Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мысыр мен Сирияның сұлтаны (1382–1389) (1390–1399)
Sultan of Egypt and Syria (r. 1382–1389) (1390–1399)
Әл-Малик Аз Захир Сайф ад-Дин Баркук (الملك الظاهر سيف الدين برقوق; шамамен 1336 жылы туған) – 1382 жылдан 1389 жылға дейін және 1390 жылдан 1399 жылға дейін билік еткен Мысырдың черкес мамлюк Буржи әулетінің алғашқы сұлтаны. Баркук Черкесияда христиан әкеден дүниеге келген, кейін құл ретінде алынып, Мысырға жеткен. Ол сұлтан әл-Салих Хаджиді тақтан түсіріп, өзі таққа отырды. Билікке келген соң, ол көптеген туыстарын маңызды лауазымдарға тағайындады. 1389 жылы көтерілісші әкімдер Хаджиді қайтадан таққа қондырды, бірақ Баркук көп ұзамай тақты қайтарып алып, 1399 жылы қайтыс болғанға дейін билік етті, содан кейін оның ұлы мұрагерлік етті. Баркук есімі черкес тілінен шыққан және оның туған аты.
Al Malik Az Zahir Sayf ad Din Barquq (الملك الظاهر سيف الدين برقوق; born c. 1336) was the first Sultan of the Circassian Mamluk Burji dynasty of Egypt ruling from 1382 to 1389 and 1390 to 1399. Born to a Christian father in Circassia, Barquq was enslaved and later arrived in Egypt. He deposed sultan al Salih Hajji to claim the throne for himself. Once in power, he placed many of his family members in positions of power. Rebelling governors in 1389 restored Hajji to the throne but Barquq was able to reclaim the throne shortly after and ruled until his death in 1399 and was succeeded by his son. The name Barquq is of Circassian origin and is his birth name.
Ерте өмір
Барқұқ черкес тегінен шыққан, оны құл ретінде сатып алған, болжам бойынша, шайқастан кейін, және Қырымдағы моншаға сатқан. Бір дерек бойынша, ол қашып, құпия түрде Константинопольге баруға тырысқанда, болгар қарақшыларының шабуылына ұшырап, Мысырға сатылған, ал басқа дерек бойынша, ол Қырымнан тікелей Мысырға әкелінген. Мысырда ол шамамен 1363-64 жылдары (немесе Ислам күнтізбесі бойынша 764 жыл) Яльбуға әл-Умаридің үй шаруасында мамлюк болды. Сұлтан әл-Мансур Әли билігінде, Барқұқ мамлюк мемлекетінде маңызды ықпалға ие болған кезде, ол 1381 жылдың наурыз айында әкесін Мысырға әкелді. Оның әкесі, бастапқыда христиан болған, Ислам дінін қабылдап, Анас есімін алды және мұсылмандық сенімі үшін мамлюк дәуірінің деректерінде есімдері тіркелген бірінші буын мамлюктердің әкесі болды; бірінші буын мамлюктердің әкелері көбінесе мұсылман емес еді. Анас жүздің әмірі (мамлюктердің ең жоғары әскери шені) шеніне көтерілді және оның діншілдігімен, мейірімділігімен және қайырымдылық істерімен танылды. Ол Мысырға келгеннен кейін он ай өткен соң қайтыс болды.
Barquq was of Circassian origin, and was acquired as a slave, presumably after a battle, and sold to a bathhouse in Crimea. According to one narration, while trying to escape and secretly go to Constantinople, he was attacked by Bulgarian bandits and sold to Egypt, while according to another narration he was directly brought from Crimea to Egypt. In Egypt, he became a mamluk in the household of Yalbugha al Umari in approximately 1363–64 (or 764 on the Islamic calendar). During the reign of Sultan al Mansur Ali, when Barquq held considerable influence in the Mamluk state, he brought his father to Egypt in March 1381. His father, originally a Christian, converted to Islam, adopted the name Anas and became the first father of a first generation mamluk to be mentioned by the Mamluk era sources because of his Muslim faith; the fathers of first generation mamluks were typically non Muslims. Anas was promoted to the rank of emir of one hundred (the highest Mamluk military rank) and was known for his piety, kindness and charitable acts. He died ten months after his arrival to Egypt.
Билікке көтерілу
1341 жылдан бері Мамлюк империясын әл-Насыр Мұхаммедтің ұрпақтары биледі. Бірақ, олардың ешқайсысы тиімді басқаруға жете алмайды. Билеушілердің көпшілігі таққа отырғанда жас болғандықтан, түрлі бәсекелес Мамлюк топтарының құрылықтарына айналды. Осылайша, 1377 жылы 1366 жылдан бері өзі билік жүргізіп келген әл-Ашраф Шабан сұлтан құлатылып, өлтірілді. Көтерілісші Мамлюктер оны жеті жасар ұлымен ауыстырды. Бұл билеуші қайтыс болған соң, оның кіші інісі таққа отырды. Баркук тақтың артындағы топтың мүшесі болды және жас сұлтандардың сарайында түрлі маңызды лауазымдарда қызмет етті. 1382 жылдың қараша айына дейін ол өкіметін нығайтып, сұлтан әл-Салих Хаджиді тақтан түсіріп, сұлтандықты өзіне қаратып алды. Ол әл-Захир деген тақ есімін қабылдады, бұл әл-Захир Байбарс сұлтанды еліктеу ниетінен туған болуы мүмкін.
Since 1341, the Mamluk empire had been ruled by the descendants of al Nasir Muhammad. However, none of them were strong enough to exert effective control. Many of the rulers were minors at the time of their accession, and would act as puppets for one or another competing Mamluk faction. This happened in 1377, when the sultan al Ashraf Sha'ban, who had ruled in his own stead since 1366, was overthrown and killed. The rebelling Mamluks replaced him on the throne with his seven year old son. When that puppet sultan died, he was replaced by the younger brother. Barquq was a member of the faction behind the throne, serving in various powerful capacities in the court of the boy sultans. He consolidated his power until in November 1382 when he was able to depose sultan al Salih Hajji and claim the sultanate for himself. He took the reign name al Zahir, perhaps in imitation of the sultan al Zahir Baybars.
Бірінші билік (13821389)
Баркук өзінің көптеген туыстарын билік орындарына орналастырып, басқа мамлюктерге зиян келтіре отырып, өзінің беделін нығайтуға тырысты. Ол Каир қаласының орталығында Сұлтан Баркук мешіті-медресесінің құрылысына қаржы жұмсады. 1386 жылы аяқталған бұл ғимарат ханқа және медресе ретінде қызмет ету үшін салынған. Бұл Фатими Каіріндегі Бейн әл-Касрайн көшесінде орналасқан үш маңызды исламдық ескерткіштің бірі. Көбінесе Баркук кесенесі деп аталса да, онда оның қызы ғана жерленген. Баркук Египетте Копт жаңа жылы – Найруз мерекесін тойлауды тоқтатты. Танымал Хан әл-Халили базардағы орталық керуенсарай оның бірінші билеу мерзімінің алғашқы жылында құрылды, бірақ оны оның әмірі Джахаркс әл-Халили салған.
Barquq placed many of his own family in positions of power to the detriment of fellow Mamluks, attempting to solidify his position. He sponsored the construction of the Mosque Madrasa of Sultan Barquq in the center of Cairo. Completed in 1386, it was a pious foundation designed to serve as both a khanqah and a madrasa. It is one of the three dominant Islamic monuments clustered on the street Bayn al Qasrayn in Fatimid Cairo. Although often called the Mausoleum of Barquq, only his daughter is buried there. Barquq ended the public holiday in Egypt celebrating the Coptic New Year Nayrouz. The central caravanserai of the famous Cairo souk Khan El Khalili was founded in the first year of his first reign, though it was founded by his emir, Djaharks el Khalili.
Көтеріліс
1386 жылы Захири көтерілісі Барқұқты құлату қаупін тудырды, бірақ қандай да бір агитаторлар жұмылдырылуға үлкермес бұрын, қастандық ашылды. 1389 жылы империяның солтүстік шебіндегі екі мамлюк әкімі, Малатия әкімі Минташ және Алеппо әкімі Ялбоға әл-Насири (Ялбоға әл-Умаримен шатастырмау керек) көтеріліс жасады. Сирияны басып алғаннан кейін олар Қаһиреге бет алды. Барқұқ қашуға тырысты, бірақ қолға түсіріліп, әл-Карак қамалына жіберілді. Осы уақытта екі әкім Хаджиді таққа қайта отырғызып, ол енді әл-Мансур деген тақ атын алды. Қаһиреде мамлюк топтары арасында шайқас болды, және Барқұқтың жақтастары көтерілісшілерді жеңіп шықты. Барқұқ 1390 жылдың ақпан айында Қаһиреге қайтып оралды. Барқұқ 1399 жылдың маусым айында қайтыс болды, ал оның орнына ұлы Насыр әд-Дин Фараж келді. Ол Фараж салған кесенеге, Қаһиренің Солтүстік зиратында жерленді.
Early on, the 1386 Zahiri Revolt threatened to overthrow Barquq, though the conspiracy was discovered before any agitators could mobilize. The year 1389 saw the revolt of two Mamluk governors from the northern end of the empire, Mintash, governor of Malatya, and Yalbogha al Nasiri, governor of Aleppo (not to be confused with Yalbogha al `Umari). After securing Syria they marched toward Cairo. Barquq attempted to escape, but was captured and sent to the castle of al Karak. Meanwhile, the two governors restored Hajji to the throne, who now took the reign name al Mansur. Fighting developed among the Mamluk factions in Cairo, and Barquq's supporters overcame the rebels. Barquq returned to Cairo in February 1390. Barquq died in June 1399 and was succeeded by his son Nasir ad Din Faraj. He was buried in a mausoleum built by Faraj in Cairo's Northern Cemetery.
Отбасы
Барқұқтың алғашқы әйелі Әмір Таштимурдың қызы болған. Олар 1380 жылы 17 сәуірде, таққа отыруына дейін үйленді. 1384 жылы Әмір Мәнжақ әл-Йүсіфидің қызы Хауанд Фатимаға үйленді. 1386 жылы 12 ақпанда ол Әмір Менглибоғаның қызы Ситти Хаджар мен, Асхард әл-Ашраф Шабанның қызы Хуанд Фатимаға үйленді. Ситти Хаджар 1430 жылы 2 сәуірде қайтыс болды. Барқұқтың бір кәнизагы Хауанд Ширин еді. Ол грек болған және Барқұқтың үлкен ұлы Ан Насир Фаражды дүниеге әкелді. Ол 1399-1400 жылдары қайтыс болды және Бейн әл-Касрайндағы Барқұқтың медресесіне жерленді. Тағы бір кәнизагы - Қуннуқ би. Ол түрік болған және Барқұқтың екінші ұлы Изз ад-Дин Абд әл-Азизді дүниеге әкелді. Ол 1432 жылы қайтыс болды. Тағы бір кәнизагы - әнші Сул болды. Тағы бір әйелі Хаванд Хадж Малак еді. Ол түрік элитасының ұрпағы. Оның әкесі Ибн Қара немесе Муқбил есімді патшалық мамлюк болған. Барқұқ қайтыс болғаннан кейін ол Тағрибирдиге, 15 ғасыр тарихшысы Ибн Тағрибирдидің әкесіне үйленді және оның Шәкра деп те белгілі қызы Айшаны дүниеге әкелді. Ол қайтыс болғаннан кейін, Аббасид ханзадасы Якуб бин әл-Мутаваккил I-ге үйленіп, болашақ халифа Әл-Мутаваккил II-ні дүниеге әкелді. Ол 1429 жылы қайтыс болды. Оның бір қызы Хаванд Сара, кәнизақтың қызы, 1401 жылы 1 қыркүйекте Науруз әл-Хафизиге, кейіннен Муқбил ар-Румиге үйленді. Ол 1409-10 жылдары Дамаскқа бара жатқан жолда қайтыс болды.
Barquq's first wife was the daughter of Amir Tashtimur. They married on 17 April 1380, before his accession to the throne. In 1384, he married Khawand Fatima, the daughter of Amir Manjak al Yusufi. On 12 February 1386, he married Sitti Hajar, the daughter of Amir Menglibogha as Shamsi and Khwand Fatima, daughter of Sultan Al Ashraf Sha'ban. She died on 2 April 1430. One of Barquq's concubines was Khawand Shirin. She was a Greek, and gave birth to Barquq's eldest son, An Nasir Faraj. She died in 1399–1400, and was buried in the madrasa of Barquq at Bayn al Qasrayn. Another concubine was Qunnuq Bey. She was Turkish and gave birth to Barquq's second son, Izz ad Din Abd al Aziz. She died in 1432. Another concubine was Sul, a singer. Another wife was Khawand Hajj Malak. She descended from elite Turkish origins. Her father was either Ibn Qara or a royal mamluk named Muqbil. After Barquq's death she married Taghribirdi, the father of 15th century historian Ibn Taghribirdi, and gave birth to his daughter Aisha also known as Shaqra. After his death, she married the Abbasid prince Yaqub bin al Mutawakkil I and gave birth to the future caliph Al Mutawakkil II. She died in 1429. One of his daughters, Khawand Sara, born of a concubine, married Nawruz al Hafizi, the amir kabir on 1 September 1401, and later Muqbil ar Rumi. She died in 1409–10 on the road to Damascus.
Мұра
Сұлтан Барқұқтың билігі замандас мемлекеттермен сауда қатынастарын дамытумен ерекшеленді. Қазіргі Сомалидің солтүстік-батысында 1800-жылдардың соңы мен 1900-жылдардың басында жүргізілген археологиялық қазбалар барысында, басқа да заттармен қатар, Барқұқтан шыққан деп саналатын монеталар табылған. Бұл монеталардың бәрі Қайыр немесе Дамаскіде соғылған. Осы табылған заттардың көп бөлігі орта ғасырлық Адал сұлтандығымен байланысты. Олар табылғаннан кейін көп ұзамай сақтау үшін Лондондағы Британ мұражайына жіберілді.
Sultan Barquq's reign was also marked by trade with other contemporaneous polities. Excavations in the late 1800s and early 1900s in modern day northwestern Somalia unearthed, among other things, coins identified as having been derived from Barquq. All of the pieces had been struck in either Cairo or Damascus. Most of these finds are associated with the medieval Sultanate of Adal. They were sent to the British Museum in London for preservation shortly after their discovery.