туыста бұрыннан түр болса, онда бұл атауды қолдануға болмайды, себебі заңсыз көшірме (дубликат) жасалады. Мұндай жағдай болмағандықтан, осы туыстағы өсімдіктің дұрыс атауы – Albizia falcataria (L.) Fosberg. «Fosberg» – жаңа туысқа көшіруге жауапты автор; «L(innaeus)» – жаңа атау туындаған «негізгі атаудың» (basionym) авторы. Сондай-ақ, оны Paraserianthes туысына да жатқызуға болады. Бұл жағдайда оның дұрыс атауы – Paraserianthes falcataria (L.) I. C. Nielsen. Paraserianthes туысының ішінде ол Falcataria бөліміне жатады. Егер бөлімнің статусы туыс деңгейіне көтерілсе, дұрыс атау Falcataria falcataria болмайды, себебі ботаникалық кодекске (бірақ зоологиялық кодекске емес) туыс және түр эпитеті бірдей сөзден тұратын атауларға (тавтонимдер) тыйым салынған. Базионимнің баламасын іздеу немесе жаңа атау жасау қажет. Дұрыс атауы – Falcataria falcata (L.) Greuter & R. Rankin. Adenanthera falcataria, Albizia falcataria, Paraserianthes falcataria және Falcataria falcata деген төрт атаудың әрқайсысы осы төрт туысқа өсімдікті жатқызатын әртүрлі таксономиялық пікірлерге сәйкес дұрыс болуы мүмкін. «Дұрыс» туыстың қайсысы екені – номенклатура емес, таксономия мәселесі. Осылайша, бұл ағаш түрінің әртүрлі адамдар үшін әртүрлі дұрыс ботаникалық атауы болады.

Прокариоттар

Прокариоттық код ICN-нен көптеген ұғымдарды, соның ішінде "дұрыс атау" ұғымын мұраға алады. Ботаникалық түсінік сияқты, әртүрлі таксономистер әртүрлі туыс түсініктеріне ие болуы мүмкін, бұл әртүрлі "дұрыс атауларға" алып келеді. Прокариоттық атаулар тізімі (LPSN) дұрыс атауларды таңдауға қатысты өз тәсілінде тұрақтылықты сақтауға тырысады. LPSN кейінгі комбинациялар көбінесе жақсы филогеномдық деректерге негізделгенімен, түсініктердегі мүмкін болатын қайшылықтарға байланысты тек "соңғы жарамды комбинацияны" қабылдау жеткіліксіз екенін көрсетеді.