Кіріспе

1919 жылғы ағылшын келісімшарт құқығының ісі «Балфур против Балфур» [1919] 2 KB 571 – ағылшын келісімшарт құқығы бойынша маңызды іс. Бұл істе отбасылық сипаттағы келісімдерде заңдық күші бар келісім жасау ниеті жоқ деген болжам бар екені, оны дәлелдермен жоққа шығаруға болатыны белгіленді.

Фактілер

Бальфур мырза инженер-құрылысшы, және Сейлонның (қазіргі Шри-Ланка) суармалау жөніндегі директоры болып үкіметте жұмыс істеді. Бальфур ханым онымен бірге тұрды. 1915 жылы олар екеуі де Балфур мырзаның демалысы кезінде Англияға оралды. Бірақ Бальфур ханымда ревматоидты артрит дамыды. Оның дәрігері оған Англияда қалуға кеңес берді, себебі Сейлон климаты оның денсаулығына зиян келтірер еді. Балфур мырзаның кемесі тез арада жолға шығуға дайын тұрғанда, ол оған Сейлонға қайтып келгенге дейін ай сайын 30 фунт стерлинг төлейтінін ауызша уәде берді. Олар біртіндеп суынып, Балфур мырза олардың бөлек болуы жақсы деп хат жазды. 1918 жылдың наурыз айында Бальфур ханым оған ай сайын 30 фунт стерлинг төлеуді талап етті. Шілдеде ол алдын ала шешім шығарды, ал желтоқсанда алимент алуға бұйрық алды. Алғашқы сотта судья Чарльз Саргант Балфур мырзаның әйелін асырауға міндетті екенін мәлімдеді.

Сот шешімі

Апелляциялық сот бірауыздан орындауға жарамды келісім болмағанын қабылдады, бірақ олардың негіздемелерінің тереңдігі әртүрлі болды. Уоррингтон Л.Ж. алғашқы пікірін білдірді, оның маңызды бөлігі осы мәтінде келтірілген. Содан кейін Дьюк Л.Ж. өз пікірін жеткізді. Ол тараптардың әлі ажырасқан жоқ екеніне және уәде некеде тұрғанда берілгеніне мән берді. Лорд-әділ Аткин басқаша тәсіл қолданды, «заңдық қатынастарға әсер ету ниеті болмағанын» баса көрсетті. Өйткені бұл күйеу мен әйел арасындағы отбасылық келісім еді, сондықтан дәлелдеу міндеті талапкер, Бальфур ханымға жүктеледі. Ол бұл болжамды жоққа шығармады. Бұл іс бойынша айтылған шартқа қарсы қорғаныс күйеу әйелімен ешқандай шарт жасалмағаны және оны анықтау үшін біздің заңымызда осы терминнің мағынасында шарттар тудырмайтын тараптар арасындағы келісімдер бар екенін ескеру қажет. Көбінесе екі тарап бірге серуендеуге келіседі немесе меймандостық ұсынысы мен қабылдауы болады. Ешкім де мұндай келісімдерді біздің түсінігіміздегі шартқа алып келеді деп ойламас еді, ал шарт емес келісімнің ең көп кездесетін түрі – күйеу мен әйел арасындағы келісімдер болып табылады. Мұндай жағдай жиі кездеседі және күйеу мен әйелдің қарым-қатынасының табиғи және сөзсіз салдары болып табылады, олар өзара келісімдер жасайды, мысалы, осы істе дау туындаған жәрдемақы туралы келісімдер, онда күйеу әйеліне белгілі бір соманы апталық, айлық немесе жылдық төлем ретінде оның өзінің немесе үй шаруашылығының және олардың балаларының қажетті шығыстарын жабу үшін төлеуге келіседі, ал әйел берілген мақсатқа сәйкес жәрдемақыны қолдануға сөзді немесе түсінікті уәде береді. Менің ойымша, мұндай келісімдердің көпшілігі шарттарға әкелмейді, тіпті басқа тараптар арасында келісімге сыйлық ретінде қарастырылатын нәрселер болған жағдайда да.

Маңыздылығы

Бұл іс көбінесе Мерритке қарсы Мерритт [1970] 2 All ER 760; [1970] 1 WLR 1211 ісімен бірге еске алынады. Бұл жерде сот бұл істі Балфур мен Балфур ісінен ажыратып, Мерриттер әлі де үйленген болғанымен, келісім жасалған кезде қарым-қатынастарында үзіліс болғанын, демек, олардың арасындағы келісім заңдық қатынас орнату ниетімен жасалғанын көрсетті. Екі жағдай да прецедент принципінің жиі келтірілетін мысалдары болып табылады.