Кіріспе

Кения, Танзания және Угандадағы нилоттық этнос – Кения мен Танзанияның луо тайпасы, Шығыс Африкадағы батыс Кения және Танзанияның солтүстігіндегі Мара аймағында қоныстанған нилоттық этнос. Луо Кениядағы төртінші ірі этникалық топты құрайды (10,65%), кикуйю (17,13%), лухья (14,35%) және календжин (13,37%) тайпаларынан кейін. Луо тайпасының шығуы 15-20 ғасырлар аралығында Угандадан батыс Кенияға төрт толқынмен көшіп келген көшпенділерге байланысты. Бұл көшпенділер Угандадағы луо тайпаларымен, әсіресе ачоли және падхола тайпаларымен тығыз байланысты болған. Кения мен Танзанияға қоныс аударған кезде, олар аймақта ұзақ жылдар бойы қалыптасқан басқа да қауымдармен қарым-қатынасқа түскендіктен, маңызды генетикалық және мәдени араласуларға ұшырады. Дәстүрлі түрде луо тайпасы мал шаруашылығы, егіншілік және балық аулаумен айналысып, осымен қатар аң аулау арқылы да көшкен. Бүгінде луо тайпасы Шығыс Африканың зиялы және білікті жұмыс күшінің маңызды бөлігін құрайды, түрлі салаларда қызмет етеді. Олар балық аулау, шағын шаруашылық және қалалық жұмыстар сияқты әртүрлі кәсіптермен де айналысады. Луо тайпасы мен луо тегінен тараған адамдар қазіргі мәдениет пен өркениетке елеулі үлес қосты. Том Мбоя және Найджел Н. Мванги африкалық ұлтшыл күрестің маңызды тұлғалары болды. Луо ғалымдары, мысалы Роберт Оума Мола (Халықаралық жәндіктер физиологиясы және экологиясы орталығының негізін қалаушы және 1991 жылы ЮНЕСКО-ның Альберт Эйнштейн алтын медаліне ие болған) және Вашингтон Йотто Очиенг (2019 жылы Корольдік навигация институтынан (RIN) Харольд Спенсер Джонс алтын медалін жеңіп алған) өздерінің еңбектерімен халықаралық деңгейде танылды. Профессор Ричард С. Одинго 2007 жылы Аль Гормен бірге Нобель бейбітшілік сыйлығын алған Климаттық өзгерістер жөніндегі үкіметаралық комиссия төрағасының орынбасары болды. Америка Құрама Штаттарының тұңғыш афроамерикалық президенті және Нобель сыйлығының лауреаты Барак Обама кениялық луо әкесінен туған. Лупита Ньонго 2014 жылы Академия сыйлығын жеңіп алған тұңғыш африкалық афроамерикалық болды. Луо тайпасы бенга және охангла сияқты көптеген танымал музыка жанрларын қалыптастырды. Бенга – Африкадағы ең танымал жанрлардың бірі.

Орналасқан жері

Қазіргі кениялық және танзаниялық луо тайпаларының отаны Виктория көлінің шығыс бөлігінде, Кенияның батысындағы бұрынғы Ньянза провинциясында және Танзанияның солтүстік-батысындағы Мара аймағында жатыр. Бұл аймақ тропикалық ендік аймағында орналасқан және экватордан өтеді. Сонымен қатар, бұл аймаққа орташа жауын-шашын мөлшері түседі. Орташа биіктігі теңіз деңгейінен 3700-ден 6000 футқа дейін жетеді.

Шығу тегі

Кения мен Танзанияның луо халқы нилотиялық халықтардың басым көпшілігін құрайды. Британдық отаршылдық кезеңінде олар Нилотик Кавирондо деп аталды. Нилотиялық халықтардың шығу тегінің нақты орны даулы, бірақ көптеген этнолингвистер мен тарихшылар олардың шығу тегін Оңтүстік Судандағы Бахр-эль-Газал мен Шығыс Экватория аралығына орналастырады. Олар мал шаруашылығы, балық аулау және тұқым өсірумен айналысқан. Осыған ұқсас мәдениетті сипаттаған ең ерте археологиялық жағдайлардың кейбіреулері Судандағы Хартумнан солтүстікке қарай 48 шақырым (30 миль) қашықтықта орналасқан Кадерода табылған және б.з.д. 3000 жылға дейін сақталып қалған. Кадерода ірі қара мал шаруашылығының қалдықтары, сондай-ақ Сахара асты Африка фенотипіне тән қаңқа қалдықтары бар зират бар. Бұдан басқа, онда басқа жануарларды үйрету, өнер, алыс сауда, тұқым өсіру және балық жеу туралы мәліметтер де кездеседі. Генетикалық және тіл білімі зерттеулері Солтүстік Судан мен Оңтүстік Египеттегі нубийлердің нилотиялық халықтармен тығыз байланысты халықтардан бастау алған аралас топ екенін көрсетті. Кейін бұл топ Таяу Шығыс және басқа Шығыс Африка халықтарынан гендердің айтарлықтай ағынын алды. Бұл зерттеулер нилотиялық халықтарға жақын халықтардың ежелгі Египеттің оңтүстігіне дейін Нил өзенінің бойында ұзақ жылдар бойы қоныстанғанын көрсетеді. Әртүрлі себептерге байланысты, Нилотик луо халықтарының баяу және бірнеше буынға созылған көші-қоны Оңтүстік Суданнан Угандаға және Батыс Кенияға б.з. 1000 жылдан бастап 20 ғасырдың басына дейін жалғасты. Кейбір авторлар осы кеңеюдің алғашқы кезеңдері христиандық нубиялық Макурия және Алодия мемлекеттерінің құлауымен, арабтардың Орталық Суданға енуімен, сондай-ақ нилоттықтардың темір дәуірі технологиясын қабылдауымен бірге болғанын атап өтеді. Луо халықтарының ең солтүстік тобы – Шилуктар 16 ғасырда Ақ Ніл бойымен солтүстікке қарай жылжып, қазіргі Хартум аумағын бағындырды. Олар Шилук мемлекетін құрды. 15 ғасырда луо халықтары Буньёро-Китара мемлекетіне қоныс аударып, Угандада Бабито әулетін құрды. Бұл топ банту мәдениетіне сіңіп кетті. Кения мен Танзанияның луолары Оңтүстік луолары болып саналады және Нил өзенінің бойында көшіп-қонып, өмір сүрген жалғыз "өзен-көлді" халықтар болып табылады. Олар Оңтүстік Суданның Бахр-эль-Газал аймағынан Уганда арқылы Кения мен Танзанияға келді. Кенияға көшіп келген луо тілінде сөйлейтін халықтар негізінен төрт топтан құралды: Ачоли, Адола және Алур халықтары (Уганда мен Оңтүстік Суданның және Шығыс Конгоның кейбір аймақтарынан), әсіресе Ачоли және Падхола. Қазіргі Кенияның луолары дәстүрлі түрде 27 тайпадан тұрады, олардың әрқайсысы өз кезегінде әртүрлі рулар мен тармақтардан құралған ("Jo" сөзі "халықты" білдіреді).

Кенияға көшіп келу

Ауызша тарих және генеалогиялық деректер Луоның Кения мен Танзанияға және олардың ішінде кеңеюінің уақыт шегін бағалау үшін қолданылды. Кенияның бұрынғы Ньянза провинциясына көші-қонның төрт негізгі толқыны байқалады, олардың біріншісі – 1490–1517 жылдар шамасында бастау алған Джок халқы. Жока-Жок – Солтүстік Ньянзаға көшіп келгендердің алғашқы және ең ірі толқыны. Бұл көшіп келушілер Рамоги төбесі деп аталатын жерге қоныстанды, содан кейін Солтүстік Ньянза төңірегіне тарады. Оувини (Jok’Owiny) және Омоло (Jok’Omolo) халықтары олардан көп ұзамай (1598–1625) келді. Сосын Суба, Саква, Асембо, Уйома және Канодан құралған әртүрлі топтар ілесіп келді. Субалар бастапқыда банту тілінде сөйлейтін халық болған, олар Луо мәдениетіне сіңіп кеткен. Олар 18 ғасырдың ортасында Угандадағы Буганда Корольдігінен, Буганданың 24-ші Кабакасының өлтірілуінен кейін туған азаматтық қақтығыстан қашып, Оңтүстік Ньянзаға, әсіресе Русинга және Мфангано аралдарына қоныстанды. Луо тілінде сөйлейтіндер 17 ғасырдың басында Виктория көлінің Винам шығанағын Солтүстік Ньянзадан Оңтүстік Ньянзаға кесіп өтті. Луо тілінде сөйлейтіндер батыс Кенияға тереңірек көшіп барғанда, олар бұл аймақты ұзақ уақыттан бері мекендеген әртүрлі халықтардың ұрпақтарымен кездесті. Ұлы көлдер аймағында адамдар тас дәуірінің басынан бері қоныстанған. Мигори округінің Гого шарлауығында орналасқан Каньсоре мәдениеті Шығыс Африкадағы керамика жасаған алғашқы аңшы-жинақшылар болып саналады. Мфангано аралындағы тас суреттерін тва халқы салған деп есептеледі. Батыс Африкадан келген банту тілінде сөйлейтін халықтар батыс Кенияға б.з.б. 1000 жылға дейін жеткен деп саналады. Олар темір қорыту технологиясымен және жаңаша шаруашылық әдістерін алып келді, соның арқасында Ұлы көлдер аймағы Африканың негізгі халық орталықтарының біріне және ең ерте темір балқыту аймақтарының біріне айналды. Уреве мәдениеті б.з.б. 650–550 жылдар аралығында үстемдік құрды. Бұл мәдениеттің іздері Солтүстік Ньянзада табылған. Бүгінде Виктория көлінің алабында кездесетін банту тілінде сөйлейтін топтарға лухья, суба, кунта, курия және киси жатады. Бұл аймақта оңтүстік нилот тілінде сөйлейтін нанди, кипсигис және масаи халықтары да кездеседі. Луоның осы қоныстанған аймақтарға кеңеюі саудаға, қақтығыстарға, жаулап алуға, аралас некелерге және мәдени сіңіруге әкелді. Бұрынғы тұрғындары Луо тілінде сөйлейтіндердің ықпалымен қазіргі шекараларына ығыстырылды. Луо халқының әдет-ғұрыптары мен салты да олармен араласқан қауымдардың мәдениетін қабылдағанда өзгерді. Осы әртүрлі аймақтағы қақтығыстар мен шабуылдар қорғаныс саваннасының сәулетінің дамуына себеп болды, оны Оңтүстік Ньянзадағы тас қабырғалы құрылымдар, Тимлич Охинга көрсетеді. Шығыс Африкадағы Британдық тарих және археология институтының директоры Невилл Читтик бұл орынның Луо тілінде сөйлейтіндер келгенге дейін салынғанын алғашқы болып айтты. Алайда, бұл пікір археологиялық тұрғыдан жеткілікті дәлелмен қолдау таба алмады, өйткені тас қабырғалы құрылымдардың көпшілігі Луо кеңею кезеңіне жатады. Дегенмен, Луо тілінде сөйлейтіндер Тхимлич Охинганы сақтап, Солтүстік және Оңтүстік Ньянзада тас қабырғалы бекіністер (Охинги) мен қорғаныс жер жұмыстарын (Гунда Бур) салу дәстүрін жалғастырды. Бұл қорғаныс жер жұмыстары тұрғын аудандарды айналып, қисық түрінде орналасқан. Олардың кейбіреулері бірнеше жүз үйді қоршап тұрды. Бұл орындардың археологиялық және этнографиялық талдауынан көрінетіндей, бұл құрылымдардың кеңістіктік ұйымдастырылуы дәстүрлі Луо шаруашылықтарының орналасуына өте ұқсас. Керамикалық талдау да осы орындардың алғашқы тұрғындары мен Луо тілінде сөйлейтіндер арасындағы байланысты растайды. Жетіінші күндік адвентистер шіркеуінің миссионерлері Луо халқына христиан дінін таратумен айналысқан алғашқы христиан миссионерлерінің бірі болды. Канадалық жетіінші күндік адвентист (СДК) Артур Карскален Кенияда жұмыс істеген алғашқы адвентист болды, ол Ньясаландтан (қазіргі Малави) келген Питер Нямбомен бірге жұмыс істеді. Бірінші миссионерлік үй 1906 жылдың қараша айында Кенду шығанағындағы Гендия төбесінде неміс миссионері Абрахам К. Эннстің көмегімен ашылды. Бұл миссионерлер Уайр-Хилл, Русинга аралы, Каньядото, Карунг, Киси және Камагамбода станциялар құрды. Олардың барлығы Оңтүстік Ньянзада орналасқан. Луоның алғашқы SDA жақтастары 1911 жылдың 21 мамырында шомылдырылды. Карскален алғаш рет "Дхолуо" тілін жазуға кірісті. Ол грамматикаға арналған оқулық жазып, Дхолуо тіліне Киелі кітапты аударуды бастады. Католик миссионерлері мен Англикан миссионерлері де (Шіркеу Миссиялық Қоғамы арқылы) Ньянза аймағында белсенді болды, бірақ негізінен Солтүстік Ньянзаға назар аударды. Луо халқының колониялық қысымға байланысты батыстануына, әлде олар батыс мәдениетінің элементтерін ынталы түрде қабылдағанына әлі анық емес. Алайда, 1930 жылдарға қарай Луо халқының өмір салты айтарлықтай өзгеріп, батыстануға ұшырады. Христиан миссионерлері жүзеге асырған еуропалық білім де Луо халқының батыстануында рол атқарды. Кения колониясындағы алғашқы заманауи африкалық саяси ұйым про-сетелерлік саясатқа, африкалықтарға салықтың артуына және жек көрілетін Кипандеге (мойынға тағылатын сәйкессіз металл лентасына) наразылық білдіруді көздеді. Луо халқы Кавирондода және Кикуйю халқы Найробиде жеке-жеке үлкен жиналыстар ұйымдастырды. Масенодағы CMS миссиялық мектебінде Дауди Басудде ұйымдастырған ереуіл болды. Ол Шығыс Африка қорғанысынан Кения колониясына ауысудың Африка жер иелігіне тигізетін зиянды салдары туралы алаңдаушылық білдірді. "Пини Овачо" (Халықтың дауысы) деп аталған бірқатар кездесулер 1921 жылдың желтоқсанында өткен үлкен жиналысқа ұласты, онда жеке меншік құжаттарын беруді, Кипанде жүйесін жоюды және әділ салық жүйесін құруды талап етті. Бірдей алаңдаушылықтармен байланысты, Кикуйю орталық қауымдастырығының негіздеушілерінің бірі Джеймс Беатта Кикуйю және Луо қауымдастықтары арасында одақ құрды. Англикан миссионері және африкалық мәселелердің көрнекті жақтасы Арчдекон У. Е. Оуэн "Пини Овачо" (Халықтың дауысы) қозғалысын ресмилендіріп, бағыт берді. Колониялық билік оны саяси қозғалысты қайта бағыттағандығы үшін мақтады, оны мерзімінен бұрын деп есептеді. Алайда, жергілікті тұрғындар оны өз жақтасы деп қарады. Ол Кавирондо салық төлеушілердің әл-ауқатын қорғау қауымдастығын құрып, оның президенті болды, африкалықтарға өз шағымдарын білдіруге мүмкіндік берді. Алайда, ол колониялық биліктің наразылығын тудыратын саяси мәселелерден аулақ болды. Огинга Одинга Луо бизнесмендерінің, ең қаржылық тәуелсіз африкалықтардың білімге деген құштарлығын байқағаннан кейін Луо үнемдеу және сауда корпорациясын (LUTATCO) құрды. Ол сонымен қатар Луо қауымдастығының экономикалық жағдайын жақсартуға тырысты, сонымен қатар білім бизнестің табысқа жетуіне көмектеседі деп дәлелдеді. LUTATCO кеңсесі Кисуму қаласындағы алғашқы африкалыққа тиесілі ғимарат болды. Оның көптеген бизнес жобаларының арасында Африкалық ұлтшыл газеттерді шығару, соның ішінде Ачиенг Онеконың "Рамоги" және Пол Нгеидің "Ухуру Ва Африка" газеттері бар. Осы еңбегі үшін ол Луо Одағының "Кері" немесе басшысы болып тағайындалды, бұл ұйым Шығыс Африкадағы Луо халқының мүдделерін білдірді. Огинга Одинга Кениядағы маңызды саяси тұлғаға айналды. Ол алғаш рет саясатқа қадам басқанда Кения Африкалық Одағына қосылды. Кикуйю саяшилы, пионер Гарри Туку 1944 жылы Кения Африкалық зерттеу одағын құрды, ол кейін Кения Африкалық Одағына айналды. Бұл басқа нәрселермен қатар, ақтарға тиесілі жерге қол жеткізуді талап еткен африкалық ұлтшыл ұйым болды. Ол көп тайпалық болды. 1947 жылы Жомо Кениата KAU президенті болды. KAU-дың жалпыұлттық қолдауын алу үшін Жомо Кениата 1952 жылы Кисумуға сапар шекті. Ньянзада KAU үшін қолдау құруға жасаған тырысы Огинга Одинганы, Луо Одағының Керін (басшысын) KAU-ға қосылып, саясатқа белсенді түрде араласуға шабыс тартты.

Мау-Мау көтерілісі

Лоу халқының жері ақ қоныс жайлаушылармен тартылып алынбады, бұл Кенияның "Ақ таулы аймақтарында" тұратын мал өсіруші этностардың басына келген жағдайдан сақтады. Көптеген луолар Кенияның тәуелсіздігі үшін күресте маңызды рөл атқарды, бірақ халық Мау Мау көтерілісіне (1952–60) салысып қалған жоқ. Олар өз білімдерін тәуелсіздік жолында бейбіт түрде ілгерілету үшін пайдаланды. Колониялық үкімет жүргізген қарсаңды үгіт-насихат науқаны Кенияның басқа халықтарын, отарлаушыларды және халықаралық қоғамды Мау Мау жасаған нақты және қабылданатын қатыгездіктерге баса назар аударғандықтан, қозғалысқа деген ықыластан айырды. Көтеріліс кезінде африкалықтарға қарағанда еуропалықтардың өмірінен айырылғандардың саны аз болғанымен, әрбір еуропалықтың қазасы туралы қорқынышты егжей-тегжейлі мәлімделді, сатқындық пен жабайылық элементтеріне ерекше мән берілді. Лоу заңгері Аргвингс Кодхек, заң күдігін алған Шығыс Африканың тұңғыш адамы, Мау Мау қылмылдарымен айыпталған африкалықтарды ақысыз қорғағандығы үшін "Мау Мау заңгері" деп танылды.

Тәуелсіздікке дейінгі саясат

Мау-Мау көтерілісін басудан және кикуйю саясаткерлерін ұстап тұрудан кейін, лоо тайпасының отаршылдыққа қарсы белсенділері ол олқылықты толтып, саяси аренада беделге ие болды. Том Мбоя көпшілік назарына түсіп, Кения тәуелсіздігі үшін күрестің маңызды тұлғаларының біріне айналды. Оның зиялылығы, тәртіптілігі, шешендігі және ұйымдастыру қабілеті оны ерекшелендірді. Том Мбоя Кения Еңбек Федерациясын (KFL) құрды, ол тез арада Кениядағы барлық кәсіподақтарды біріктірген ең белсенді саяси ұйымға айналды. Мбояның кәсіподақ қызметіндегі жетістіктері оған құрмет пен бедел әкелді. Мбоя халықаралық байланыстарды, әсіресе Америка Құрама Штаттарының еңбек көшбасшыларымен Халықаралық еркін кәсіподақтар конфедерациясы (ICFTU) арқылы орнатты. Ол осы байланыстарды және өзінің халықаралық танымал статусын отаршылдық үкіметтің әрекеттеріне қарсы тұру үшін пайдаланды. Том Мбоя Кваме Нкуруманың Халықтық Конвенция партиясынан шабыт алып, Найроби Халықтық Конвенция партиясын (NPCP) құрды. Ол елдегі ең ұйымдасқан және тиімді саяси партияға айналды. Кейіннен Кения Тәуелсіздік қозғалысы және KAU-мен бірігіп, Кения Африка Ұлттық Одағын (KANU) құрды, ол 2002 жылға дейін елді басқарды. Том Мбоя сондай-ақ, африкалық білікті жұмыс күшінің жетіспеушілігі мәселесін шешу үшін Кеннедидің әуе көпірі стипендиялық бағдарламасын бастады. Бұл бағдарламаның арқасында 800-ден астам кениялық және шығыс африкалықтар, соның ішінде экологиялық белсенді және Нобель сыйлығының лауреаты Вангари Маатаи, бұрынғы вице-президент Джордж Сайтоти және Барак Обаманың әкесі Барак Обама аға үлкен пайда көрді. Африкалық Заң шығарушы Кеңестің мүшелерін сайлау 1957 жылы өтті. Том Мбоя мен Огинга Одинга сайланды. 1958 жылдың маусым айында Огинга Одинга Мау-Мау көтерілісін басудан кейін тұтқындалған Джомо Кениаттаны босатуды талап етті. Ол бұл талабын заң шығарушы кеңестің отырысында білдірді. Бұл ұстанымын қабылдағаны үшін ол бірнеше ай бойы қуғын-сүргінге ұшырады, бірақ кейіннен бұл африкалық ұлтшылдық қозғалысының лозунгісіне айналды. Кенияның тәуелсіздігі мен конституциялық негіздерін талқылау үшін Лондонда Ланкастер Хаус конференциялары өтті. Том Мбоя мен Огинга Одинга алғашқы конституцияны жазу үшін американдық заңгер және азаматтық құқықтар белсендісі Тюргуд Маршалдың көмегіне жүгінді. Одинга мен Кикуйю саясаткері және Мау-Мау көшбасшысы Билдад Каггия Кениятта үкіметін кедейлер мен жерсіздерге пайда әкелмейтін жерді қайта бөлу саясатын қабылдағаны үшін сынады. 25 ақпанда 1965 жылы Кениядағы алғашқы саяси қастандық деп танылған Пьо Гама Пинто, көрнекті отаршылдыққа қарсы белсенді, Одинганың бас тактигі және шығыс блогымен байланысы қаза тапты. Одинга үкіметте шеттетіліп, ақыры отставкаға кесіп, өзінің саяси партиясын – Кения Халық Одағын (KPU) құруға мәжбүр болды. Кения Халық Одағының (KPU) лоо тайпасы арасында үлкен қолдауы болды. Кениятта үкіметі бұл партияны қуғынға салды. 1966 жылдың шілдесінде Парламентте қауіпсіздік туралы заң қабылданды, ол үкіметке тәртіпті сақтау үшін қажет жағдайларда сотсыз ұстауға рұқсат берді. Бұл заң бірден KPU мүшелеріне қарсы қолданылды. 1966 жылдың тамызында үкіметтік полиция лоо KPU-ның көрнекті мүшелерін, соның ішінде Охола Мак'Аньенгоны (Кения мұнайшылар одағының бас хатшысы), Олуанде Кодуолды (Огинга Одинганың жеке хатшысы) және Питер Оконы (Шығыс Африканың жалпы қызмет көрсетуші мемлекеттік қызметкерлер одағының бас хатшысы) тұтқындап, сотсыз ұстады. "Суық соғыс" интригалары 1969 жылы шыңына жетті. Одинганың KANU-дан шығуынан кейін лоо тайпасы саяси жағынан шеттетілді. Мау-Маудың ізашар адвокаты Аргвинс Кодхек 1969 жылдың 29 қаңтарында күдікті жағдайда көлік апатында қаза тапты. Кенияттаның мұрагері ретінде қарастырылған Том Мбоя 6 айдан кейін, 1969 жылдың 5 шілдесінде өлтірілді. Саяси шиеленіс Кениаттаның президенттік күзеті мен полиция күштері Ньянза провинциясының астанасы Кисуму қаласында бірнеше азаматты атып өлтірген кезде Кисуму қырғынына әкелді. Бұл қырғыннан кейін KPU-ға тыйым салынды, бұл Кенияны іс жүзінде бір партиялық мемлекетке айналдырды. Барлық KPU мүшелері, соның ішінде Огинга Одинга сотталмай тұтқындалды. Ньянза провинциясының саяси шеттетілуі Мои әкімшілігі кезінде де жалғасты. 1982 жылы Одинга жаңа саяси партияны құруға тырысты – Кения Африкалық Социалистік Альянсы. Кения конституциясының 2А бабы өзгертіліп, Кения заңды түрде бір партиялық мемлекетке айналды, бұл Одинганың күш-жігеріне кедергі келтірді. Сол жылы тамызда Кения Әуе Күштерінің сарбаздары жасаған төңкеріс әрекеті, оған лоо тайпасынан шыққан Хезекия Очука жетекшілік етті, сәтсіз аяқталды. Огинга Одинга мен оның ұлы Раила Одинга осы оқиғаға қатысқан деп айыпталды және бірнеше ай бойы сотталмай тұтқындалды. Бұл оқиғалар лоо қауымының көп жылдық шеттетілуіне әкелді. Шеттетілу сезімі 1990 жылы Сыртқы істер министрі Роберт Оуконың өлтірілуімен күшейді. Қауымның экономикалық және саяси шеттетілуі және Кениядағы, әсіресе KANU партиясының басқаруымен болған экономикалық басқарудың нашарлығы Кения халқы үшін трагедиялық салдарға әкелді. Жақын жердегі Виктория көлінің экономикалық әлеуетіне қарамастан, Кения әлі де кедейлік және ЖИТС-пен күресіп келеді. 1990 жылдардың басындағы жергілікті және халықаралық қысым Мои үкіметін конституцияның 2А бабын жоюға мәжбүр етті. Осылайша, Кенияда көп партиялық жүйеге рұқсат берілді. Демократияны қайта орнату форумы (FORD), Огинга Одинга, Кеннет Матиба және Мартин Шикуку басшылығындағы көп тайпалық оппозициялық партия құрылды. Бұл партия ішкі дау-дамаздар салдарынан этникалық негіздегі оппозициялық партияларға – FORD Asili (Матиба басшылығында) және FORD Kenya (Огинга Одинга басшылығында) бөлінді. Огинга Одинга 1994 жылы қайтыс болды. Ford Kenya кейіннен бөлінді және Одинганың ұлы Раила Одинга Кения Ұлттық Даму Партиясын (NDP) құрды, ол лоо тайпасының үлкен қолдауын алды. Бұл партия 2002 жылы жалпы сайлаулардан аз бұрын KANU-мен бірікті. Раила Одинганың 2002 жылғы президенттік сайлауда Мваи Кибакидің жеңіске жетуіне либералды-демократиялық партиясының қолдауы арқасында үлкен үлес қосты деп есептеледі. Алайда, бұл қарым-қатынас уыстанып, Раила Одинга 2005 жылғы Кения конституциялық референдумында Мваи Кибакиға қарсы дауыс берді, бұл Кибакиға қарсы референдум ретінде қабылдалды. 2007-2008 жылдардағы Кения дағдарысында 2007 жылғы жалпы сайлаудан кейін 1000-нан астам адам қаза тауып, 600 мыңнан астам адам үйсіз қалды. Науқан мен сайлау кезеңі этникалық желілер бойынша күшті поляризацияланды. Раила Одинга Мваи Кибакидің Ұлттық Бірлік Партиясына қарсы Портқалы Демократиялық қозғалысын басқарды. Кофи Аннанның делдалымен жасалған билік бөлісу келісімі нәтижесінде Раила Одингаға жаңа премьер-министр лауазымы берілді. Кикуйю және лоо тайпалары арасындағы этникалық бәсекелік, ресурстарға және билікке қол жеткізуге байланысты терең тамырданған тарихи мәселелерді көрсетеді. Бұл бәсекелік Кенияның саяси бағытын анықтауды жалғастыруда. Экономикалық және саяси шеттетілуге әкелген поляризацияланған саясатқа қарамастан, лоо тайпасының бірнеше өкілдері Кенияда маңызды лауазымдарға ие болып отыр. Олардың ішінде Джеймс Оренго, профессор Анянг' Ньонго, Питер Олу Аринго, Далмас Отиено және Питер Омбижа бар. Сонымен қатар, бұрынғы Кения Сыбайлас жемқорлыққа қарсы комиссиясының директоры доктор ПЛО Лумумба да лоо тайпасынан шыққан. Лупита Ньонго 2014 жылы "12 жыл құлдықта" фильміндегі екінші жолға шыққан рөлі үшін "Оскар" сыйлығын жеңіп алды. Көрнекті лоо дәрігерлері мен ғалымдарының қатарында, Шығыс және Орталық Африкадағы алғашқы ғылым профессоры және Макерере университетінде ғылым курстарын оқыған және дәріс берген алғашқы қара нәсілді шығыс африкалық, қарт профессор Дэвид Питер Саймон Васаво, сондай-ақ көрнекті энтомолог, Халықаралық жәндік физиологиясы және экология орталығының (ICIPE) және Африка Ғылым академиясының негізшісі, Альберт Эйнштейннің алтын медалін жеңіп алған Томас Р. Одиамбо бар.

Генетика

Тишкофф және авторлар 2009 жылы Африкадағы халықтардың генетикалық әртүрлілігі мен байланыстарын сипаттауға арналған ең ауқымды зерттеуді жариялады. Олар 121 африкалық, 4 афроамерикалық және 60 африка емес халықты қарастырды. Зерттеу нәтижелері көші-қондардың нәтижесінде пайда болған, аралас тектің жоғары деңгейін көрсетті. Шығыс Африкада қарастырылған барлық халық топтарында нилоттық, кушит және банту тегінің элементтері әртүрлі дәрежеде кездесті. Сонымен қатар, генетикалық кластерлер көбінесе тілдік жіктемемен сәйкес келетіні анықталды, бірақ Кенияның луо халқы осы ереженің ерекше жағдайы болды. Луо халқы нилот тілінде сөйлесе де, олар өздерін қоршаған банту тілінде сөйлейтін халықтармен жақын байланыста екенін көрсетті. Олар бұл Оңтүстік луо халқының оңтүстікке қарай қоныс аудару кезінде араласудың жоғары деңгейі болғанын көрсетеді деп санайды.