Кіріспе

Ежелгі Мысыр перғауыны Туткхеперре Шошенк немесе Шошенк IIб – үшінші аралық кезеңдегі көне Мысыр перғауыны, оның өмір сүргеніне дейін күмән келтірілген. 2004 жылы Ева Р. Ланге жазған GM 203 неміс мақаласында Бубастис ғибадатханасынан жаңадан табылған тас блок мүсінінде оның сирек кездесетін патшалық аты – Туткхеперре жазылған, оның аты Төменгі және Жоғарғы Мысырда табылғандықтан оның бар екені расталды. Туткхеперренің аты шамамен "Раның бейнесінің көрінуі (немесе пайда болуы)" деп аударылады.

Өмір сүру дәлелі

Бұл патша алғаш рет 19 ғасырдағы қазба жұмыстары кезінде Эмиль Амелино (1850–1915) Жоғарғы Египеттегі Абидос қаласында тапқан Остракон Лувр E.31886 арқылы расталды. Бұл остракон қазір Лувр мұражайында сақталады және 1995 жылы М. А. Бонхем «Шеханкидтер: кімдер, қанша?» атты мақаласында зерттелді. Бонхемнің сөзіне сәйкес, остракон қара бояумен жазылған «Тутхеперре [ ]Амон| (Шошенқ МериАмон)|» деген атауды қамтиды және ол Жаңа Патшалық дәуірінен бастап Жоғарғы Египеттегі Абидос қаласындағы Бірінші династияның «Озирис қабірінің» жанынан табылды. Остракондық дәлелдер бұл патшаның бар екенін нақтылайтын дәлел ретінде қарастырылмады, себебі бұл нысанның авторы Хеджхеперре Шошенқ I патшасындағыдай, Хедж үшін ақ тәж символының орнына «Тут» үшін кішкентай құс немесе қозы баладанының символын қате жазған деп есептелді. Алайда, 2004 жылғы GM мақаласында Ланге Тутхеперре есімінің Шошенқ I немесе Псусеннес II патшаларының преномені «Тжетхеперре» үшін жасалған қате емес екенін атап өтті, өйткені олардың иероглифтік белгілері мүлдем өзгеше. Екіншіден, Тутхеперре преномені Төменгі Египеттегі Бубастис қаласындағы сәулеттік құрылысқа жазылған. Лангедің GM 203 мақаласы бұл патшаның Шошенқ I немесе Псусеннес II патшаларынан нақтырақ және ерекше екенін дәлелдеді. Онда Бубастис ғибадатханасының үлкен фрагменті қарастырылады, онда оның бірегей преномені және номені: «Тутхеперре Шошенқ» деп жазылған. Мұнда қате болу ықтималы төмен, себебі бұл тас сәулеттік блоктарды кәсіби білікті патшалық шеберлер жасаған, олар патшаның тақ атын патшалық ескерткішке немесе ғибадатханаға қате жазуға жол бермес еді. Тутхеперре Шошенқ патшалығының ұзақтығы қысқа болған болуы мүмкін, себебі ол осы екі құжаттан басқа еш жерде кездеспейді.

Жиырма екінші династияның уақыт сызығы

Карл Янсен Винкельн Ланге мақаласының соңындағы түсіндірмесінде, бұл жаңа патшаның 22-ші династияның бірінші жартысында билегенін болжайды, себебі оның үкімділігі Жоғарғы және Төменгі Египетте куәландырылған. Бұл логикалық шешім, өйткені 22-ші династияның Шошенқ III-і өзінің 8-ші жылында Фивада Педубаст I-нің таққа отыруымен Жоғарғы Египеттің бақылауын жоғалтты. Екіншіден, Ланге Тутхеперре Шошенқтың Бубастис ғибадатханасында тіркелгенін айтады, онда Осоркон I және Осоркон II сияқты 22-ші династияның басқа да ерте монархтары өздерінің құрылыс жобаларымен белгілі болған. Осылайша, оны осы екі патшаның арасына орналастыру керек. Оның 22-ші династия шеңберіндегі нақты орны белгісіз болғанымен, Тутхеперре Африканның Манетоның «Эпитомасының» көбінесе дәл көшірмесі ретінде Осоркон I мен Такелот I аралығында Египетті басқарған Шошенқ II-ден басқа, белгісіз «3 патшаның» бірі болуы мүмкін. Бір ғана факт анық: ол Шошенқ I-ден Осоркон I-ге ауысу кезінде араласа алмады, себебі Осоркон I әкесінің орнын міндетті түрде иеленді. Бұл б.з.б. 880 жылдары Осоркон I мен Такелот I арасындағы қысқа үзіліске, Такелот I патша болғанға дейін мүмкіндік берді. Тутхеперре, әрине, Осоркон II билік құрғанға дейін Египетті басқарды, ол өз патшалық аты үшін «Усимаре Сетепенре/Сетепенамун» деген жалпылама Рамсес II-ге негізделген атты қабылдады. Бұл кезеңге Шошенқ II (2-3 жыл) және Тутхеперре Шошенқ сияқты бірнеше қысқа ғұмырлы патшалар сәйкес келуі мүмкін, өйткені Такелот I Осоркон I-нің кіші әйелі Ташедхонс патшайымынан туған салыстырмалы түрде кіші ұлы болды. Осылайша, Такелот I билікті басқа жоғары дәрежелі патшалық отбасы мүшелерінің пайдасына, олардың таққа талаптары күштірек болғандықтан, біраз уақыт күтуге мәжбүр болған болуы мүмкін.