Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жапон канжи сөздігі
Japanese kanji dictionary
Дай Кан Ва Дзитен (大漢和辞典) – Тетсудзи Морохаси құрастырған жапон канжи сөздігі. Өте толықтығымен және үлкен көлемімен ерекшеленетін Морохаси сөздігі 50 000-нан астам әріптің түсіндірмесін және 530 000 күрделі сөзді қамтиды. Харуо Ширан (2003:15) былай деді: «Бұл – қытай әріптерінің шешуші сөздігі және әлемдегі ұлы сөздіктердің бірі».
The Dai Kan Wa Jiten (大漢和辞典) is a Japanese dictionary of kanji (Chinese characters) compiled by Tetsuji Morohashi. Remarkable for its comprehensiveness and size, Morohashi's dictionary contains over 50,000 character entries and 530,000 compound words. Haruo Shirane (2003:15) said: "This is the definitive dictionary of the Chinese characters and one of the great dictionaries of the world."
Тарих
Тецудзи Морохаси 1917 жылы қытай тілін оқу үшін Қытайға барғанда сөздік жасауға бастама көтерді. Қытай тіліндегі ең ірі сөздіктерден сөздерді іздеу қиындық тудырды. «Канкси сөздігі» әріптерді анықтайды, бірақ сөз тіркестерін емес, «Пейвэнь Юнфу» сөз тізімінде сөз тіркестеріне анықтама жоқ, ал «Чжунхуа Да Цзидянь» сол кезде ғана жарық көрді. Морохасидің автобиографиясында (Уилкинсон 2000:74) «оқу уақытының төрттен бірінен үштен біріне дейін сөздер мен сөз тіркестерінің мағынасын табуға жұмсауға тура келді. Егер сөздерді келтіріп, анықтама беретін сөздік болғанда, бұл қиындықтан құтылуға болар еді» деп жазылған. 1919 жылы Морохаси Жапонияға оралғанда, оның 20 дәптерге қытай лексикасы жиналған еді. 1925 жылы «Тайшукан» баспасының президенті Иппей Судзуки (鈴木 一平) Морохашиден бұрын-соңды болмаған көлемдегі кең ауқымды кандзи сөздігін редакциялауды сұрады. Бұл алып анықтамалық еңбекті басып шығару үшін көптеген сирек кездесетін әріптерге арналған шрифттер жасалуы керек болды, себебі олар мүлдем болған жоқ. Бірінші том 1943 жылы жарық көрді, бірақ 1945 жылы Токионың бомбалау салдарынан баспа табақтары мен арнайы шрифттер жойылды. Соғыстан кейін Морохаси және оның редакторлары сөздікті сынақтар арқылы қайта құрды. Шеберлердің жетіспеушілігіне байланысты Судзуки фототиптеуді ойлап тапқан Мокичи Ишии (石井 茂吉) қажетті шрифттерді қайта жасауға көндірді. Бірінші том 1955 жылы, ал соңғы индекс том 1960 жылы жарық көрді. Морохаси 1957 жылы «Хризантема» орденімен, ал 1967 жылы «Мәдениет» орденімен марапатталды, оның синология мен лексикографияға қосқан үлесі зор болды. «Тайшукан» 1990 жылы сөздіктер индексін, ал 2000 жылы қосымша томды шығарды.
Tetsuji Morohashi was originally motivated to create a dictionary in 1917 when he went to China to study Chinese. Trying to look up words in the largest available Chinese dictionaries was frustrating; the Kangxi Dictionary defines characters but not phrases, the Peiwen Yunfu lists phrases without definitions, and the Zhonghua Da Zidian had just been published. Morohashi's autobiography explains (Wilkinson 2000:74) that "he had to spend between a quarter and a third of his study time trying to find the meanings of words and phrases. This tedium he felt could be avoided if there were a dictionary that provided both citations and definitions." When Morohashi returned to Japan in 1919, he had 20 notebooks filled with Chinese vocabulary. In 1925, Ippei Suzuki (鈴木 一平), president of the Taishukan publishing house, requested Morohashi to edit a comprehensive kanji dictionary of an unprecedented scale. In order to print this giant reference work, fonts for many rare characters had to be created, since none existed. The first volume was published in 1943, but the fire bombing of Tokyo destroyed the printing plates and special fonts in 1945. After the war, Morohashi and his fellow editors reconstructed the dictionary from proofs. Due to a shortage of skilled craftsmen, Suzuki persuaded Mokichi Ishii (石井 茂吉), co inventor of phototypesetting, to recreate the necessary fonts. The first volume was published in 1955 and the final index volume in 1960. Morohashi was awarded the Order of the Chrysanthemum in 1957 and the Order of Culture in 1967 for his contributions to sinology and lexicography. Taishukan published a vocabulary index in 1990 and a supplemental volume in 2000.
Қосымша көлемдер
1982 жылы 99 жасында Тецудзи Морохаси қайтыс болғаннан кейін, Тайшукан «Дай Кан Ва Дзитэннің» 14 және 15 томдық екі толықтырылған нұсқасын жариялады. 1990 жылғы «Гои сакуин» (語彙索引) Морохаси сөздігіндегі сөздерді 1-13 томдарда қолданылған тарихи жүйе емес, қазіргі кана әрпімен жазылған айтылуы бойынша іздеуге мүмкіндік береді. Бұл көрсеткіште негізгі сөздікте тізімделген барлық күрделі сөздер, терминдер, тіркестер және төрт таңбалы идиомалар толыққанды келтірілген. Сөздер кана әрпінің стандартты «гожюон» (五十音) тәртібімен реттелген және том мен бет нөмірлері бойынша сілтеме жасалған. 2000 жылғы «Хокан» (補巻) шамамен 800 негізгі таңба жазбасын, 33 000-ға жуық жаңа сөздік терминін, таңбалардың жаңа оқылуларын, әртүрлі таңбаларды және т.б. қосады. Бұл соңғы томда төрт түрлі таңба көрсеткіштері бар. «Сөздіктер көрсеткіші» сияқты, бұл қосымша да қазіргі стандартты кана әрпін пайдаланады, сонымен қатар тарихи баламаларын да ұсынады.
Since the death of Tetsuji Morohashi in 1982 at the age of 99, Taishukan has published two Dai Kan Wa Jiten augmentations that amount to Volumes 14 and 15. The 1990 Goi sakuin (語彙索引) allows searching for words in Morohashi by their pronunciation in modern kana spelling, instead of the historical system used in Volumes 1 13. This index comprehensively lists every compound word listed in the main dictionary, including terms, phrases, and four character idioms. Vocabulary is arranged in the standard gojūon (五十音) ordering of kana and is cited by volume and page numbers. The 2000 Hokan (補巻) adds some 800 main character entries, approximately 33,000 new vocabulary terms, novel readings of characters, variant characters, etc. This last volume includes four types of character indexes. Like the "Vocabulary Index", this supplement uses standard modern kana but also provides the historical equivalents.
Басқа басылымдар
(1962–1968) жылдарғы Zhongwen Da Cidian, кейде «қытай Morohashi» деп аталады, құрылымы жағынан Dai Kan Wa Jiten-ге өте ұқсас және 1993 жылға дейін қол жетімді ең толық қытай сөздіктерінің бірі болды. 1982 жылы Taishukan «Дай Кан Ва Джитэннің» қысқартылған «отбасылық басылымын» жариялады. Олардың төрт томдық Kō Kan Wa Jiten (広漢和辞典) 20 769 таңба және шамамен 120 000 сөзден тұрады. Ол ертедегі гайыр сүйектеріндегі жазу және қоладан жасалған заттардағы жазу үлгілерін қосады, сондай-ақ гипотетикалық көне қытай тілінің этимологиясын және сөз отбасыларын ұсынады. Кида Джун'ичиро 1986 жылы «Дай Кан Ва Джитэн» туралы жапон кітабын жазды, ал 1994 жылы лексикографтар туралы тағы бір кітапты редакциялады, онда Морохашидің еңбегі (4-тарау) және Ишидің таңбаларды жасауы (11-тарау) талқыланады. 2018 жылдың қараша айында Taishukan «Дай Кан Ва Джитэннің» электрондық нұсқасын (Windows PC үшін) шығарды.
The (1962–1968) Zhongwen Da Cidian, sometimes called the Chinese Morohashi, is very similar in structure to Dai Kan Wa Jiten and was one of the most comprehensive Chinese dictionaries available until 1993. In 1982, Taishukan published an abridged "family edition" of the Dai Kan Wa Jiten. Their four volume Kō Kan Wa Jiten (広漢和辞典) enters 20,769 characters and some 120,000 words. It adds early oracle bone script and bronzeware script examples, and proposes hypothetical Old Chinese etymologies and word families. Kida Jun'ichirō wrote a Japanese book (1986) about the Dai Kan Wa Jiten, and edited another (1994) about lexicographers that discusses Morohashi's contributions (chap. 4) and Ishii's creation of characters (chap. 11). In November 2018, Taishukan released an electronic edition of Dai Kan Wa Jiten (for Windows PCs).