Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Өзіне қатысты өткір сезімталдық, өзімен асыққандық.
Acute sense of self awareness, a preoccupation with oneself
Өзін-өзі саналау – өзіне қатысты күшейтілген сезімталдық. Бұл qualia мағынасындағы санамен шатастырылмауы керек. Тарихи тұрғыдан алғанда, "өзін-өзі саналау" "өзін-өзі білу" синонимі болды, бұл адамның өмір сүретіні және санасы бар екендігін білу күйін білдіреді. "Өзін-өзі саналау" және "өзін-өзі білу" сөздері әсіресе философияда кейде бір-бірін алмастырып қолданылса да, "өзін-өзі саналау" көбінесе өзімен асығуды, әсіресе басқалардың сыртқы түріңізді немесе әрекеттеріңізді қалай қабылдауы мүмкін екеніне қатысты сезімді білдіреді. Адам өзін бақылап отырғанын сезінгенде, өзін-өзі саналаудың жағымсыз сезімі туындауы мүмкін, "барлығы өзіме қарайды" деген ой пайда болады. Кейбір адамдар басқаларға қарағанда өзін-өзі саналауға бейімдірек болады. Өзін-өзі саналаудың жағымсыз сезімдері кейде ұялумен немесе параноямен байланысты болуы мүмкін. Өзін-өзі саналаудың белгілі қарсыластарының бірі – Томас Карлайл.
Self consciousness is a heightened sense of awareness of oneself. It is not to be confused with consciousness in the sense of qualia. Historically, "self consciousness" was synonymous with "self awareness", referring to a state of awareness that one exists and that one has consciousness. While "self conscious" and "self aware" are still sometimes used interchangeably, particularly in philosophy, "self consciousness" has commonly come to refer to a preoccupation with oneself, especially with how others might perceive one's appearance or one's actions. An unpleasant feeling of self consciousness may occur when one realizes that one is being watched or observed, the feeling that "everyone is looking" at oneself. Some people are habitually more self conscious than others. Unpleasant feelings of self consciousness sometimes become associated with shyness or paranoia. Notable opponents of self consciousness include Thomas Carlyle.
Қалпына келтіру
Өзін ұялып тұрғанда, адам тіпті өзінің ең кішкентай қимылдарына дейін назар аудара бастайды. Мұндай сезім адамның күрделі әрекеттерді орындау қабілетін нашарлатуы мүмкін. Жасөспірім шақ өзін-өзі күшейтіп сезіну кезеңі деп есептеледі. Өзін-өзі жиі ұялуға бейім адам ұялшақ немесе іштен тыйылушы болуы мүмкін.
When feeling self conscious, one becomes aware of even the smallest of one's own actions. Such awareness can impair one's ability to perform complex actions. Adolescence is believed to be a time of heightened self consciousness. A person with a chronic tendency toward self consciousness may be shy or introverted.
Психология
Философиялық тұрғыдан алғанда, өзін-өзі тану – жеке тұлға ретінде өзінің санасында болудан өзгеше, өзін-өзі артық саналау – көбінесе сыртқы келбетіңіз немесе мінез-құлқыңызға тым көп мән беру түрінде көрінеді және кейде проблема тудыруы мүмкін. Өзін-өзі артық саналау көбінесе ұялшақтық пен ұялумен байланысты, мұндай жағдайларда мақтансыздық пен өзіне сенімсіздікке алып келуі мүмкін. Оң жағынан алғанда, өзін-өзі артық саналау жеке тұлғаның қалыптасуына әсер етуі мүмкін, себебі адамдар өзін объективті түрде тануға ең жақын болатын, өзін-өзі артық саналаудың жоғары деңгейі кезінде болады. Өзін-өзі артық саналау әртүрлі адамдарға әртүрлі дәрежеде әсер етеді, кейбіреулер үнемі өзін бақылайды немесе өзіне ден қояды, ал басқалары өздері туралы мүлдем ойланбайды. Психологтар көбінесе өзін-өзі артық саналаудың екі түрін ажыратады: жеке және қоғамдық. Жеке өзін-өзі артық саналау – адамның ішкі сезімдерін және ойларын зерделеуге бейімділігі. Ал қоғамдық өзін-өзі артық саналау – басқалардың көзімен өзін қабылдау. Мұндай өзін-өзі артық саналау өзін-өзі бақылауға және әлеуметтік алаңдаушылыққа әкелуі мүмкін. Жеке және қоғамдық өзін-өзі артық саналау уақыт өте келе салыстырмалы түрде тұрақты тұлғалық қасиеттер саналады, бірақ олар бір-бірімен байланысты емес. Бір өлшемде жоғары көрсеткіш болғандықтан, екіншісінде де жоғары болады деп айтуға болмайды. Өзін-өзі артық саналаудың деңгейі мінез-құлыққа әсер етеді, сондықтан адамдар "көпшілікке араласып кеткенде" әртүрлі әрекет етеді. Көпшілік арасында болу, қараңғы бөлмеде болу немесе маска кию анонимділікті тудырады және уақытша өзін-өзі артық саналауды төмендетеді (деиндивидуацияға қараңыз). Бұл шексіз, кейде зиянды мінез-құлыққа алып келуі мүмкін.
Unlike self awareness, which in a philosophical context is being conscious of oneself as an individual, self consciousness – being excessively conscious of one's appearance or manner – can be a problem at times. Self consciousness is often associated with shyness and embarrassment, in which case a lack of pride and low self esteem can result. In a positive context, self consciousness may affect the development of identity, for it is during periods of high self consciousness that people come the closest to knowing themselves objectively. Self consciousness affects people in varying degrees, as some people are constantly self monitoring or self involved, while others are completely oblivious about themselves. Psychologists frequently distinguish between two kinds of self consciousness, private and public. Private self consciousness is a tendency to introspect and examine one's inner self and feelings. Public self consciousness is an awareness of the self as it is viewed by others. This kind of self consciousness can result in self monitoring and social anxiety. Both private and public self consciousness are viewed as personality traits that are relatively stable over time, but they are not correlated. Just because an individual is high on one dimension does not mean that he or she is high on the other. Different levels of self consciousness affect behavior, as it is common for people to act differently when they "lose themselves in a crowd". Being in a crowd, being in a dark room, or wearing a disguise creates anonymity and temporarily decreases self consciousness (see deindividuation). This can lead to uninhibited, sometimes destructive behavior.