Кіріспе

Джозеф Генри Уайт (16 қараша 1946 – 16 қаңтар 2018) – американдық баскетболшы. Әуесқойлар арасында ол Канзас университетінде ойнады, онда екі рет екінші команданың үздік ойыншысы атанды. Уайт 1968 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында АҚШ ерлер баскетбол құрамасының құрамында болды және командамен бірге алтын медаль жеңіп алды. 1969 жылғы НБА драфтында Уайтты Бостон Селтикс командасы 9-шы нөмірмен таңдады, ол осы командада он маусым ойнады, 1974 және 1976 жылдары НБА финалдарында жеңіске жетті және соңғы жылы финалдың ең құнды ойыншысы атанды. Жеті рет NBA All-Star атанған Уайт Селтикс командасы үшін 488 ойын қатары ойнап, клубтық рекордты орнатты. 1982 жылы Селтикс командасы Уайттың 10-шы нөмірі бар жерсесін қабылдаудан бас тартты. 2015 жылы ол Нейсмит мемориалдық баскетбол даңқы залына енгізілді.

Ерте өмір

Уайт Сент-Луис қаласында баптист пасторы Джордж Л. Уайт аға және оның әйелі Элизабет Ребекка Гинннің ұлы ретінде дүниеге келді. Жеті баланың ең кішісі болғандықтан, үш үлкен әпкесі – Ширли, Адлеан және Айрин, сондай-ақ үш ағасы – Джордж, Девитт және Рональд болды. Ол алты жасында баскетбол ойнай бастады және спорт оның қоғамдық өмірі үшін маңызды платформа болды. Бала кезінде ол Сент-Луис Хоукс командасының ойындарын қадағалап отырды.

Уайт маусым ортасында командаға қосылып, бірден табысқа жетті және NCAA турниріне қатысты. Олар үстемдік танытты, бірақ Орта-Батыс аймақтық финалында қазіргі Эль-Пасодағы Техас университеті ретінде белгілі Техас Батыс командасымен кездесті. Бірінші қосымша уақыттың соңында Уайт (35 фут қашықтықтан) сәтті шабуыл жасады, бірақ төреші Руди Марич оны шектен тыс деп шешті. Команда екінші қосымша уақытта Техас Батысқа есе жіберіп, чемпиондыққа ие болды. Техас Батысқа қарсы ойын 2006 жылы шыққан «Glory Road» фильмінде көрсетілді, ол 1966 жылғы Техас Батыс командасы туралы болған. Уайт команданың көшбасшысы болды және 1968 және 1969 жылдары NCAA All-American екінші командасына ілікті. Ол үш келесі жыл (1967–1969) All Big Eight командасына да кірді. Ертерек жазылғандықтан, Уайт тек бір семестрге ғана жарамды болды және бас жаттықтырушы Тед Оуэнс оның екінші семестрде сегіз ойын ойнауына қарағанда, бірінші семестрде 18 ойын ойнауын жөн көрді. Ол дене шынықтыру мамандығы бойынша білім алды. АҚШ Олимпиадалық баскетбол комитеті NCAA-ға төрт орын, AAU-ға (Аматорлық спорттық одақ) екі орын, Қарулы күштерге үш орын, ЖШС-ге (Спенсер Хейвуд) бір орын және NAIA-ға (Колледждер аралық спорттың ұлттық қауымдастығы) екі орын бөлді. Уайт пен Хейвуд бастаған американдық команда күтпеген жерден жеңіліссіз (9–0) жеңіске жетіп, алтын медаль үшін өткен ойында Югославияны 65–50 есебімен ұтты. Уайт өзінің әсерін былай сипаттады: text=Олимпиада ойындарына қадам басқанда біз алтын медальді жеңіп алудың басты фавориттері емеспіз. Біз турнирдегі ең күшті команда деп те есептелмедік. Бұл мәртебе Ресейге тиесілі болды, бірақ олар жартылай финалда Югославиядан жеңіліс тапты. Бірақ біз көбірек жігерленген команда едік, менің ойымша, осы фактор бізді ерекшелендірді. Бұл жеңіс АҚШ ерлер командасының қатарынан жеті алтын медаль жеңісінің соңғысы болды. Олар сол кезде 13 жыл ішінде 11-інші Ларри О'Брайен чемпиондық кубогын жеңіп алған Бостон Селтикс клубына қосылды. Баскетбол драфты кезінде қандай да бір тартыс болды, себебі Уайт АҚШ Теңіз жаяу әскерлерімен екі жылдық міндетті әскери қызметке міндетті болды. Кейін Бостонның бас менеджері Ред Ауербах Уайттың міндеттемесін қысқартып, оған 1969–70 жылғы НБА маусымына қатысуға мүмкіндік берді. Ол кейіннен өзінің қысқа мерзімді қызметі Селтикс клубының алғашқы жаттығу лагеріне дайындалуға көмектескенін айтты, себебі мен әскери дайындықпен байланысты барлық физикалық және психикалық қиындықтарды бастан өткердім. Менің әскери міндеттемемнің арқасында жағдайым жақсы болды, менің ойымша, бұл маған қосымша артықшылық берді. Алайда Уайт жаттығу лагеріне келмей тұрып, «Селтикс» клубының орталық ойыншысы және жаттықтырушысы Билл Рассел зейнеткерлікке шығып, ұйыммен байланысын үзді. Селтикс клубының ұзақ жылдар бойы атыс сақшысы болған Сэм Джонс та мансабын аяқтады, бұл Уайттың осы міндеттерді алмастыруын қажет етті. Рассел мен Джонстың кенеттен кетуімен Уайт команданы қайта құру маусымында бастан кешірді, оның ішінде франшиза 1950 жылдан бері бірінші рет жеңіліс маусымын (34–48) бастан кешірді, бұл Ред Ауербахты жалдағанға дейін бір жыл бұрын болған. Уайт 1970 жылғы маусымда НБА жаңашылдар командасына кірді. Селтикс клубы Дэйв Коуэнсті таңдап, Пол Силаспен алмасып, тәжірибелі Джон Хавличекті ұстап тұрды және жаттықтырушы Томми Хайнсонды жалдады. Уайт шабуылды басқарушы позициясынан бастап, команда 1971 жылы жеңіске жетті. Ол 1971 жылдан 1977 жылға дейін қатарынан жеті жыл All-Star атанды және 1973–1977 жылдар аралығында лиганың үздік он ойыншысының қатарында болды. 1972 жылы ол қазір тоқтатылған НБА One on One 16 ойыншыдан тұратын турниріне қатысып, чемпионатқа жетті (финалдық ойынның 5-ші ойынының арасында болды) және 6'11" биіктігі бар Детройт Пистонс клубының ойыншысы Боб Ланьермен кездесті, ол өзінің сегіз дюймдік биіктік артықшылығын пайдаланып, 15 000 долларлық сыйлықты жеңіп алды. 1974 жылы Уайт және Селтикс клубы 1974 жылғы НБА финалына жетті. Олар 1971 жылғы НБА финалынан чемпион атанған Милуоки Бакс клубымен кездесті, оның құрамында болашақ Даңқ залының мүшелері Карим Абдул-Жаббар және Оскар Робертсон болды. Бакс клубының бастапқы ойыншысы Люциус Аллен плей-оффтың басында жарақат алғандықтан, Уайт кішкентай, жылдам құрамды, орталықта All-Star Cowens-ті алып, Расселден кейінгі дәуірдегі Селтикс клубының бірінші чемпиондығына жетеледі. Келесі маусымда Уайт Селтикс клубындағы минуттар бойынша көшбасшы болды, команда НБА Атлантика дивизионында 60–22 есебімен бірінші орынды иеленді, бірақ Шығыс конференциясының финалында жеңіліс тапты. 1976 жылы Уайт бес тәжірибелі ойыншысының орташа есебінен оннан астам ұпай жинаған үстем Селтикс клубының құрамында болды. Плей-офф кезінде Уайт Селтикс клубын НБА чемпиондығына жетеледі және «барлық кездердегі ең ұлы ойын» деп аталатын – 1976 жылғы НБА финалының 5-ші ойынында жарқын ойын көрсетті. Финалдың 5-ші ойынындағы үш қосымша уақыттағы жеңісте Уайт 33 ұпай жинап, команданың ең көп ұпай жинаған ойыншысы болды, сондай-ақ 9 нәтижелі пас берді, Селтикс клубына 128–126 есебімен жеңіс сыйлады. Ойынға 60 минут қатысты, тек Санс клубының Гарфилд Херд (61) одан көп минут ойнады. Уайт 1976 жылғы НБА финалының ең құнды ойыншысы атанды. Уайт кәсіби баскетболдағы алғашқы «темір адамдардың» біріне айналды, 1970 жылдардағы бес қатарынан 82 ойынның барлығында ойнады және 488 ойын қатарынан ойнаған франшизалық рекордты орнатты. Уайт 1977–78 жылғы маусымда жарақат алды. Осы қатарының аяқталуымен Уайт және қартайған Селтикс клубы тиімділігін жоғалтты және 1977 жылы плей-оффтың жартылай финалынан шығып, содан кейін екі жеңіліс маусымын бастан кешірді.

Голден Стейт Уорриорс (1979-1980)

Жарақаттан кейін бұрынғы жұлдызды деңгейін сақтап қала алмаған Уайт 1978–79 жылғы НБА маусымының ортасында «Селтикс» командасынан «Голден Стэйт Уорриорс» командасына ауыстырылды. «Boston Globe» газетінің жазушысы Боб Райан Уайттың Бостоннан ауысуына себеп болған жағдайды былай сипаттады: «Селтик» болу, әсіресе «Селтик» мистикасының бір бөлігі болу, Джо Джо Уайт үшін өте маңызды болды. Шындығында, «Селтиктер» отбасының құрамында болу, Ред Ауербахпен әзілдесу және өзін «Селтик» деп тану мүмкіндігі Джо Джо Уайт үшін қазіргі заманғы (яғни Расселден кейінгі) кез келген «Селтик» ойыншысынан да маңыздырақ болды. Жағдайлар оның кетуін қажет етті, бірақ Бостонды тастап кету оңай болған жоқ.

Канзас-Сити Кингз (1980-1981)

Уайт 1981 жылдан кейін «Канзас-Сити Кингс» командасында ойыншылық карьерасын аяқтады.

Канзас (1982-1983 жж.)

Ол 1982–1983 жылдары "Джейхокс" клубына көмекші жаттықтырушы ретінде қайта келді. 1987 жылы, 41 жасында Уайт Континентальдық баскетбол лигасының "Топека Сизлерс" командасында ойыншы-жаттықтырушы ретінде кәсіби карьерасына оралуға тырысты.

Мұра

1982 жылғы 9 сәуірде оның 10-шы нөмірі Бостон сарайының шатырынан ілінді. Ол НБА-дағы карьерасы бойынша жасаған жалпы соққан доптар саны, доп соғуға жасалған тырысқандар, нәтижелі пас берулер, айып тастаудың тиімділігі, ойынға жұмсаған уақыты және қорғаныс көрсеткіші бойынша алғашқы 100-ге кірді. Уайт қайтыс болған кезде «Селтикс» командасында арнайы жобалар және қауымдық байланыстар жөніндегі директор болып жұмыс істеді. 1991 жылы Уайт Миссури Атақ-даңқ залына қабылданды. Ол сондай-ақ Канзас спорт Атақ-даңқ залына енді. Оның жерсісі 2003 жылы Канзас «Джейхокс» командасымен зейінге алынды. 2009 жылы ол Теңіз корпусы спорт Атақ-даңқ залына енгізілді. Сонымен қатар, 2013 жылы Сент-Луис спорт Атақ-даңқ залына қабылданды. 2015 жылдың қыркүйек айында Уайт Найсмит еске алу баскетбол Атақ-даңқ залына енді. Ол бұрынғы жаттықтырушысы Том Хайнсонмен бірге қабылданды және «Селтикс» командасынан Джон Хавличек пен Дейв Коуэнс оны ресми түрде залға енгізді. 2015 жылғы қабылдануына дейін Уайттың Баскетбол Атақ-даңқ залына ұзақ уақыт кірмеуі, ұзақ уақыттан бері талапкер болып келген, бірақ енгізілмеген ойыншылар туралы талқылаулардың жиі кездесетін тақырыбы болды, көптеген жазушылар оның кіруі ұзаққа соғып келгенін айтты. 2012 жылы бір жазушы болашақ үміткерлердің лайықтылығын бағалау үшін «Жо Жо Уайт шегі» деп аталатын өлшемді ұсынды.

Отбасы

Уайттың алты үлкен бауырлары мен қарындастары болған. Ол екі рет үйленген, екінші рет Дебора Уайтқа, ал алдында Эстель Боузерге. Крис Чамблис – оның туысы болған, зейнеткер Major League Baseball ойыншысы. 1985 жылы Уайт Нью-Йорк штатының Рочестер қаласына көшіп, 1990 жылдардың басына дейін бірнеше McDonald's мейрамханасын иеленіп, басқарды. 2009 жылы Уайт пен оның әйелі Массачусетс штатының Мейнард қаласында JoJo's West ресторанын ашты, ол банкротқа ұшырап, 2010 жылы ресторан серіктесі Крис Барнсқа қатысты қылмыстық айыптаулар мен сот процесімен жабылды.

Медиада

Уайт екі фильмде шағын рөлдерде ойнады: 1980 жылғы «Inside Moves» және 2007 жылғы «The Game Plan», оның ұлы, актер Брайан Дж. Уайт, де сол фильмдерде түсті. Оның 1966 жылғы NCAA турнирінің «Элит 8» кезеңінде «Техас Вестерн» командасына қарсы өткен тартысты ойыны 2006 жылғы «Glory Road» фильмінде көрсетілген. Оның жазылуына көмектесу үшін оның адвокаты Уайттан естеліктер жинап, 2012 жылы жарық көрген «Make it Count» атты өмірбаян жазды. «Бостон Селтикс» командасының бұрынғы бапшысы Док Риверс былай деді:

«Оны алғашқы екі рет көргенде қатты алаңдаған болатынбыз. Бірақ әзілдеп, ЖоЖо ауруды жеңе алады деуші едік. Ол шынымен де керемет жігіт және ұлы адам. Сондай-ақ, ол 1994 жылдан бастап орта мектеп оқушылары үшін Жо Жо Уайт өсу лигасына жетекшілік етті.»

Өлім

Уайт 71 жасқа толып, екі ай өткен соң Бостонда, деменциясының асқынуынан, нақтырақ айтқанда, пневмониядан қайтыс болды. Пневмонияға оның қатерсіз ми ісігін алып тастау кезінде шалдыққан. «Бостон Селтикс» командасы оның өліміне қатысты құрмет көрсетіп, 2017–18 маусымының соңына дейін жейделеріне қара жолақ тікті.